Μυστική συνάντηση στον Λευκό Οίκο – Τα θέματα που συζητήθηκαν

Ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο επανέναρξης επιθέσεων μεγάλης κλίμακας κατά του Ιράν, μετά από συνάντηση με τους συμβούλους του για θέματα εθνικής ασφάλειας. Την ίδια στιγμή, περιφερειακοί διαμεσολαβητές προωθούν μια πρόταση για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι η Ουάσιγκτον πρέπει πρώτα να ικανοποιήσει τους όρους της.

Όπως μετέδωσε το Axios, επικαλούμενο δύο Αμερικανούς αξιωματούχους, ο Τραμπ συναντήθηκε την Πέμπτη 5 Νοεμβρίου με ανώτερα στελέχη ασφαλείας, στην πρώτη συζήτηση αυτού του είδους για το Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια συγκυρία κατά την οποία η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων, τη συνέχιση της οικονομικής πίεσης ή την επίτευξη μιας συμφωνίας μέσω διαπραγματεύσεων που θα περιλαμβάνει παραχωρήσεις προς το Ιράν.

Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο, ο Πρόεδρος δήλωσε ότι η απόφαση θα ληφθεί σύντομα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο περαιτέρω πληγμάτων, με στόχο να εμποδιστεί το Ιράν από το να ανασυγκροτήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα. Εξέφρασε, ωστόσο, επιφυλάξεις ως προς την πρόκληση περαιτέρω καταστροφών στη χώρα, χωρίς όμως να αποκλείει το ενδεχόμενο νέων επιθέσεων. «Τώρα θα λάβουμε μια απόφαση», δήλωσε ο Τραμπ, σύμφωνα με το Axios. Δεν ανακοίνωσε κάποια στρατιωτική εντολή, ούτε έθεσε προθεσμία για την επίτευξη συμφωνίας. Το άμεσο ερώτημα για την Ουάσιγκτον είναι αν ένας νέος γύρος πληγμάτων θα μπορούσε να αποσπάσει παραχωρήσεις, κάτι που δεν επετεύχθη παρά τους μήνες συγκρούσεων και οικονομικών περιορισμών ή αν, αντίθετα, θα κλιμάκωνε περαιτέρω έναν περιφερειακό πόλεμο, ο οποίος έχει ήδη διαταράξει τη ναυτιλία, αυξήσει το κόστος ενέργειας και συμβάλει στην πολιτική δυσαρέσκεια εντός των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Λευκός Οίκος εξετάζει τρεις βασικές επιλογές: την εντατικοποίηση των επιθέσεων, τη διατήρηση των μέτρων που αποσκοπούν στον περιορισμό της ιρανικής οικονομίας ή την επίτευξη μιας διευθέτησης που θα απαιτούσε σημαντικές παραχωρήσεις από την πλευρά της Ουάσιγκτον.

Μέχρι την Πέμπτη, δεν είχε επιλεγεί δημόσια καμία από αυτές τις επιλογές. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (US Central Command) ολοκλήρωνε τις προετοιμασίες για μια πιθανή επιστροφή σε επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας, ωστόσο δεν είχε λάβει νέα οδηγία από την Ουάσιγκτον, δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος. Στο ρεπορτάζ επισημαίνεται επίσης ότι η πιθανή άφιξη μιας τρίτης αμερικανικής ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου αποτελεί ένδειξη προετοιμασιών για αναζωπύρωση των εχθροπραξιών.

Το USS Theodore Roosevelt και τα συνοδευτικά του πλοία επρόκειτο να καταπλεύσουν στη Σιγκαπούρη ξεκινώντας από την Παρασκευή, δήλωσε ο αξιωματούχος. Η ομάδα δεν αναμενόταν να φτάσει στην περιοχή ευθύνης της Κεντρικής Διοίκησης (Central Command) πριν από τα μέσα Νοεμβρίου. Επομένως, η κίνησή της δεν αποτελούσε επιβεβαίωση ότι ο Τραμπ είχε αποφασίσει να εξαπολύσει άλλη μια επίθεση. Οι υπολογισμοί του Τραμπ έρχονται μετά τα σημαντικά κέρδη που σημείωσαν οι Δημοκρατικοί στις ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης.

Ο πόλεμος κατά του Ιράν, τον οποίο ξεκίνησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, συγκαταλεγόταν στα ζητήματα που απασχόλησαν τους ψηφοφόρους, παράλληλα με ευρύτερες ανησυχίες για το κόστος διαβίωσης των νοικοκυριών και τις οικονομικές συνθήκες. Σύμφωνα με τα αμερικανικά ΜΜΕ, ο αντιπρόεδρος JD Vance απέδωσε την ήττα των Ρεπουμπλικανών, άμεσα στον πόλεμο. Ο Τραμπ αναγνώρισε τον πολιτικό αντίκτυπο του πολέμου, δήλωσε ωστόσο ότι δεν θα είχε διαχειριστεί τη στρατιωτική εκστρατεία με διαφορετικό τρόπο.

Μία δημοσκόπηση μεταξύ των ψηφοφόρων, που δημοσιεύθηκε και στην οποία συμμετείχαν περισσότερα από 100.000 άτομα, έδειξε ότι περίπου έξι στους δέκα θεωρούσαν λανθασμένη απόφαση τη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ κατά του Ιράν. Περίπου το ένα τρίτο των ερωτηθέντων δήλωσε ότι ο πόλεμος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην ψήφο τους για το Κογκρέσο, ενώ περίπου οι μισοί απέδωσαν ανάλογη σημασία στο κόστος διαβίωσης ή στη διαφθορά στην κυβέρνηση. Τα ευρήματα αυτά καταδεικνύουν σημαντική αντίθεση στην εκστρατεία, χωρίς ωστόσο να τεκμηριώνουν ότι αυτή αποτέλεσε τον μοναδικό παράγοντα που καθόρισε το εκλογικό αποτέλεσμα.

Παράλληλα, φέρνουν τον Τραμπ αντιμέτωπο με αντικρουόμενες πιέσεις: από τη μία πλευρά, αιτήματα για τον περιορισμό μιας δαπανηρής σύγκρουσης και, από την άλλη, επιχειρήματα ότι η Ουάσιγκτον οφείλει να εντείνει την πίεση για την επίτευξη των δηλωμένων στόχων της σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα. Το AP ανέφερε ότι οι ψηφοφόροι ανησυχούσαν ιδιαίτερα για τις τιμές των καυσίμων, με περίπου έξι στους δέκα να δηλώνουν ότι ανησυχούν πολύ για το κόστος της βενζίνης και του πετρελαίου κίνησης.

Περίπου τα δύο τρίτα αυτής της ομάδας στήριξαν τους Δημοκρατικούς υποψηφίους στις τοπικές αναμετρήσεις για τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Τα στοιχεία της έρευνας υπογραμμίζουν πώς ο πόλεμος έχει συνδεθεί άρρηκτα με τα έξοδα των νοικοκυριών, ακόμη και για ψηφοφόρους των οποίων η κύρια ανησυχία δεν ήταν η ίδια η εξωτερική πολιτική.

Ενώ η κυβέρνηση εξέταζε τις στρατιωτικές της επιλογές, διπλωμάτες προσπαθούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για την επιστροφή στις διαπραγματεύσεις. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, συνομίλησε την Πέμπτη με συνομιλητές από την περιοχή, από το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ομάν και την Αίγυπτο. Διαμεσολαβητές από το Κατάρ συζητούσαν με Ιρανούς αξιωματούχους και τον Λευκό Οίκο ένα προσχέδιο συμφωνίας διήμερης διάρκειας, με στόχο την οικοδόμηση εμπιστοσύνης.

Η πρόταση συνέδεε ορισμένα αρχικά οικονομικά και ναυτιλιακά βήματα των ΗΠΑ με την αποκατάσταση της διεθνούς πρόσβασης στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και την έναρξη διαπραγματεύσεων σχετικά με το εμπλουτισμένο ουράνιο. Κατά την πρώτη ημέρα της προτεινόμενης συμφωνίας, η Ουάσιγκτον θα ήρε τον ναυτικό αποκλεισμό και θα αποδέσμευε μέρος των δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων.

Σε αντάλλαγμα, η Τεχεράνη θα προσκαλούσε επίσημα επιθεωρητές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) να επισκεφθούν πυρηνικές εγκαταστάσεις που υπέστησαν ζημιές κατά τη διάρκεια του πολέμου, μια κίνηση που βασίζεται σε συμφωνία η οποία είχε επιτευχθεί στο Κάιρο το προηγούμενο έτος. Η δεύτερη ημέρα θα περιλάμβανε το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ενώ θα ακολουθούσε επανέναρξη των πυρηνικών συνομιλιών, με επίκεντρο τα αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει το Ιράν.

Η πρόταση παραμένει υπό συζήτηση και δεν έχει γίνει γνωστό αν κάποια από τις δύο κυβερνήσεις έχει αποδεχθεί τη σειρά των ενεργειών ή έχει συμφωνήσει στην υλοποίησή τους. Η αναφορά σε προτεινόμενο «άνοιγμα» των Στενών δεν σημαίνει ότι η διέλευση μέσω αυτών έχει διακοπεί πλήρως.

Το πρακτορείο Associated Press μετέδωσε ότι οι αποστολές πετρελαίου έχουν επαναληφθεί, με τα διεθνή δεξαμενόπλοια να συνοδεύονται από πλοία του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, παρά το γεγονός ότι η ευρύτερη αντιπαράθεση και οι περιορισμοί στη ναυτιλία συνεχίζονται. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, καθώς τα Στενά παραμένουν κομβικής σημασίας τόσο για την άσκηση πίεσης εκ μέρους του Ιράν όσο και για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Μια ευρύτερη συμφωνία για τη ναυσιπλοΐα θα μπορούσε να επηρεάσει τις συνθήκες στη ναυτιλία πολύ πέρα ​​από τα όρια των δύο χωρών, ωστόσο ζητήματα όπως οι ρυθμίσεις πρόσβασης και η εποπτεία των πυρηνικών δραστηριοτήτων θα απαιτούσαν περαιτέρω διαπραγματεύσεις για την εφαρμογή τους.

Η διαπραγματευτική διαδικασία αφήνει επίσης αναπάντητα ευαίσθητα ερωτήματα. Το προσχέδιο, όπως αναφέρεται, δεν διευκρινίζει ποιο χρηματικό ποσό θα αποδεσμευόταν, με ποιον τρόπο οι επιθεωρητές θα αποκτούσαν ασφαλή πρόσβαση σε εγκαταστάσεις που έχουν υποστεί ζημιές, ούτε ποιες εγγυήσεις θα λάμβανε η κάθε πλευρά μετά την επανέναρξη των συνομιλιών. Το απόθεμα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού παραμένει πιθανή πηγή διαφωνίας, καθώς οι συζητήσεις σχετικά με τις επιθεωρήσεις και τη διαχείριση του υλικού δεν ισοδυναμούν με μια οριστική διευθέτηση του πυρηνικού ζητήματος.

Το Ιράν βρισκόταν επίσης σε επαφή με τη Ρωσία. Ο Μοχσέν Ρεζαΐ, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, συναντήθηκε την Πέμπτη στο Κρεμλίνο με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν, λίγες ημέρες αφότου οι δύο άνδρες είχαν επικοινωνήσει τηλεφωνικά και ο Πούτιν είχε προσφερθεί να μεσολαβήσει μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Ο Ρεζαΐ δήλωσε ότι μετέφερε μήνυμα από τον Ανώτατο Ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, και ότι ο Πούτιν εξέφρασε την ετοιμότητά του να συνδράμει στις προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου.

Ωστόσο, κατέστησε σαφές ότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ ούτε να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις, εάν δεν ικανοποιηθούν επτά όροι που έχουν τεθεί υπόψη της αμερικανικής πλευράς. Στην αναφορά δεν διευκρινίζονταν ποιοι είναι αυτοί οι επτά όροι, με αποτέλεσμα να παραμένει ασαφές το ακριβές περιεχόμενό τους, καθώς και το χάσμα μεταξύ των θέσεων των δύο πλευρών. Πάντως, η στάση του Ρεζαΐ ερχόταν σε έντονη αντίθεση με την πρόταση για μια διήμερη διευθέτηση, στο πλαίσιο της οποίας θα γίνονταν αμοιβαία βήματα πριν από την επανέναρξη ευρύτερων διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό ζήτημα.

Εμφανής ήταν επίσης η λαϊκή οργή στο Ιράν. Σύμφωνα με το πρακτορείο Agence France-Presse, διαδηλωτές στην πλατεία Ενγκελάμπ της Τεχεράνης έκαψαν μια μεγάλη αφίσα που απεικόνιζε τον Τραμπ, τον Βανς, τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ορισμένοι συμμετέχοντες κρατούσαν κόκκινες σημαίες, ζητώντας εκδίκηση για τον θάνατο του πρώην Ανώτατου Ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε κατά τις αρχικές αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις τον Φεβρουάριο. Οι διαδηλώσεις έλαβαν χώρα στον απόηχο των εκλογικών απωλειών των Ρεπουμπλικανών, γεγονός που Ιρανοί αξιωματούχοι χαρακτήρισαν ως πολιτικό πλήγμα για τον Τραμπ.

Ο Ρεζαΐ υποστήριξε ότι η Τεχεράνη έχει ήδη επιτύχει στρατηγική νίκη έναντι της Ουάσιγκτον, μεταξύ άλλων και στα Στενά του Ορμούζ, αν και ο ισχυρισμός αυτός αποτελεί την ερμηνεία της κυβέρνησής του για μια σύγκρουση που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, και όχι την περιγραφή ενός οριστικού στρατιωτικού αποτελέσματος.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Νετανιάχου προέτρεψε τον Τραμπ, κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας το Σαββατοκύριακο, να επαναλάβει τα πλήγματα. Ο Τραμπ, σύμφωνα με πληροφορίες, δεν έδωσε καμία δέσμευση. Αξιωματούχοι της περιοχής εξέφρασαν επίσης την ανησυχία ότι ο Αμερικανός πρόεδρος ενδέχεται να αισθάνεται λιγότερο πολιτικά περιορισμένος μετά τις εκλογές. Ο Μπράιαν Χάγκερτι, πρώην αναλυτής της CIA και νυν στέλεχος της οργάνωσης Defense Priorities, ότι οι εκλογές ενδέχεται να επηρεάσουν την αίσθηση πολιτικής ελευθερίας του Τραμπ, όχι όμως και το θεμελιώδες ερώτημα σχετικά με το τι θα μπορούσαν να επιτύχουν τυχόν νέες επιθέσεις.

Ο Ντέιβιντ Σένκερ, πρώην βοηθός υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, ανέφερε ως πιθανές επιλογές τα πλήγματα εναντίον μιας βαθιά θαμμένης ιρανικής πυρηνικής εγκατάστασης ή ευρύτερων υποδομών, προειδοποιώντας παράλληλα για περαιτέρω επιπτώσεις στις τιμές της ενέργειας. Άλλοι αναλυτές τόνισαν ότι η αντίδραση του Ιράν θα καθορίσει κάθε προσπάθεια τερματισμού των εχθροπραξιών.

Δημοσίευμα του AP ανέφερε ότι η τιμή του αργού πετρελαίου τύπου Brent υποχώρησε την Τετάρτη κάτω από τα 95 δολάρια το βαρέλι, το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο μηνών, γεγονός που καταδεικνύει πόσο γρήγορα μπορούν να αντιδράσουν οι αγορές στις μεταβολές των προσδοκιών σχετικά με την επόμενη φάση της σύγκρουσης.

Για τον Τραμπ, η διπλωματία αποτελεί ένα πιθανό μέσο για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας και των πυρηνικών επιθεωρήσεων χωρίς την ανάγκη μιας νέας μεγάλης επίθεσης, ωστόσο οι συνομιλίες δεν έχουν οδηγήσει ακόμη σε συμφωνία. Μια στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να αυξήσει την πίεση προς την Τεχεράνη, ενέχοντας παράλληλα τον κίνδυνο περαιτέρω αντιποίνων και οικονομικής αναταραχής. Η διατήρηση των υφιστάμενων περιορισμών αποτελεί μια άλλη επιλογή, η οποία όμως δεν επιλύει απαραίτητα τη σύγκρουση.

Προς το παρόν, η διάκριση μεταξύ σχεδιασμού και δράσης παραμένει καθοριστική: οι αμερικανικές δυνάμεις προετοιμάζονται για διάφορα ενδεχόμενα, οι διαμεσολαβητές ανταλλάσσουν προτάσεις και το Ιράν εμμένει στους όρους του. Ο Τραμπ έχει δώσει σήμα ότι η απόφασή του πλησιάζει, ωστόσο δεν έχει ανακοινωθεί ούτε κάποια νέα εκστρατεία βομβαρδισμών ούτε κάποια διπλωματική διευθέτηση.

Μυστική (;) συνάντηση στον Λευκό Οίκο – Ο σκοπός της όποιας συνάντησης δεν έχει επιβεβαιωθεί