ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΗΣ ΕΥΠ ΚΑΙ Η ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ
Γράφει ο παρατηρητής
Η παρουσία πολλών αστυνομικών σε καίριες θέσεις της ΕΥΠ απαιτεί σαφή κριτήρια αξιολόγησης. Οι κυβερνητικές επιτυχίες κατά του οργανωμένου εγκλήματος κρίνονται και από την προστασία των ίδιων των υπηρεσιών από τη διαφθορά.
Μία διαρροή από κρατική υπηρεσία μπορεί να ακυρώσει μήνες έρευνας. Η αποκάλυψη ενός ονόματος μπορεί να εκθέσει έναν πληροφοριοδότη. Γι’ αυτό η αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος απαιτεί να γνωρίζουμε πόσο αξιόπιστα ελέγχονται εκείνοι που διαχειρίζονται τις πιο ευαίσθητες πληροφορίες. Εκεί συνδέονται η αστυνομική διαφθορά, η λειτουργία της ΕΥΠ και η ευθύνη της πολιτικής ηγεσίας.
Η Europol, στην αξιολόγηση απειλών του 2025, επισημαίνει ότι η διαφθορά διευκολύνει τις υπόλοιπες μορφές οργανωμένου εγκλήματος και ότι όλο και περισσότερο στοχοποιούνται πρόσωπα με πρόσβαση σε ψηφιακά συστήματα. Η παρατήρηση αφορά στην ευρωπαϊκή εικόνα. Για την Ελλάδα, προκύπτει μία πρακτική προτεραιότητα: όσο ενισχύονται οι δυνατότητες συλλογής και ανταλλαγής πληροφοριών, τόσο αυστηρότερα πρέπει να ελέγχεται ποιος έχει πρόσβαση στις πληροφορίες και πώς τις χρησιμοποιεί.
Η προειδοποίηση που προηγήθηκε των πανηγυρισμών
Στις 26 Μαΐου 2026, η «GRECO», ο μηχανισμός του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά της διαφθοράς, δημοσίευσε μία έκθεση που αξίζει να διαβαστεί δίπλα στους κυβερνητικούς απολογισμούς του Νοεμβρίου. Αναγνώριζε βελτιώσεις στην πειθαρχική διερεύνηση υποθέσεων της ΕΛ.ΑΣ. Έκρινε, ωστόσο, ότι είχε εφαρμοστεί εν μέρει η σύσταση για ενίσχυση των ελέγχων ακεραιότητας κατά την πρόσληψη και σε τακτά διαστήματα στη σταδιοδρομία των αστυνομικών.
Η πρόληψη απαιτεί ειδικούς ελέγχους, προσωπικό και συνεργασία μεταξύ αρμόδιων φορέων. Οι διαδικασίες που ενεργοποιούνται μετά την εμφάνιση παραπτώματος δεν επαρκούν για αυτή την αποστολή. Ένας μηχανισμός που περιμένει την καταγγελία ή το αδίκημα χάνει χρόνο που θα μπορούσε να διαθέσει για τον έγκαιρο εντοπισμό ενός κινδύνου.
Η αξιολόγηση εκείνη αφορούσε την Αστυνομία και αποτύπωνε την πρόοδο που είχε καταγραφεί έως τότε. Δεν τεκμηριώνει αυτομάτως αντίστοιχες ελλείψεις στην ΕΥΠ ούτε αποκλείει μεταγενέστερες διορθώσεις. Η κυβέρνηση οφείλει, όμως, να εξηγήσει τι ολοκλήρωσε έκτοτε. Για τους αστυνομικούς που αναλαμβάνουν καθήκοντα πληροφοριών, προκύπτει επίσης ένα εύλογο ερώτημα: ποιος επανεξετάζει την καταλληλότητά τους και με ποιες πρόσθετες εγγυήσεις;
Η στελέχωση της ΕΥΠ αποτελεί πολιτική επιλογή
Σύμφωνα με τις πληροφορίες για τη σημερινή στελέχωση της ΕΥΠ, μεγάλος αριθμός αστυνομικών καταλαμβάνει τις σημαντικότερες θέσεις διοίκησης. Η επιλογή αυτή επηρεάζει τον τρόπο λειτουργίας της Υπηρεσίας. Η κυβέρνηση χρειάζεται να εξηγήσει ποιες ανάγκες καλύπτει αυτή η σύνθεση και πώς αξιολογεί το αποτέλεσμά της.
Οι αστυνομικοί μπορούν να προσφέρουν εμπειρία στη διαχείριση πηγών, στην αντιτρομοκρατία και στην παρακολούθηση εγκληματικών δικτύων. Η ιδιότητά τους δεν αποτελεί τεκμήριο αναξιοπιστίας. Ωστόσο, η διοίκηση μίας υπηρεσίας πληροφοριών απαιτεί και διαφορετικές γνώσεις, από την αντικατασκοπεία έως την ανάλυση διεθνών εξελίξεων. Η συγκέντρωση κρίσιμων αρμοδιοτήτων σε στελέχη κοινής επαγγελματικής προέλευσης χρειάζεται αιτιολόγηση με βάση την αποστολή κάθε θέσης.
Ο οργανισμός της ΕΥΠ προβλέπει την τοποθέτηση ένστολου προσωπικού σε θέσεις προϊσταμένων, υπό προϋποθέσεις και με απόφαση του διοικητή. Προβλέπει επίσης Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου, με αρμοδιότητες διερεύνησης διαφθοράς, πειθαρχικών παραπτωμάτων και τήρησης διαδικασιών ασφαλείας. Υπάρχει, συνεπώς, θεσμική βάση. Πρέπει, όμως, να αποδεικνύεται ότι αυτοί οι μηχανισμοί διαθέτουν την επιχειρησιακή δυνατότητα και την ανεξαρτησία που χρειάζονται.
Το ζήτημα γίνεται συγκεκριμένο στην περίπτωση αξιωματικού που απομακρύνθηκε από το Ανθρωποκτονιών τον Μάιο του 2022 και ανέλαβε καθήκοντα προϊσταμένου στην ΕΥΠ τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς. Τα δημοσιεύματα της περιόδου απέδιδαν σε υπουργικούς κύκλους δυσαρέσκεια για την προηγούμενη υπηρεσιακή του επίδοση. Αυτές οι διαρροές δεν αποτελούν επίσημη αξιολόγηση. Δικαιολογούν, πάντως, το ερώτημα με ποια κριτήρια λήφθηκαν οι δύο διαδοχικές αποφάσεις, πόσο μάλλον δε που ο εν λόγω αξιωματικός εξακολουθεί να υπηρετεί αδιάλειπτα στην ίδια κρίσιμη επιχειρησιακή θέση. Η πολυετής παραμονή του θέτει και το ζήτημα της διαρκούς αξιολόγησης. Ποια διαδικασία βεβαιώνει ότι εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της συγκεκριμένης αποστολής;
Σύμφωνα με το δημοσιευμένο δικαστικό ρεπορτάζ, στις 27 Νοεμβρίου 2024 το Τριμελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών τον αθώωσε από την κατηγορία της παράβασης καθήκοντος. Η κατηγορία αφορούσε τον χειρισμό κινητού τηλεφώνου σε έρευνα ανθρωποκτονίας. Η διοικητική συζήτηση αφορά στα κριτήρια ανάθεσης καθηκόντων και δεν παρέχει βάση για να του αποδοθεί εγκληματική δράση.
Η πολυετής θητεία μπορεί να διατηρεί πολύτιμη γνώση και επιχειρησιακή συνέχεια. Μπορεί επίσης, όταν απουσιάζει ουσιαστική επανεξέταση, να ενισχύει προσωπικές εξαρτήσεις και να δυσκολεύει την αμφισβήτηση καθιερωμένων πρακτικών. Χρειάζονται κανόνες για την επανεξέταση της παραμονής σε μία θέση, με αιτιολογημένες αποφάσεις που να μπορούν να ελεγχθούν. Οι άκριτες μετακινήσεις θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την Υπηρεσία εξίσου με την άκριτη διατήρηση προσώπων.
Η αποτελεσματικότητα χρειάζεται συγκρίσιμα στοιχεία
Η συγκέντρωση εξειδικευμένων δυνατοτήτων στη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος μπορεί να βελτιώνει τον συντονισμό και να επιτρέπει έρευνες μεγαλύτερης έκτασης. Στον απολογισμό που παρουσίασε στις 10 Νοεμβρίου, ο Μιχάλης Χρυσοχοΐδης αναφέρθηκε σε περισσότερες από 2.000 συλλήψεις υπόπτων και σχεδόν 200 εγκληματικές οργανώσεις μέσα σε δύο χρόνια. Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν την επιχειρησιακή δραστηριότητα όπως την περιγράφει ο υπουργός.
Η δραστηριότητα αυτή δεν αρκεί για να στηρίξει τον ισχυρισμό ότι η κρατική αντίδραση ξεκινά σήμερα. Στο Υπουργικό Συμβούλιο της 2ας Νοεμβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης συνέδεσε τις πρόσφατες αποκαλύψεις με την ενίσχυση δομών και τη συνεργασία των αρχών, παρουσιάζοντάς τες ως αποφασιστική αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν. Η οργανωτική βελτίωση μπορεί να τεκμηριωθεί. Η διαγραφή της προηγούμενης δράσης των υπηρεσιών δεν αντέχει στον έλεγχο.
Στον απολογισμό των Εσωτερικών Υποθέσεων για το 2018 καταγράφονται 22 συλληφθέντες αστυνομικοί στο πλαίσιο αυτόφωρων υποθέσεων. Ήδη τον Μάιο του 2017, η ΕΡΤ είχε μεταδώσει την καταδίκη τριών αστυνομικών σε δεύτερο βαθμό για εμπλοκή σε κύκλωμα ναρκωτικών που εντοπίστηκε το 2012, καθώς και την αθώωση τεσσάρων άλλων. Ερευνητική δράση και δικαστικά αποτελέσματα υπήρχαν και πριν από τη σημερινή πρωθυπουργική θητεία.
Η σύγκριση πρέπει, επομένως, να αφορά στην ποιότητα και τη διάρκεια των αποτελεσμάτων. Πόσες υποθέσεις προχωρούν δικαστικά, τι αποκαλύπτεται για τους τρόπους διείσδυσης και ποιες αδυναμίες διορθώνονται; Οι διαφορετικές αρμοδιότητες των υπηρεσιών και τα διαφορετικά χρονικά διαστήματα αποκλείουν τις πρόχειρες συγκρίσεις συνολικών συλλήψεων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεση του Ιουλίου 2026 για το κράτος δικαίου στην Ελλάδα, κατέγραφε περιορισμένη πρόοδο ως προς τις διώξεις και τις τελικές δικαστικές αποφάσεις για διαφθορά, περιλαμβανομένων υποθέσεων υψηλού επιπέδου. Παράλληλα, σημείωνε ότι προετοιμαζόταν ενιαίο ψηφιακό μητρώο για την παρακολούθηση της πορείας αυτών των υποθέσεων. Η λειτουργία ενός τέτοιου μητρώου θα επέτρεπε να κριθεί η κυβέρνηση με στοιχεία που καλύπτουν και τη συνέχεια των υποθέσεων μετά την αστυνομική επιχείρηση.
Το απόρρητο χρειάζεται αξιόπιστη εποπτεία
Στην ΕΥΠ, η λογοδοσία πρέπει να προσαρμόζεται στην ανάγκη προστασίας των επιχειρήσεων. Η δημοσιοποίηση ονομάτων, πηγών και μεθόδων μπορεί να προκαλέσει βλάβη. Οι αρμόδιοι ελεγκτικοί θεσμοί, όμως, πρέπει να μπορούν να εξετάζουν εμπιστευτικά τις διαδικασίες στελέχωσης, τα κριτήρια παραμονής και την εφαρμογή των ελέγχων ακεραιότητας. Το δημόσιο μέρος αυτής της εποπτείας μπορεί να αφορά στο κατά πόσο λειτουργούν οι εγγυήσεις, χωρίς να εκθέτει επιχειρησιακά δεδομένα.
Χρειάζεται τεκμηριωμένη αξιολόγηση πριν από κάθε ανάθεση κρίσιμων καθηκόντων και περιοδική επανεξέταση όσο το στέλεχος τα ασκεί. Οι έλεγχοι πρέπει να είναι νόμιμοι, αναλογικοί και προσανατολισμένοι σε συγκεκριμένους κινδύνους, όπως οι συγκρούσεις συμφερόντων και η αδικαιολόγητη χρήση υπηρεσιακών πληροφοριών. Το σύστημα οφείλει επίσης να προστατεύει όποιον αναφέρει καλόπιστα μία παρατυπία, ακόμη και όταν η αναφορά αφορά σε ανώτερό του.
Στα πληροφοριακά συστήματα, η διοικητική ιεραρχία δεν αρκεί ως εγγύηση. Απαιτούνται καταγραφή της πρόσβασης, έλεγχος των ασυνήθιστων αναζητήσεων και σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων. Όποιος εγκρίνει μία ενέργεια δεν πρέπει να είναι και ο μοναδικός ελεγκτής της. Τέτοιες δικλίδες προστατεύουν τους συνεπείς υπαλλήλους και περιορίζουν τη δυνατότητα κατάχρησης ανεξαρτήτως βαθμού ή προέλευσης.
Η ΕΥΠ υπάγεται στην Προεδρία της Κυβέρνησης. Η ευθύνη για το πλαίσιο εποπτείας της φτάνει, συνεπώς, στον Κυριάκο Μητσοτάκη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποφασίζει προσωπικά για κάθε υπηρεσιακή τοποθέτηση. Οφείλει, όμως, να εξασφαλίζει ότι οι επιλογές της διοίκησης στηρίζονται σε ελέγξιμα κριτήρια και ότι οι μηχανισμοί εποπτείας μπορούν να λειτουργούν χωρίς πολιτική παρεμπόδιση.
Έπειτα από τόσα χρόνια διακυβέρνησης, η επίκληση χρόνιων παθογενειών απαιτεί απολογισμό των παρεμβάσεων που έγιναν για να περιοριστούν. Το Μαξίμου πρέπει να εξηγήσει πώς ελέγχει την αποτελεσματικότητα του συστήματος που εποπτεύει. Η αξία μίας πολιτικής κατά της διαφθοράς φαίνεται και όταν ο έλεγχος φτάνει σε πρόσωπα που η ίδια η εξουσία επέλεξε και εξακολουθεί να εμπιστεύεται.





