ΑΝΑΣΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΡΩΣΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Η ΜΕΡΙΚΗ ΑΡΣΗ ΚΥΡΩΣΕΩΝ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΩΝ ΗΠΑ – Η ΑΝΗΜΠΟΡΗ ΕΕ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΤΙΠΟΤΑ
Οι ΗΠΑ έδωσαν στη Ρωσία περιθώριο ανάσας, χαλαρώνοντας τις κυρώσεις ακριβώς τη στιγμή που αυτές άρχισαν να γίνονται αισθητές, και η ΕΕ δεν είναι σε θέση να καλύψει το κενό. Τα δύο μέρη του Ατλαντικού κινήθηκαν προς αντίθετες κατευθύνσεις στα μέσα Οκτωβρίου.
Στις 12 Οκτωβρίου, η ΕΕ ενέκρινε τη μεγαλύτερη, ενιαία διεύρυνση του καταλόγου των κυρώσεων από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής, προσθέτοντας σχεδόν 1.600 εταιρείες και στελέχη από το ρωσικό στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα.
Λίγες ημέρες αργότερα, η Ουάσιγκτον ενέκρινε συναλλαγές που αφορούν ρωσικό ντίζελ έως τις 7 Απριλίου 2027, παρέτεινε τις εξαιρέσεις για τα πρατήρια καυσίμων της Lukoil και άλλα περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό έως τις 24 Απριλίου 2027, ενώ ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έκανε χρήση ρήτρας «εθνικού συμφέροντος» για να αναστείλει τις εξαιρετικά αυστηρές κυρώσεις που προέβλεπε νομοσχέδιο του Γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ, συμπεριλαμβανομένων δασμών 100% για τους μεγαλύτερους αγοραστές ρωσικού πετρελαίου. Η απόκλιση απόψεων σχετικά με το πόσο έντονη οικονομική πίεση είναι διατεθειμένη να ασκήσει η Δύση αποτελεί τη βασική απειλή για το καθεστώς των κυρώσεων.
Σύμφωνα με τον Παρτσβάνια, οικονομολόγο και καθηγητή διοίκησης στο Πανεπιστήμιο του Καυκάσου στην Τιφλίδα, το καθεστώς αυτό δεν πρόκειται να καταρρεύσει, αλλά ενδέχεται να χάσει τη συνοχή και την αξιοπιστία του. Μέχρι τα τέλη του 2025, οι περιορισμοί είχαν αρχίσει να πιέζουν σημαντικά τη ρωσική οικονομία.
Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις, σε συνδυασμό με την ένταξη της Rosneft και της Lukoil στις αμερικανικές «μαύρες λίστες», συνέπεσαν με συνθήκες στην αγορά που λειτούργησαν εις βάρος της Μόσχας: μεγάλες εκπτώσεις στο ρωσικό αργό πετρέλαιο, δυσκολίες στην εφοδιαστική αλυσίδα των εξαγωγών και στις πληρωμές, μειωμένα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, καθώς και διευρυνόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα.
Η σύγκρουση ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, που ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου, άλλαξε τα δεδομένα. Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα κρισιμότερα θαλάσσια περάσματα παγκοσμίως, οδήγησε σε άνοδο των διεθνών τιμών και μείωσε το περιθώριο έκπτωσης στο ρωσικό πετρέλαιο, με αποτέλεσμα η Ουάσιγκτον να αρχίσει να διευρύνει τις εξαιρέσεις, προκειμένου να κατευνάσει τις αγορές ενέργειας.
Οι πρώτες γενικές άδειες από το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, την άνοιξη, αφορούσαν μόνο ρωσικό πετρέλαιο και καύσιμα που είχαν ήδη φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια. Ωστόσο, οι άδειες αυτές επεκτάθηκαν και τροποποιήθηκαν επανειλημμένα, με αποτέλεσμα, έως το φθινόπωρο, η χαλάρωση των περιορισμών να έχει εξελιχθεί σε μια πιο μόνιμη πρακτική. Οι κυρώσεις παραμένουν αποτελεσματικές, καθώς τα ρωσικά δημοσιονομικά έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μειώθηκαν κατά 17% σε ετήσια βάση κατά τους πρώτους εννέα μήνες του 2026, παρά τις υψηλότερες τιμές.
Ωστόσο, αυτή η «ανάσα» δόθηκε ακριβώς τη στιγμή που οι συσσωρευμένοι περιορισμοί ενδέχεται να είχαν προκαλέσει σοβαρά οικονομικά προβλήματα στη Μόσχα. Τον Αύγουστο του 2025, η Ουάσιγκτον επέβαλε πρόσθετο δασμό 25% σε ινδικά προϊόντα, ως αντίδραση στις αγορές ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία. Επιπλέον, οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν αργότερα στη Rosneft και τη Lukoil ανάγκασαν τα μεγαλύτερα διυλιστήρια της Ινδίας να επανεξετάσουν τη συνεργασία τους με τους Ρώσους προμηθευτές.
Οι ινδικές εισαγωγές ρωσικού αργού πετρελαίου υποχώρησαν σε περίπου 1,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως τον Ιανουάριο του 2026, για να ανακάμψουν στη συνέχεια σε σχεδόν 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως έως τον Ιούλιο, παρά το γεγονός ότι, τον Φεβρουάριο, το Νέο Δελχί είχε δεσμευτεί να σταματήσει τις αγορές, με αντάλλαγμα την κατάργηση του δασμού. Οι σοβαρότερες συνέπειες αυτής της υπαναχώρησης των ΗΠΑ είναι πιθανό να γίνουν αισθητές σε χώρες όπως η Ινδία. Οι απαιτήσεις της Ουάσιγκτον έχουν πλέον μικρότερη βαρύτητα.
Μόλις πρόσφατα, οι ΗΠΑ πίεζαν την Ινδία, την Κίνα και την Τουρκία να μειώσουν τις αγορές τους, απειλώντας με κυρώσεις και δασμούς ενώ σήμερα, παρέχουν άδειες για το εμπόριο ρωσικών ενεργειακών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των εισαγωγών τους στις ίδιες τις ΗΠΑ. Αν και τα προϊόντα και τα νομικά πλαίσια διαφέρουν, αυτό δεν αποτελεί επαρκή λόγο για να επωμιστούν άλλοι αγοραστές επιπλέον κόστη.
Το ζήτημα έχει φτάσει μέχρι την ΕΕ: ο νέος Πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Peter Magyar, συνέδεσε τη ρωσο-αμερικανική διευθέτηση για το ντίζελ με την προσπάθεια της Βουδαπέστης να παρατείνει τη δική της εξαίρεση από τις αμερικανικές κυρώσεις, όσον αφορά τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου.
Οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας δεν αίρονται, ωστόσο υπό τον Τραμπ εφαρμόζονται με μεγαλύτερη επιλεκτικότητα, ενώ η Ουάσιγκτον εμφανίζεται λιγότερο πρόθυμη να επιβάλει νέες. Αυτό επιτρέπει στη Μόσχα να διατηρεί ανοιχτούς ορισμένους διαύλους εμπορίου πετρελαίου και ενδέχεται να αμβλύνει την αποτρεπτική ισχύ των απειλών που στρέφονται κατά αγοραστών και μεσαζόντων.





