Όταν ο γονέας μετατρέπεται σε κατήγορο και ο εκπαιδευτικός σε απολογούμενο

Η αυξανόμενη επιθετικότητα μερίδας γονέων απέναντι στους εκπαιδευτικούς δεν αποτελεί πια μεμονωμένο φαινόμενο ούτε «παρεξήγηση επικοινωνίας». Πρόκειται για μια παγιούμενη στάση απαξίωσης του παιδαγωγικού ρόλου, που συχνά εκδηλώνεται με καταγγελίες, απειλές, εξώδικα και ποινικοποίηση της εκπαιδευτικής πράξης.

Το σχολείο, αντί να αντιμετωπίζεται ως χώρος συνεργασίας, μετατρέπεται ολοένα και συχνότερα σε πεδίο σύγκρουσης, όπου ο εκπαιδευτικός καλείται να αποδείξει ότι δεν είναι ένοχος επειδή απλώς άσκησε το λειτούργημά του.

Ο «αλάθητος» γονέας και το «ανέγγιχτο» παιδί

Σε πολλές περιπτώσεις, ο γονέας δεν προσέρχεται στο σχολείο για να ακούσει, αλλά για να επιβάλει τη δική του αφήγηση. Κάθε παρατήρηση για τη συμπεριφορά ή την επίδοση του παιδιού εκλαμβάνεται ως επίθεση. Κάθε παιδαγωγικό όριο θεωρείται αυθαιρεσία. Κάθε διαφωνία βαφτίζεται «στοχοποίηση».

Το παιδί παρουσιάζεται ως αλάνθαστο και το σχολείο ως εχθρικός μηχανισμός. Με αυτόν τον τρόπο, ο γονέας δεν προστατεύει το παιδί του· το παγιδεύει σε μια ψευδή αίσθηση παντοδυναμίας, στερώντας του τη δυνατότητα αυτοκριτικής, ωρίμανσης και κοινωνικής μάθησης.

Εκπαιδευτικοί χωρίς θεσμική ασπίδα

Την ίδια στιγμή, ο εκπαιδευτικός βρίσκεται θεσμικά ακάλυπτος. Η Πολιτεία σιωπά ή περιορίζεται σε γενικόλογες διακηρύξεις, αφήνοντας τον δάσκαλο και τον νηπιαγωγό εκτεθειμένους απέναντι σε κάθε είδους καταγγελία — βάσιμη ή αβάσιμη.

Η εύκολη προσφυγή σε διοικητικούς και ποινικούς μηχανισμούς έχει καταστήσει πολλούς εκπαιδευτικούς φοβικούς. Δεν φοβούνται να διδάξουν· φοβούνται να μιλήσουν. Δεν αποφεύγουν την ευθύνη· αποφεύγουν την εμπλοκή. Έτσι, η παιδαγωγική τόλμη υποχωρεί μπροστά στον φόβο της καταγγελίας.

Η ψευδαίσθηση του ελέγχου

Πίσω από αυτή την επιθετικότητα συχνά κρύβεται η αδυναμία των ενηλίκων να διαχειριστούν τη δική τους ανασφάλεια. Ο γονέας που δεν αντέχει να ακούσει ότι το παιδί του δυσκολεύεται, επιτίθεται. Ο γονέας που αισθάνεται ανεπαρκής, αναζητά ενόχους. Και το σχολείο γίνεται ο εύκολος στόχος.

Όμως το σχολείο δεν μπορεί —και δεν πρέπει— να λειτουργεί με όρους πελατειακής εξυπηρέτησης. Ο εκπαιδευτικός δεν είναι υπάλληλος προσωπικών προσδοκιών, ούτε διαχειριστής γονεϊκών ματαιώσεων.

Η ευθύνη δεν είναι μονομερής

Ας ειπωθεί ξεκάθαρα: η συνεργασία σχολείου και οικογένειας προϋποθέτει αμοιβαίο σεβασμό. Δεν μπορεί να υπάρξει διάλογος όταν ο ένας συνομιλητής προσέρχεται με τη βεβαιότητα ότι έχει πάντα δίκιο και ο άλλος είναι εκ προοιμίου ύποπτος.

Οι γονείς οφείλουν να κατανοήσουν ότι η παιδαγωγική παρατήρηση δεν είναι προσβολή. Είναι εργαλείο. Και χωρίς εργαλεία, καμία εκπαιδευτική διαδικασία δεν μπορεί να λειτουργήσει.

Αν δεν μπει όριο, το κόστος θα το πληρώσουν τα παιδιά

Η ανοχή στην επιθετικότητα δεν είναι ουδετερότητα· είναι συνενοχή. Όσο η Πολιτεία δεν θέτει σαφή θεσμικά όρια, όσο δεν προστατεύει ουσιαστικά τους εκπαιδευτικούς και όσο δεν επενδύει σε δομές πρόληψης και υποστήριξης, το πρόβλημα θα οξύνεται.

Και το τελικό τίμημα δεν θα το πληρώσουν ούτε οι γονείς ούτε οι εκπαιδευτικοί. Θα το πληρώσουν τα παιδιά, σε ένα σχολείο φοβισμένο, αμυντικό και χωρίς παιδαγωγικό σθένος.