Τη λέμε συχνά, αλλά όχι πάντα με τη σωστή σημασία. Η αρχαία έκφραση «εξ απαλών ονύχων» δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε κάτι επιφανειακά ή ότι το έχουμε αγγίξει ελάχιστα. Αναφέρεται στην ηλικία: σημαίνει «από πολύ μικρό παιδί», ουσιαστικά «από μωρό».

Υπάρχουν φράσεις που επιβιώνουν για αιώνες στην ελληνική γλώσσα, αλλά στην πορεία αποκτούν διαφορετικές —και κάποιες φορές λανθασμένες— ερμηνείες. Μία από τις χαρακτηριστικότερες είναι το «εξ απαλών ονύχων».

Η έκφραση χρησιμοποιείται μερικές φορές με την έννοια «επιφανειακά», «λίγο» ή «χωρίς βαθιά γνώση». Η σημασία της, όμως, είναι εντελώς διαφορετική.

Τι σημαίνει «εξ απαλών ονύχων»

Η εικόνα που βρίσκεται πίσω από τη φράση είναι αρκετά παραστατική: τα απαλά νύχια ενός πολύ μικρού παιδιού.

Έτσι, «εξ απαλών ονύχων» σημαίνει ουσιαστικά «από πολύ μικρή ηλικία», «από παιδί», «από βρέφος».

Η έκφραση βρίσκεται επομένως πολύ κοντά στο «παιδιόθεν».

Για παράδειγμα:

«Ασχολείται με τη μουσική εξ απαλών ονύχων» σημαίνει ότι ασχολείται με τη μουσική από τα παιδικά του χρόνια — όχι ότι γνωρίζει τη μουσική επιφανειακά.

Από πού προέρχεται η παρεξήγηση

Η λέξη «απαλών» μπορεί εύκολα να παρασύρει τον σημερινό ομιλητή. Κάποιος ενδέχεται να συνδέσει το «απαλό» με κάτι ελαφρύ ή επιφανειακό και να οδηγηθεί έτσι σε διαφορετική ερμηνεία.

Στην πραγματικότητα, όμως, τα «απαλά νύχια» λειτουργούν ως εικόνα της βρεφικής ή πολύ νεαρής ηλικίας.

Τι συμβαίνει με το «-θεν»

Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι μια άλλη γλωσσική λεπτομέρεια. Η κατάληξη «-θεν» σε λέξεις και επιρρήματα δηλώνει συχνά προέλευση, δηλαδή έχει την έννοια του «από».

Γι’ αυτό συναντάμε τύπους όπως άνωθεν, κάτωθεν, έξωθεν, έμπροσθεν, όπισθεν, εκατέρωθεν, πόθεν και μακρόθεν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι και το «ανέκαθεν». Εφόσον η ίδια η λέξη εμπεριέχει ήδη την έννοια της προέλευσης, το «από ανέκαθεν» θεωρείται πλεοναστικό.

Και γιατί δεν λέμε «κοντόθεν»;

Η ελληνική γλώσσα μάς επιφυλάσσει και μία μικρή έκπληξη.

Έχουμε το «μακρόθεν», δηλαδή «από μακριά», αλλά όχι ένα αντίστοιχο καθιερωμένο «κοντόθεν». Όταν θέλουμε να πούμε ότι κάτι εξετάστηκε ή παρακολουθήθηκε από κοντά, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε, ανάλογα με τα συμφραζόμενα, το «εκ του σύνεγγυς».

Και κάπως έτσι, τρεις μόλις λέξεις —«εξ απαλών ονύχων»— θυμίζουν πόσο παλιές εκφράσεις εξακολουθούν να ζουν στη σημερινή ελληνική, ακόμη κι όταν η αρχική τους σημασία αρχίζει να μας ξεφεύγει.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Θεσσαλονίκη: «Έξυπνες» πινακίδες με ραντάρ έξω από σχολεία