ΙΣΛΑΜΙΚΟ ΠΑΡΑΛΗΡΗΜΑ! ΦΕΤΦΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ NIKE ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΣΗΜΑ ΤΗΣ «ΛΑΤΡΕΥΕΙ» ΤΗ ΘΕΑ ΝΙΚΗ!

Η ανώτατη ισλαμική θρησκευτική αρχή της Λιβύης, η Dar al-Ifta, εξέδωσε φετφά κατά της Nike. Καλεί τους μουσουλμάνους να μην αγοράζουν, να μην πωλούν και να μην φορούν προϊόντα με το διάσημο swoosh, γιατί το όνομα και το λογότυπο «προωθούν τον πολυθεϊσμό». Το σκεπτικό; Η εταιρεία πήρε το όνομά της από την αρχαία ελληνική θεά Νίκη, που συμβόλιζε τη νίκη και συχνά απεικονιζόταν φτερωτή, ενώ το σήμα της εμπνεύστηκε από το φτερό της.

Η απόφαση εγκρίθηκε από τον Μεγάλο Μουφτή Σαντίκ αλ-Γκαριάνι. Δεν είναι νόμος του κράτους, είναι θρησκευτική γνωμοδότηση, αλλά σε χώρες όπου οι ισλαμικές αρχές έχουν κοινωνικό βάρος, τέτοια κείμενα επηρεάζουν συμπεριφορές. Η Nike δεν έχει επίσημα καταστήματα στη Λιβύη, όμως τα προϊόντα της (και πολλά αντίγραφα) πωλούνται κανονικά από εμπόρους.

Η σύνδεση με την ελληνική μυθολογία είναι πραγματική ιστορικά, η εταιρεία ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1960-70 και το όνομα προτάθηκε από υπάλληλο εμπνευσμένο από τη θεά. Το swoosh σχεδιάστηκε από φοιτήτρια για λίγα δολάρια. Κανείς δεν λατρεύει τη θεά Νίκη φορώντας αθλητικά παπούτσια. Πρόκειται για εμπορικό σήμα, όχι για θρησκευτικό σύμβολο. Το να το παρουσιάζεις ως «έμμεση προβολή πολυθεϊσμού» είναι λογικό άλμα που μόνο σε αυστηρότατες ερμηνείες της σαρία μπορεί να σταθεί.

Η ειρωνεία γίνεται ακόμη πιο έντονη όταν θυμηθούμε ότι στη Λιβύη βρίσκεται η αρχαία ελληνική πόλη Κυρήνη. Εκεί οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως αγάλματα και αναφορές στη θεά Νίκη. Η ίδια χώρα που φιλοξενεί τα ερείπια του ελληνικού πολιτισμού, βγάζει φετφά εναντίον ενός σύγχρονου brand που απλώς δανείστηκε ένα όνομα από αυτόν τον πολιτισμό. Αν κάθε εμπορικό σήμα που έχει ιστορική αναφορά σε αρχαίες θεότητες είναι «προώθηση πολυθεϊσμού», τότε μεγάλο μέρος της παγκόσμιας αγοράς θα έπρεπε να απαγορευτεί.

Η Dar al-Ifta πρόσθεσε και δεύτερο λόγο όπου κατηγορεί τη Nike ότι υποστηρίζει το Ισραήλ και επαναλαμβάνει το κάλεσμα μποϊκοτάζ δυτικών εταιρειών από το 2023, στο πλαίσιο του πολέμου στη Γάζα. Το επιχείρημα του πολυθεϊσμού εμφανίζεται έτσι περισσότερο ως κάλυμμα για πολιτικό μποϊκοτάζ παρά ως καθαρά θεολογικό συμπέρασμα. Δεν είναι η πρώτη φορά. Το 2025 η ίδια αρχή είχε βγάλει φετφά κατά του γαλλικού οίκου Van Cleef & Arpels, γιατί το τετράφυλλο τριφύλλι του «συνδέεται με αντιλήψεις τύχης» που δεν ταιριάζουν με το Ισλάμ.

Στην πράξη, οι φετφές αυτού του τύπου αποκαλύπτουν το χάσμα ανάμεσα σε ορισμένες αυστηρές ισλαμικές ερμηνείες και την πραγματικότητα του σύγχρονου κόσμου. Εκατομμύρια μουσουλμάνοι σε άλλες χώρες φορούν Nike χωρίς πρόβλημα. Στη Λιβύη, όπου η χώρα παραμένει πολιτικά διχασμένη μετά το 2011, μια τέτοια απόφαση μπορεί να έχει τοπική απήχηση, αλλά δεν αλλάζει το γεγονός ότι η αγορά λειτουργεί. Το να βλέπεις «λατρεία ξένων θεών» σε ένα αφηρημένο εμπορικό σήμα δείχνει περισσότερο την επιθυμία ελέγχου πάνω σε σύμβολα και συμπεριφορές παρά ουσιαστική απειλή για την πίστη.