Ράλι ακρίβειας χωρίς φρένο: Από το κακό στο χειρότερο οι τιμές της μεγαβατώρας τα τελευταία επτά χρόνια
Η εξέλιξη των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα τη δεκαετία 2016–2025 καταδεικνύει τις έντονες αναταράξεις της αγοράς, με τις χρεώσεις να εκτινάσσονται ιδιαίτερα μετά το 2020 και να κορυφώνονται κατά την ενεργειακή κρίση του 2022. Παρότι το ίδιο διάστημα η συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) σχεδόν διπλασιάστηκε και ο λιγνίτης υποχώρησε έως και 90%, οι τιμές στη χονδρεμπορική αγορά κατέγραψαν άλμα έως και 250%.
Η πορεία των τιμών από το 2016 έως το 2025
Βάσει των στοιχείων της πρώτης εικόνας, η ελληνική χονδρεμπορική τιμή ρεύματος ξεκινά από τα 42,85 €/MWh το 2016 και ανέρχεται στα 63,82 €/MWh το 2019. Το 2020 υποχωρεί προσωρινά στα 45,09 €/MWh, προτού εκτοξευθεί στα 116,46 €/MWh το 2021, παραμένοντας έκτοτε σταθερά σε τριψήφια επίπεδα, πάνω από το όριο των 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μετά το 2019 η απόκλιση των ελληνικών τιμών έναντι του ευρωπαϊκού μέσου όρου διευρύνεται απότομα, πηγαίνοντας από το 3,20% το 2016 στο 38,74% το 2019 —σε μια χρονιά χωρίς ενεργειακή κρίση— προτού σταθεροποιηθεί γύρω στο 23% την περίοδο 2022–2025, όπως αποτυπώνεται στη δεύτερη εικόνα.
Οι ΑΠΕ αυξάνονται — αλλά η τιμή δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα
Τα δεδομένα για τις ΑΠΕ δείχνουν συνεχή ενίσχυση της συμμετοχής τους στο μείγμα, ξεκινώντας από 28,60% το 2016 και ανεβαίνοντας στο 40% το 2021, στο 43,60% το 2022 και στο 53,95% το 2024, προτού σημειώσουν μια μικρή κάμψη στο 48,90% το 2025 (εικόνα 3). Η συνολική εικόνα επιβεβαιώνει τη μεγάλη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών σε σύγκριση με την αρχή της δεκαετίας.
Ωστόσο, η μεγαλύτερη παραγωγή από ΑΠΕ μπορεί μεν να περιορίζει τη λειτουργία ακριβότερων μονάδων τις ώρες υψηλής ηλιοφάνειας ή αιολικής παραγωγής, δεν αρκεί όμως από μόνη της για να ρίξει τις τιμές. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν η ζήτηση, το κόστος των συμβατικών καυσίμων, οι υποδομές αποθήκευσης, τα δίκτυα και οι διασυνδέσεις. Έτσι, παρότι η πράσινη εγκατεστημένη ισχύς αυξήθηκε από 6,3 GW το 2019 σε περίπου 18,00 GW μέσα σε επτά χρόνια, η τιμή του ρεύματος όχι μόνο δεν μειώθηκε αναλογικά, αλλά αυξήθηκε κατά πάνω από 60%.
Η υποχώρηση του λιγνίτη
Στον αντίποδα, το μερίδιο του λιγνίτη καταγράφει δραματική πτώση, καθώς από 37,50% το 2016 και 37,90% το 2017 υποχωρεί στο 26,50% το 2019 και στο 15,10% το 2020. Την πενταετία 2021–2025 τα ποσοστά διαμορφώνονται διαδοχικά σε 11,90%, 12,80%, 11%, 3,25% και 5,40%.
Η εξέλιξη αυτή φανερώνει τη ραγδαία απολιγνιτοποίηση, η οποία όμως απαιτεί επαρκή εφεδρική παραγωγή, σύγχρονα δίκτυα και συστήματα αποθήκευσης. Όπως φαίνεται στην τέταρτη εικόνα, ενώ ο λιγνίτης πέφτει από το 26,50% το 2019 στο 5,40% το 2025, η τιμή της μεγαβατώρας ανεβαίνει από τα 63,82 ευρώ στα 103,60 ευρώ. Αιτία είναι η σταδιακή αντικατάσταση του λιγνίτη από το φυσικό αέριο, η τιμή του οποίου μετά το 2022 εκτινάχθηκε από τα 18 €/MWh στα 35 €/MWh κατά μέσο όρο.
Το οικιακό ρεύμα σε ανοδική πορεία
Στη λιανική αγορά, η μέση τελική τιμή του οικιακού ηλεκτρικού ρεύματος την περίοδο 2016–2025 ακολούθησε έντονα ανοδική τροχιά παρά τις ενδιάμεσες διακυμάνσεις. Το 2016 διαμορφώθηκε στα 0,172 €/kWh και υποχώρησε σταδιακά μέχρι το χαμηλό των 0,157 €/kWh το 2019, ενώ το 2020 επανήλθε στα 0,166 €/kWh, στα ίδια επίπεδα με το 2018.
Από το 2021 και έπειτα καταγράφεται ραγδαία άνοδος, με τη μέση τιμή να ανεβαίνει από 0,183 €/kWh το 2021 σε 0,227 €/kWh το 2022, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη ετήσια μεταβολή της δεκαετίας. Το 2023 έφτασε τα 0,232 €/kWh, το 2024 υποχώρησε οριακά στα 0,226 €/kWh και το 2025 σκαρφάλωσε στο ιστορικό υψηλό της περιόδου, στα 0,234 €/kWh.
Αθροιστικά, από το 2016 έως το 2025, η μέση τελική λιανική τιμή ενισχύθηκε κατά περίπου 36%, επιβαρύνοντας αισθητά τους προϋπολογισμούς νοικοκυριών και επιχειρήσεων, καθώς οι χρεώσεις παραμένουν σταθερά σε πολύ υψηλότερα επίπεδα συγκριτικά με την πενταετία 2016–2020.
Το ζητούμενο για την επόμενη ημέρα
Τα στοιχεία της δεκαετίας αναδεικνύουν τρεις παράλληλες εξελίξεις: ακριβότερη ενέργεια σε σχέση με το 2016, θεαματική άνοδο των ΑΠΕ και συρρίκνωση του λιγνίτη. Τα δεδομένα αυτά, ωστόσο, δείχνουν ότι η αλλαγή του ενεργειακού μείγματος δεν οδηγεί αυτόματα σε φθηνότερους λογαριασμούς.
Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας είναι η πράσινη μετάβαση να μεταφραστεί σε αξιόπιστο και οικονομικά προσιτό ρεύμα για τους καταναλωτές. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτούνται στοχευμένες επενδύσεις σε δίκτυα και αποθήκευση ενέργειας, έξυπνη διαχείριση της ζήτησης, ουσιαστικός ανταγωνισμός και σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο, ώστε η καθαρή παραγωγή να αποδώσει τα μέγιστα οφέλη στο τελικό κόστος.





