Αναδιατάσσεται η αγορά καθημερινών αγαθών: Οι μεγάλοι όμιλοι ενισχύουν τη θέση τους και οι μικρότεροι πιέζονται
Σημαντικές αλλαγές καταγράφονται στην ελληνική αγορά καθημερινών καταναλωτικών αγαθών, με τις μεγάλες επιχειρηματικές ομάδες να διευρύνουν διαρκώς την παρουσία τους και τις μικρότερες εταιρείες να αντιμετωπίζουν αυξανόμενες δυσκολίες. Η τάση συγκέντρωσης, που είχε ήδη γίνει ιδιαίτερα εμφανής στον κλάδο των σούπερ μάρκετ, επεκτείνεται πλέον στη χονδρική, στην παραγωγή και στα δίκτυα διανομής.
Τρόφιμα, ποτά, απορρυπαντικά, χαρτικά και είδη προσωπικής φροντίδας διακινούνται ολοένα περισσότερο μέσα από οργανωμένα εμπορικά δίκτυα, τα οποία διαθέτουν μεγαλύτερη οικονομική ισχύ και δυνατότητα επενδύσεων. Παράλληλα, οι νέες πιέσεις στο ενεργειακό κόστος και στις μεταφορές δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο τις μικρότερες επιχειρήσεις.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας πραγματικότητας αποτελεί η συμφωνία για την εξαγορά 13 καταστημάτων της ΕΝΑ Cash & Carry από τη The Mart, στην οποία η Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης συμμετέχει με ποσοστό 49%.
Η συγκεκριμένη κίνηση έρχεται μετά την εξαγορά της Κρητικός από τη Μασούτης, αλλά και την επέκταση της τελευταίας στον τομέα της διανομής. Την ίδια στιγμή, η ΑΒ Βασιλόπουλος επενδύει στην ανάπτυξη συνεργαζόμενων καταστημάτων, ενώ η Metro ενισχύει τις υπηρεσίες τροφοδοσίας επαγγελματιών.
Από τις 96 αλυσίδες στις 43
Η πορεία συγκέντρωσης της αγοράς αποτυπώνεται με σαφήνεια στον αριθμό των αλυσίδων σούπερ μάρκετ που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.
Το 2008 λειτουργούσαν συνολικά 96 αλυσίδες, ενώ το 2016 ο αριθμός τους είχε μειωθεί σε 55. Το 2026 έχουν περιοριστεί πλέον σε 43, γεγονός που σημαίνει ότι περισσότερες από τις μισές επιχειρήσεις του κλάδου έχουν αποχωρήσει ή ενσωματωθεί σε μεγαλύτερα σχήματα μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες.
Σύμφωνα με μελέτη της EY-Parthenon, οι έξι μεγαλύτερες αλυσίδες συγκέντρωναν το 71% της οργανωμένης αγοράς το 2025. Παράλληλα, οι πωλήσεις του κλάδου έφτασαν τα 16,24 δισ. ευρώ την ίδια χρονιά, σύμφωνα με στοιχεία της NielsenIQ.
Ο Σκλαβενίτης διατηρεί μερίδιο άνω του 30% στην οργανωμένη λιανική, ενώ σημαντικές αλλαγές στον επιχειρηματικό χάρτη έχουν προκαλέσει τα προηγούμενα χρόνια η κατάρρευση της Ατλάντικ, η εξαγορά της Βερόπουλος από τη Metro, η απορρόφηση της Μαρινόπουλος από τον Σκλαβενίτη το 2017 και η εξαγορά της Προμηθευτικής από τη Μασούτης.
Η συγκέντρωση γίνεται ιδιαίτερα αισθητή και στις τοπικές αγορές, όπου τα περιφερειακά δίκτυα έχουν περιοριστεί και οι μεγάλες εμπορικές επωνυμίες εμφανίζονται πλέον σε περισσότερες περιοχές. Η ενίσχυση των μεγάλων επιχειρήσεων μπορεί να συνοδεύεται από νέες επενδύσεις, μεγαλύτερη ποικιλία προϊόντων και αναβαθμισμένες υπηρεσίες, ωστόσο περιορίζει τον αριθμό των ανεξάρτητων επιχειρήσεων που ανταγωνίζονται για το ίδιο καταναλωτικό κοινό.
Η εικόνα αυτή δεν αφορά μόνο τα σούπερ μάρκετ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 δραστηριοποιούνταν συνολικά 220.588 επιχειρήσεις στον ευρύτερο κλάδο του εμπορίου, έναντι 222.999 το 2023. Παρά τη μείωση του αριθμού τους, ο συνολικός κύκλος εργασιών αυξήθηκε κατά 2,9%, φτάνοντας τα 167,69 δισ. ευρώ.
Η επόμενη μάχη στη χονδρική και τα Cash & Carry
Οι αλλαγές επεκτείνονται και στην οργανωμένη χονδρική, όπου η αγορά Cash & Carry κατέγραψε πωλήσεις περίπου 1,37 δισ. ευρώ το 2025.
Η συμφωνία της The Mart για την εξαγορά των 13 καταστημάτων της ΕΝΑ Cash & Carry αναμένεται να ενισχύσει σημαντικά το δίκτυό της. Η εταιρεία διαθέτει σήμερα 14 καταστήματα και, εφόσον ολοκληρωθεί η συμφωνία, ο αριθμός τους θα μπορούσε να αυξηθεί σε 27.
Παράλληλα, προχωρά στην κατασκευή νέου κέντρου διανομής στον Ταύρο, έκτασης 21.000 τετραγωνικών μέτρων, το οποίο προγραμματίζεται να λειτουργήσει το 2027. Οι πωλήσεις της The Mart ανήλθαν σε 450,44 εκατ. ευρώ το 2025.
Στην πρώτη θέση της οργανωμένης χονδρικής βρίσκεται η Metro Cash & Carry, με εκτιμώμενο μερίδιο κοντά στο 50%, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην απευθείας τροφοδοσία επαγγελματιών, με τις ηλεκτρονικές πωλήσεις να αυξάνονται κατά 49% και τον αριθμό των παραγγελιών κατά 55,7% το 2025.
Στον συγκεκριμένο χώρο δραστηριοποιούνται επίσης η Μασούτης, ο Γαλαξίας και η Bazaar, ενώ σημαντικό ρόλο εξακολουθούν να έχουν εκατοντάδες ανεξάρτητοι έμποροι και διανομείς που προμηθεύουν ξενοδοχεία, εστιατόρια, μικρά καταστήματα και επιχειρήσεις εστίασης.
Ενδεικτική είναι η δραστηριότητα του Οργανισμού Κεντρικών Αγορών και Αλιείας, στο δίκτυο του οποίου λειτουργούν περίπου 750 εμπορικές επιχειρήσεις. Η ετήσια διακίνηση προϊόντων φτάνει τους 2,5 εκατομμύρια τόνους, ενώ η εμπορική δραστηριότητα υπολογίζεται σε περίπου 2 δισ. ευρώ.
Οι μικρότεροι χονδρέμποροι εξακολουθούν να διαθέτουν εμπειρία και σταθερές σχέσεις με τους πελάτες τους. Ωστόσο, καλούνται να ανταγωνιστούν ομίλους που έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν μεγάλες παραγγελίες, να διατηρούν σύγχρονες αποθηκευτικές εγκαταστάσεις και να εξασφαλίζουν συχνές παραδόσεις.
Οι επενδύσεις που ενισχύουν τους μεγάλους παίκτες
Καθοριστικό πλεονέκτημα για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις αποτελούν οι υποδομές τους. Αποθήκες, ψυκτικές εγκαταστάσεις, ιδιόκτητοι στόλοι μεταφορών και σύγχρονα πληροφοριακά συστήματα απαιτούν σημαντικά κεφάλαια, τα οποία δεν είναι εύκολο να διαθέσουν οι μικρότερες εταιρείες.
Σύμφωνα με την Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας, οι αλυσίδες επένδυσαν περίπου 2,2 δισ. ευρώ κατά την περίοδο 2020-2025.
Παρά τις μεγάλες επενδύσεις, τα περιθώρια κερδοφορίας παραμένουν περιορισμένα. Για τις 43 αλυσίδες που εξετάστηκαν, το περιθώριο κέρδους προ φόρων διαμορφώθηκε στο 1,65% το 2024, έναντι 1,84% το προηγούμενο έτος.
Η αύξηση του ενεργειακού κόστους και των μεταφορικών δημιουργεί πρόσθετα εμπόδια, ιδιαίτερα για τις μικρότερες επιχειρήσεις. Οι αναταράξεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επιβαρύνουν περαιτέρω ένα ήδη απαιτητικό επιχειρηματικό περιβάλλον.
Franchise και συνεργασίες αλλάζουν τα εμπορικά δίκτυα
Η επέκταση των μεγάλων ομίλων δεν πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω εξαγορών. Όλο και μεγαλύτερη σημασία αποκτούν τα συνεργαζόμενα καταστήματα και τα δίκτυα franchise, τα οποία επιτρέπουν την ανάπτυξη παρουσίας σε νέες περιοχές χωρίς την απαραίτητη εξαγορά κάθε σημείου πώλησης.
Η εξαγορά της Κρητικός από τη Μασούτης δημιούργησε ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά δίκτυα της χώρας, με σημαντικό αριθμό συνεργαζόμενων καταστημάτων. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού ενέκρινε τη συμφωνία υπό συγκεκριμένους όρους, προβλέποντας την εκποίηση έξι καταστημάτων και τη διακοπή συνεργασίας ή χρήσης εμπορικών σημάτων σε άλλα 47, ώστε να αντιμετωπιστούν ζητήματα ανταγωνισμού σε επιμέρους τοπικές αγορές.
Παράλληλα, η Μασούτης απέκτησε το 51% της Kontzoglou Distribution, ενισχύοντας τη δραστηριότητά της στη διανομή τροφίμων. Στο πλαίσιο της ευρύτερης εμπορικής της ανάπτυξης κινείται και η Hellenic Authentic Goods (HAGS), με στόχο την προώθηση ελληνικών προϊόντων και την ανάπτυξη εξαγωγών.
Από την πλευρά της, η ΑΒ Βασιλόπουλος έχει θέσει ως στόχο να διαθέτει 700 καταστήματα franchise σε συνολικό δίκτυο 900 σημείων έως το 2028. Η Metro, επίσης, αναπτύσσει το δίκτυο My market Local.
Για τους μεγάλους ομίλους, οι συνεργασίες αποτελούν έναν αποτελεσματικό τρόπο επέκτασης. Για τους ανεξάρτητους καταστηματάρχες, προσφέρουν πρόσβαση σε ευνοϊκότερους όρους προμηθειών και εμπορική υποστήριξη. Από την άλλη πλευρά, ανάλογα με τους όρους κάθε συμφωνίας, μπορεί να περιορίζεται η ελευθερία τους να επιλέγουν αυτόνομα το σύνολο των προμηθευτών τους.
Η πίεση στους μικρότερους παραγωγούς και η άνοδος της ιδιωτικής ετικέτας
Η ισχυροποίηση των εμπορικών δικτύων επηρεάζει άμεσα και τη βιομηχανία. Οι εταιρείες που παράγουν τρόφιμα, ποτά, απορρυπαντικά, χαρτικά και προϊόντα προσωπικής φροντίδας καλούνται να προσαρμοστούν στις απαιτήσεις ολοένα μεγαλύτερων πελατών.
Οι μεγάλες βιομηχανίες διαθέτουν αναγνωρίσιμα εμπορικά σήματα και ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση. Αντίθετα, οι μικρότερες παραγωγικές επιχειρήσεις μπορεί να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από έναν περιορισμένο αριθμό μεγάλων αλυσίδων.
Παλαιότερη έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού σε 11 κατηγορίες βασικών αγαθών είχε καταγράψει την ισχύ των μεγάλων προμηθευτών σε αρκετές κατηγορίες, αλλά και τη διαπραγματευτική υπεροχή των μεγαλύτερων αλυσίδων στις τιμές αγοράς. Σε προϊόντα όπως τα όσπρια και το χαρτί υγείας, όπου η ιδιωτική ετικέτα έχει μεγαλύτερη παρουσία, οι ισορροπίες εμφανίζονται διαφορετικές.
Η συνεργασία με μια μεγάλη αλυσίδα μπορεί να εξασφαλίσει σε μια μικρομεσαία βιομηχανία μεγαλύτερους όγκους παραγωγής και σταθερότερες παραγγελίες. Παράλληλα, όμως, συνεπάγεται αυξημένες απαιτήσεις για συνεχή τροφοδοσία, ανταγωνιστικές τιμές, εμπορικές παροχές και συμμετοχή σε προωθητικές ενέργειες.
Ένα ακόμη ζήτημα είναι η εξάρτηση από λίγους μεγάλους πελάτες. Όταν ένας ή δύο αγοραστές αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος του κύκλου εργασιών μιας επιχείρησης, η απώλεια μιας εμπορικής συμφωνίας μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες για τη λειτουργία της.
Την ίδια ώρα, η ιδιωτική ετικέτα αποκτά μεγαλύτερο μερίδιο στην αγορά. Η ΑΒ Βασιλόπουλος έχει θέσει ως στόχο να φτάσει σε ποσοστό 40%, προσθέτοντας 1.000 νέους κωδικούς έως το 2027. Οι συμφωνίες παραγωγής προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας μπορούν να εξασφαλίσουν σημαντικές παραγγελίες για τις βιομηχανίες, όμως ο έλεγχος του εμπορικού σήματος και της σχέσης με τον καταναλωτή παραμένει στον λιανέμπορο.
Οι μεγάλοι όμιλοι επεκτείνονται και στην παραγωγή
Μια ακόμη σημαντική εξέλιξη είναι η ενίσχυση της παρουσίας επιχειρηματικών ομίλων στην παραγωγή, πέρα από το λιανεμπόριο και τη διανομή.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της οικογένειας Σκλαβενίτη, η οποία έχει αναπτύξει παραγωγικές δραστηριότητες σε διαφορετικές κατηγορίες προϊόντων. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Γλάρος, η χαρτοβιομηχανία που ιδρύθηκε το 2004 στα Οινόφυτα και παράγει χαρτί υγείας, χαρτί κουζίνας και άλλα χάρτινα είδη.
Στο ίδιο παραγωγικό σύνολο περιλαμβάνονται η Baker Master, με προϊόντα ζύμης όπως σφολιατοειδή και πίτσες, καθώς και η Meat House, που δραστηριοποιείται στην επεξεργασία, τυποποίηση και συσκευασία κρέατος.
Σημαντική είναι και η επένδυση της Αύρα Παραγωγή Γευμάτων στη Μαγούλα, ύψους περίπου 100 εκατ. ευρώ, για τη δημιουργία μονάδας παραγωγής έτοιμων γευμάτων. Η σχεδιαζόμενη δυναμικότητα του εργοστασίου ανέρχεται σε 250.000 μερίδες ημερησίως.
Παράλληλα, η Γλάρος απέκτησε ποσοστό 49% στη Eurocatering, την εταιρεία που βρίσκεται πίσω από το εμπορικό σήμα «Φρεσκούλης» και δραστηριοποιείται στις συσκευασμένες φρέσκες σαλάτες και στα έτοιμα προϊόντα λαχανικών.
Αντίστοιχη παρουσία σε διαφορετικά στάδια της αγοράς τροφίμων έχει αναπτύξει και η οικογένεια Παντελιάδη. Εκτός από τη Metro, που λειτουργεί τα My market και Metro Cash & Carry υπό τον Αριστοτέλη Παντελιάδη, η οικογένεια δραστηριοποιείται στη βιομηχανία και στη διανομή μέσω της ΟΠΤΙΜΑ, με επικεφαλής τον Στέφανο Παντελιάδη.
Στον παραγωγικό τομέα ξεχωρίζει η ΗΠΕΙΡΟΣ, με τυροκομικές μονάδες στην Άρτα, στον Δομοκό και στην Ελασσόνα, ενώ υπάρχει παρουσία και στην αγορά ελαιολάδου μέσω της Medolio.
Πρόκειται για ξεχωριστές επιχειρηματικές δραστηριότητες και όχι για θυγατρικές των αντίστοιχων αλυσίδων σούπερ μάρκετ. Ωστόσο, καταδεικνύουν την τάση ισχυρών επιχειρηματικών οικογενειών να αποκτούν παρουσία σε περισσότερα στάδια της εμπορικής διαδρομής, από την παραγωγή και τις εισαγωγές έως τη διανομή και την τελική πώληση.
Το μεγάλο στοίχημα για τον ανταγωνισμό
Οι εξελίξεις βρίσκονται υπό την παρακολούθηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2025 ειδική χαρτογράφηση της αγροδιατροφικής αλυσίδας, καλύπτοντας όλα τα στάδια από την πρωτογενή παραγωγή και τη μεταποίηση έως το εμπόριο.
Η συγκέντρωση της αγοράς δεν συνεπάγεται απαραίτητα αύξηση των τιμών. Οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιούν οικονομίες κλίμακας, να περιορίζουν το κόστος και να πραγματοποιούν επενδύσεις που δεν θα ήταν εφικτές για μικρότερους ανταγωνιστές.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, είναι κατά πόσο τα οφέλη αυτά μεταφέρονται τελικά στους καταναλωτές και ποιες δυνατότητες εξακολουθούν να έχουν οι μικρότεροι παραγωγοί, προμηθευτές και ανεξάρτητοι έμποροι.
Για πολλές μικρότερες επιχειρήσεις, οι επιλογές περιορίζονται σταδιακά: συνεργασία με μεγαλύτερα δίκτυα, επένδυση σε εξειδικευμένα προϊόντα και υπηρεσίες ή αποχώρηση από την αγορά.
Η επόμενη ημέρα του ελληνικού εμπορίου θα εξαρτηθεί από το ποιοι θα διαμορφώνουν τους όρους συνεργασίας σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής, προμήθειας και διανομής. Το ζητούμενο είναι να διατηρηθεί ουσιαστικός ανταγωνισμός και να εξακολουθήσουν να υπάρχουν ευκαιρίες για τις ανεξάρτητες επιχειρήσεις, σε μια αγορά όπου οι μεγαλύτεροι όμιλοι αποκτούν ολοένα ισχυρότερη θέση.





