Η «οδύνη του περιβάλλοντος» που προκαλεί η κλιματική αλλαγή

Η κλιματική αλλαγή δεν αφήνει το αποτύπωμά της μόνο στα δάση, τις θάλασσες και τις πόλεις. Επηρεάζει και την ψυχολογία των ανθρώπων, δημιουργώντας συναισθήματα άγχους, θλίψης και ανασφάλειας για το μέλλον. Σε αυτή την ιδιαίτερη ψυχική κατάσταση αναφέρθηκε ο μετεωρολόγος Δημήτρης Ζιακόπουλος, παρουσιάζοντας τον όρο Solastalgia, μια έννοια που χρησιμοποιείται διεθνώς για να περιγράψει την οδύνη που προκαλεί η αλλοίωση του φυσικού περιβάλλοντος.

Τι είναι η Solastalgia

Ο όρος Solastalgia επινοήθηκε το 2005 από τον Αυστραλό περιβαλλοντικό φιλόσοφο Γκλεν Άλμπρεχτ και περιγράφει το αίσθημα θλίψης και απώλειας που βιώνει κάποιος όταν βλέπει το περιβάλλον στο οποίο ζει να αλλάζει εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής ή άλλων περιβαλλοντικών καταστροφών, χωρίς να μπορεί να αποτρέψει αυτή τη μεταβολή.

Η λέξη συνδυάζει το solas, που προέρχεται από την αγγλική λέξη solace (παρηγοριά) με λατινικές ρίζες που συνδέονται και με τη μοναξιά και την ερήμωση, και το ελληνικό άλγος, που σημαίνει πόνος, θλίψη ή στενοχώρια. Έτσι, η ελληνική λέξη «άλγος» αποτελεί βασικό στοιχείο της ετυμολογίας του όρου.

Το οικολογικό άγχος και οι επιπτώσεις του

Όπως επισημαίνει ο Δημήτρης Ζιακόπουλος, η Solastalgia συνδέεται άμεσα με το οικολογικό άγχος (eco-anxiety).

Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία το 2017 όρισε το οικολογικό άγχος ως τον χρόνιο φόβο που προκαλεί η περιβαλλοντική καταστροφή. Πρόκειται για ένα σύνολο συναισθηματικών αντιδράσεων που περιλαμβάνει την αγωνία για την πορεία της κλιματικής αλλαγής, τη θλίψη για τις συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη και την ανησυχία για το μέλλον.

Παράλληλα χρησιμοποιείται και ο όρος οικολογική θλίψη, που αναφέρεται στην αίσθηση απώλειας μετά από φυσικές καταστροφές, όπως πυρκαγιές, πλημμύρες ή άλλες περιβαλλοντικές κρίσεις.

Οι τρεις μορφές του ψυχολογικού αντίκτυπου

Σύμφωνα με τον μετεωρολόγο, ο ψυχολογικός αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής μπορεί να εκδηλωθεί με τρεις διαφορετικούς τρόπους.

Ο άμεσος αντίκτυπος αφορά όσους βιώνουν ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως δασικές πυρκαγιές, πλημμύρες ή καύσωνες. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD), ιδιαίτερα όταν απειλείται η ζωή ή η ασφάλεια των ίδιων ή των οικείων τους.

Ο έμμεσος αντίκτυπος επηρεάζει ανθρώπους των οποίων η κλιματική αλλαγή πλήττει το εισόδημα και την επαγγελματική τους δραστηριότητα, όπως αγρότες που βλέπουν τη γεωργική παραγωγή να μειώνεται ή επαγγελματίες του τουρισμού σε περιοχές που χάνουν την ελκυστικότητά τους.

Οι μακροχρόνιες επιπτώσεις αφορούν κυρίως άτομα που είναι ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένα στα περιβαλλοντικά ζητήματα και βιώνουν έντονη αγωνία ακόμη και μόνο από τη συνειδητοποίηση της απειλής που συνιστά η κλιματική αλλαγή.

Η σημασία της σωστής ενημέρωσης

Ο Δημήτρης Ζιακόπουλος επισημαίνει ότι πλέον οι περισσότεροι πολίτες έχουν αντιληφθεί τη σοβαρότητα της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι τόσο οι αρνητές της κλιματικής κρίσης όσο και η υπερβολική καταστροφολογία μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά την κοινή γνώμη.

Όπως τονίζει, ο ρόλος των ψυχολόγων και των ειδικών στην επικοινωνία είναι ιδιαίτερα σημαντικός, ώστε η ενημέρωση για την κλιματική αλλαγή να γίνεται με τρόπο που ενισχύει την αισιοδοξία και κινητοποιεί τους πολίτες προς τη δράση, αντί να δημιουργεί συναισθήματα παραίτησης, άρνησης ή αίσθησης αναπόφευκτης καταστροφής.

Η έννοια της Solastalgia αναδεικνύει ότι η κλιματική κρίση δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική ή οικονομική πρόκληση, αλλά και ζήτημα ψυχικής υγείας, καθώς η απώλεια του φυσικού περιβάλλοντος μπορεί να αφήσει βαθιά ψυχολογικά σημάδια στις κοινωνίες.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Mαίνεται η μεγάλη φωτιά στη Δυτική Αττική – Σε Αγιο Νεκτάριο και Κανδήλι τα πιο επικίνδυνα μέτωπα