Όταν τα αδέλφια απομακρύνονται: Οι αληθινοί λόγοι της αποξένωσης

Πότε η αδελφική σχέση φτάνει στο τέλος και η απόσταση γίνεται αναπόφευκτη; Πώς μπορεί να διαχειριστεί κανείς αυτή την απόφαση; Ένας ψυχολόγος απαντά σε 8 κρίσιμα ερωτήματα

Για πολλές οικογένειες –ακόμη και στην Ελλάδα, όπου οι συγγενικοί δεσμοί θεωρούνται παραδοσιακά ισχυροί– έρχεται κάποια στιγμή που τα αδέλφια απομακρύνονται και μετατρέπονται ουσιαστικά σε «ξένους». Όπως επισημαίνει σε συνέντευξή του στο CNN ο ψυχολόγος Joshua Coleman, η αποξένωση μεταξύ αδελφών εμφανίζεται πιο συχνά απ’ ό,τι η ρήξη μεταξύ γονέα και παιδιού.

Οι γονείς, εξηγεί, έχουν ισχυρότερο κίνητρο να αποκαταστήσουν μια διαταραγμένη σχέση με το παιδί τους, λόγω της αγάπης, της ενοχής, αλλά και της κοινωνικής πίεσης. Αντίθετα, στα αδέλφια δεν υπάρχουν αντίστοιχοι ρόλοι ή κοινωνικές προσδοκίες που να επιβάλλουν τη διατήρηση της επαφής.

Η απόφαση να διακοπεί ή να περιοριστεί η σχέση με έναν αδελφό ή μια αδελφή μπορεί να είναι δύσκολη και επώδυνη. Όταν όμως λαμβάνεται, συνήθως έχει προηγηθεί σοβαρή σκέψη και το άτομο έχει κρίνει ότι τα οφέλη για την ψυχική του υγεία υπερτερούν του κόστους. Όπως σημειώνει ο Coleman, όταν κάποιος θεωρεί ότι έχει προσπαθήσει, αλλά το άλλο άτομο δεν μπορεί ή δεν θέλει να αλλάξει συμπεριφορά, τότε η απομάκρυνση ίσως είναι η πιο υγιής επιλογή.

1. Ποιες είναι οι πιο συχνές αιτίες αποξένωσης;

Στους βασικούς λόγους συγκαταλέγονται η άνιση γονεϊκή μεταχείριση –πραγματική ή όπως βιώθηκε υποκειμενικά– καθώς και εμπειρίες σωματικής, συναισθηματικής ή σεξουαλικής κακοποίησης. Ιδιαίτερα επιβαρυντικό είναι όταν δεν υπήρξε προσπάθεια αποκατάστασης από τον θύτη ή όταν το θύμα δεν μπόρεσε να συγχωρέσει. Επίσης, οι χρόνιες συγκρούσεις, η ζήλια ή η αίσθηση απειλής από την επιτυχία του άλλου μπορούν να οδηγήσουν σε ρήξη.

Σε αρκετές περιπτώσεις, η αποξένωση ξεκινά από τη ρήξη με τους γονείς. Αν το αδελφικό πρόσωπο δεν δείξει κατανόηση ή δεν σταθεί υποστηρικτικά, ενισχύεται το αίσθημα «ή είσαι μαζί μου ή εναντίον μου».

2. Ποιο είναι το πρώτο βήμα όταν οι συγκρούσεις είναι συνεχείς;

Ο ψυχολόγος τονίζει τη σημασία της καθαρής επικοινωνίας. Πριν ληφθούν οριστικές αποφάσεις, είναι σημαντικό να δοθεί η ευκαιρία στο άλλο άτομο να κατανοήσει τις ανάγκες και τα όρια που τίθενται. Η έμφαση πρέπει να δίνεται στην ενσυναίσθηση και την αυτοκριτική, όχι στην άμυνα. Αν η συμπεριφορά του άλλου πληγώνει ή μειώνει, τα όρια είναι αναγκαία. Σε περιπτώσεις κακοποιητικής συμπεριφοράς απαιτείται αυστηρότητα, χωρίς όμως να αποκλείεται μια πιθανή συμφιλίωση, εφόσον υπάρξει ειλικρινής διάθεση αλλαγής.

3. Πότε αξίζει να διασωθεί μια αδελφική σχέση;

Όταν το άλλο άτομο δείχνει κατανόηση, σέβεται τα όρια και είναι πραγματικά πρόθυμο να αλλάξει. Συχνά, το βάρος της προσπάθειας το αναλαμβάνει εκείνος που επιθυμεί περισσότερο τη διατήρηση της σχέσης, δείχνοντας πρώτος ενσυναίσθηση και αναλαμβάνοντας ευθύνη.

4. Πότε η ρήξη είναι αναπόφευκτη;

Ο Coleman επισημαίνει ότι η οριστική διακοπή πρέπει να αποτελεί έσχατη λύση. Χρειάζεται βαθιά ενδοσκόπηση και αποφυγή παρορμητικών αποφάσεων που λαμβάνονται από φόβο ή κόπωση λόγω της σύγκρουσης. Σε πολλές περιπτώσεις, ένα προσωρινό διάλειμμα μπορεί να βοηθήσει στην αποσαφήνιση των συναισθημάτων.

5. Πόσο πρέπει να διαρκεί η «περίοδος δοκιμής»;

Συνήθως μερικούς μήνες, ώστε να φανεί αν μπορεί να αναπτυχθεί μια νέα, πιο υγιής δυναμική. Κατά τη διάρκεια αυτή, είναι χρήσιμη η ανοιχτή ανατροφοδότηση για το πώς βιώνονται οι επαφές και οι συζητήσεις.

6. Πώς γίνεται η αποστασιοποίηση;

Η απόφαση πρέπει να εξηγείται με σαφήνεια και ειλικρίνεια. Το μήνυμα είναι ότι έγινε προσπάθεια, δόθηκε χρόνος και ευκαιρία για αλλαγή, αλλά εφόσον αυτό δεν λειτούργησε, χρειάζεται ένα διάλειμμα από τη σχέση.

7. Ποια συναισθήματα ακολουθούν τη ρήξη και πώς αντιμετωπίζονται;

Η διακοπή μιας αδελφικής σχέσης μπορεί να φέρει ανακούφιση, αλλά και θλίψη ή αίσθημα απώλειας. Η διαχείριση αυτών των συναισθημάτων περνά μέσα από την υπενθύμιση ότι καταβλήθηκε προσπάθεια και ότι η απόφαση δεν πρέπει να συνοδεύεται από αυτομομφή.

8. Τι γίνεται αν επηρεαστούν και οι σχέσεις με άλλα μέλη της οικογένειας;

Χρειάζεται κατανόηση προς τον πόνο των άλλων, αλλά και σταθερότητα στη θέση σας. Είναι σημαντικό να εξηγηθεί ότι η συνέχιση μιας επιβαρυντικής σχέσης μόνο και μόνο για να ικανοποιηθούν τρίτοι δεν είναι βιώσιμη λύση.