ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΞΕΝΩΝ FUNDS 25 ΔΙΣ. ΕΥΡΩ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΩΝ — Η «ΕΚΠΤΩΣΗ» ΠΟΥ ΔΕΝ ΦΤΑΝΕΙ ΠΟΤΕ ΣΤΟΝ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΗ

Γράφει ο Δημήτρης Γ. Παλούμπης, Πολιτικός Επιστήμονας

Πάνω από 25 δισεκατομμύρια ευρώ σε στεγαστικά δάνεια Ελλήνων διαχειρίζονται πλέον funds και servicers του εξωτερικού. Ενώ οι τράπεζες πέρασαν από τρεις γύρους ανακεφαλαιοποίησης, το ερώτημα για τη δεύτερη ευκαιρία του δανειολήπτη παραμένει ανοιχτό.

Ένα σπίτι, μια υπογραφή, και μια χώρα που άλλαξε τελείως γύρω από αυτή

Στο τέλος του α΄ τριμήνου του 2026, το ύψος των στεγαστικών δανείων κατοίκων Ελλάδας που διαχειρίζονται εγχώριοι servicers για λογαριασμό εταιρειών του εξωτερικού έφτασε τα 25,133 δισεκατομμύρια ευρώ — μέρος ενός συνολικού χαρτοφυλακίου 79,595 δισ. ευρώ δανείων που έχουν μεταβιβαστεί σε ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Οι αριθμοί δεν είναι απλώς λογιστικά μεγέθη. Πίσω από κάθε ευρώ κρύβεται μια οικογένεια, μια στεγαστική πίστωση που υπογράφηκε σε άλλη εποχή, με άλλες προσδοκίες για την οικονομία.

Το ερώτημα που ανοίγει ξανά η συζήτηση δεν είναι αν ο δανειολήπτης οφείλει να τιμήσει την υπογραφή του. Είναι αν φέρει μόνος του το βάρος μιας κρίσης που δεν αποφάσισε ο ίδιος.

Από την πιστωτική επέκταση στα Μνημόνια: μια εικοσαετία ανατροπών

Η διαδρομή των ελληνικών νοικοκυριών προς το χρέος δεν ξεκίνησε τυχαία. Η πιστωτική επέκταση της δεκαετίας του 2000, η δημοσιονομική επιδείνωση που ακολούθησε, το πρώτο Μνημόνιο το 2010 και η σκληρή δημοσιονομική προσαρμογή των επόμενων ετών συνέθεσαν ένα σκηνικό στο οποίο χιλιάδες δανειολήπτες βρέθηκαν, μέσα σε λίγα χρόνια, με μειωμένο εισόδημα, αυξημένη φορολογία και δάνεια που είχαν συναφθεί σε τελείως διαφορετικές συνθήκες.

Ακόμη και το 2008, όταν η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση είχε ήδη ξεσπάσει, η τότε πολιτική ηγεσία της χώρας διαβεβαίωνε το κοινό ότι η ελληνική οικονομία διέθετε ισχυρές αντοχές. Λίγα χρόνια αργότερα, η χώρα βρέθηκε σε καθεστώς μνημονίων, με τους πολίτες να καλούνται να προσαρμοστούν σε μια πραγματικότητα που δεν είχαν προβλέψει — ούτε τους είχε προειδοποιήσει κανείς γι’ αυτήν.

Το 2015 ήρθαν τα capital controls. Στο δημοψήφισμα εκείνης της χρονιάς, το 61,31% των πολιτών ψήφισε «όχι» στο ερώτημα που τέθηκε. Λίγες ημέρες αργότερα ζητήθηκε νέο πρόγραμμα χρηματοδοτικής στήριξης, και τον Αύγουστο του ίδιου έτους υπογράφηκε το τρίτο Μνημόνιο. Η λαϊκή ετυμηγορία δεν αποτύπωσε τελικά την πολιτική που ακολουθήθηκε.

Οι τράπεζες είχαν σχέδιο διάσωσης, τρεις φορές

Το «κούρεμα» των ελληνικών ομολόγων (PSI) το 2012 προκάλεσε ζημιές περίπου 45 δισ. ευρώ στους ισολογισμούς των ελληνικών τραπεζών. Ακολούθησε χρηματοδοτικός φάκελος ύψους 50 δισ. ευρώ για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάρθρωση του τραπεζικού συστήματος, με τρεις διαδοχικούς γύρους ανακεφαλαιοποίησης το 2013, το 2014 και το 2015.

Το 2015 θεσπίστηκε το πλαίσιο για τη διαχείριση και μεταβίβαση δανειακών απαιτήσεων, ενώ το 2019 τέθηκε σε εφαρμογή ο μηχανισμός «Ηρακλής», που παρείχε κρατικές εγγυήσεις στα υψηλής εξοφλητικής προτεραιότητας τμήματα τιτλοποιήσεων μη εξυπηρετούμενων δανείων. Τα «κόκκινα» δάνεια δεν εξαφανίστηκαν από το σύστημα — μεταβιβάστηκαν σε εξειδικευμένες εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, πολλές από τις οποίες εδρεύουν στο εξωτερικό.

Σύμφωνα με στοιχεία που έχει καταγράψει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η μέση τιμή μεταβίβασης των δανείων που τιτλοποιήθηκαν μέσω του «Ηρακλή» διαμορφώθηκε γύρω στο 38% της ονομαστικής τους αξίας — μέσος όρος και όχι τιμή για κάθε μεμονωμένο δάνειο.

Το ερώτημα της «δεύτερης ευκαιρίας»

Το γεγονός ότι απαιτήσεις μεταβιβάζονται σε τρίτους με σημαντική έκπτωση επί της ονομαστικής τους αξίας τροφοδοτεί ένα πολιτικό ερώτημα που επανέρχεται συχνά στη δημόσια συζήτηση: αν μια «κόκκινη» οφειλή μπορεί να αλλάξει χέρια σε τιμή πολύ χαμηλότερη από την ονομαστική, γιατί να μην έχει ο ίδιος ο δανειολήπτης δυνατότητα εξαγοράς της απαίτησής του ή πρόσβαση σε ουσιαστική, βιώσιμη ρύθμιση πριν φτάσει σε αυτό το σημείο;

Στη βάση αυτού του ερωτήματος, η Ελληνική Λύση έχει διατυπώσει συγκεκριμένη πολιτική πρόταση: προστασία της πρώτης κατοικίας υπό προϋποθέσεις, δυνατότητα του οφειλέτη να εξαγοράζει την απαίτησή του στην τιμή στην οποία αυτή μεταβιβάζεται σε τρίτους, και ενίσχυση της προστασίας πριν η απώλεια της κατοικίας καταστεί μη αναστρέψιμη.

Το κόμμα διαχωρίζει ρητά τον στρατηγικό κακοπληρωτή από τον δανειολήπτη που πραγματικά έχει πληγεί οικονομικά, υποστηρίζοντας ότι το ζήτημα δεν είναι η άρση της υποχρέωσης αποπληρωμής αλλά η δικαιότερη μεταχείριση των πραγματικά αδύναμων νοικοκυριών.

Άλλες πολιτικές δυνάμεις και εκπρόσωποι του τραπεζικού συστήματος έχουν, στο παρελθόν, αντιτείνει ότι τα προγράμματα προστασίας πρώτης κατοικίας και οι ρυθμίσεις που έχουν ήδη εφαρμοστεί εξισορροπούν την ανάγκη προστασίας ευάλωτων νοικοκυριών με τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τη διασφάλιση ότι οι συνεπείς δανειολήπτες δεν επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Το ερώτημα της πολιτικής ευθύνης

Η συζήτηση για τα 25,1 δισ. ευρώ στεγαστικών δανείων που πλέον διαχειρίζονται ξένες εταιρείες δεν είναι μόνο οικονομική. Είναι, πρωτίστως, πολιτική: ποιος φέρει την ευθύνη όταν μια σειρά αποφάσεων —που δεν πήρε ο πολίτης— διαμόρφωσε τελικά τη μοίρα του δανείου του;

Η προσωπική ευθύνη της υπογραφής δεν αμφισβητείται. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό στη δημόσια συζήτηση είναι αν, απέναντι σε επανειλημμένους μηχανισμούς στήριξης του τραπεζικού συστήματος, υπάρχει αντίστοιχα ουσιαστικός μηχανισμός στήριξης για τον πολίτη που κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του.