ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΗ ΦΩΤΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ! ΠΑΖΑΡΙΑ ΗΠΑ-ΙΡΑΝ ΜΕ ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΟ ΣΤΗ ΣΚΑΝΔΑΛΗ!

ΗΠΑ-ΙΡΑΝ : Οι όροι της αποκλιμάκωσης και οι ευθύνες της Αθήνας – Τα ανταλλάγματα που εξετάζονται, οι επιδιώξεις του Κατάρ και του Πακιστάν, η στάση του Ισραήλ και όσα χρειάζεται να διεκδικήσει η Αθήνα.

Γράφει ο παρατηρητής

Στις 25 Οκτωβρίου 2026, η ελληνική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι δέχεται το αίτημα του Ριάντ να παραμείνουν οι ελληνικοί Patriot στη Σαουδική Αραβία. Στις 4 Νοεμβρίου, Αθήνα και Ντόχα ανακοίνωσαν ότι επιδιώκουν να καθιερώσουν ετήσιο Στρατηγικό Διάλογο. Η Ελλάδα συνεισφέρει, έτσι, στην άμυνα ενός κράτους του Κόλπου. Διευρύνει επίσης τη συνεργασία της με έναν βασικό μεσολαβητή στις συνομιλίες ΗΠΑ και Ιράν.

Αυτές οι σχέσεις δίνουν στην Αθήνα λόγο να ζητά αποτελέσματα από τη διπλωματία και ευθύνη να προετοιμάζεται για την αποτυχία της. Μία συνεννόηση Ουάσιγκτον και Τεχεράνης θα μπορούσε να ανακουφίσει τη ναυτιλία και την αγορά ενέργειας. Η επίδρασή της στην ελληνική ασφάλεια, όμως, θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο και την εφαρμογή της. Όσοι αναλαμβάνουν αποστολές και διαθέτουν εγκαταστάσεις έχουν συμφέρον να γνωρίζουν τι ακριβώς αλλάζει με την επόμενη συμφωνία.

Μέχρι τις 7 Νοεμβρίου δεν είχε ανακοινωθεί τελική συμφωνία. Το Κατάρ διέψευσε εκείνη την ημέρα ισχυρισμούς ότι ο πρωθυπουργός του είχε δηλώσει πως οι συνομιλίες απέτυχαν. Η διαμεσολάβηση συνεχιζόταν. Το βράδυ της 6ης Νοεμβρίου, στη Φλόριντα, ο Donald Trump είχε αναφερθεί σε περιορισμένες αμερικανικές επιθέσεις και στην καταστροφή ιρανικού αντιαεροπορικού συστήματος. Ο ίδιος δεν προσδιόρισε τη θέση του στόχου, ενώ ιρανικά μέσα μετέδιδαν αναφορές για εκρήξεις στο Κεσμ. Οι προτάσεις συμβιβασμού εξετάζονταν υπό στρατιωτική πίεση.

Ποιος παραχωρεί πρώτος και ποιος ελέγχει την εφαρμογή

Το Associated Press, επικαλούμενο δύο κυβερνητικούς αξιωματούχους της περιοχής, περιγράφει ένα σχέδιο με διαδοχικά βήματα. Οι ΗΠΑ θα χαλάρωναν την πίεση αίροντας τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και αποδεσμεύοντας μέρος των παγωμένων κεφαλαίων. Η Τεχεράνη θα επέτρεπε επιθεωρήσεις σε βομβαρδισμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις. Θα ακολουθούσε η επαναλειτουργία του Ορμούζ με προσωρινή ρύθμιση και διαπραγμάτευση για τα δυσκολότερα πυρηνικά ζητήματα. Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι οι δύο κυβερνήσεις αποδέχθηκαν τους όρους της πρότασης.

Η σειρά των βημάτων έχει ιδιαίτερη σημασία. Κάθε πλευρά φοβάται ότι θα παραχωρήσει πρώτη κάτι χειροπιαστό και θα εισπράξει μία υπόσχεση. Για την Ουάσιγκτον, η αποδέσμευση χρημάτων προϋποθέτει αξιόπιστο έλεγχο του πυρηνικού προγράμματος. Για την Τεχεράνη, η πρόσβαση των επιθεωρητών συνδέεται με την απαίτηση για πραγματική οικονομική ανακούφιση. Η διευθέτηση χρειάζεται σαφή κριτήρια ολοκλήρωσης κάθε βήματος και διαδικασία αντιμετώπισης των παραβιάσεων. Διαφορετικά, η πρώτη διαφωνία στην εφαρμογή μπορεί να επαναφέρει τις στρατιωτικές επιλογές.

Στη συζήτηση αυτή έχει σημασία η θέση του JD Vance. Σε δήλωσή του, στις 5 Οκτωβρίου, είχε αναφερθεί στη μείωση της ιρανικής δυνατότητας εμπλουτισμού. Η ανάλυση διακρίνει περιθώριο διαφορετικής προσέγγισης από τις προηγούμενες, αυστηρότερες αμερικανικές απαιτήσεις. Διευκρινίζει, όμως, ότι δεν γνωρίζουμε αν η Ουάσιγκτον μεταφέρει επισήμως αυτή τη θέση στην Τεχεράνη. Παραμένει, επομένως, ανοιχτό αν έχει αλλάξει και η αμερικανική διαπραγματευτική εντολή.

Οι βομβαρδισμοί δεν λύνουν το πρόβλημα της επαλήθευσης

Η Ουάσιγκτον, πάντως, εξακολουθεί να αυξάνει την πίεση. Στις 7 Νοεμβρίου ανακοινώθηκε η Task Force Iron Gate, μία ομάδα συντονισμού για τον περιορισμό μεταφορών όπλων, τεχνολογιών διπλής χρήσης και χρηματοδοτικών ροών. Οι ΗΠΑ χαρακτηρίζουν αυτές τις μεταφορές και ροές παράνομες. Η ομάδα θα επικεντρωθεί στις διαδρομές μέσω των ιρανικών χερσαίων συνόρων και της Κασπίας. Η αποστολή της επεκτείνει την προσπάθεια περιορισμού του εφοδιασμού και της χρηματοδότησης της Τεχεράνης, προσθέτοντας ένα ακόμη μέσο πίεσης στη διαπραγμάτευση.

Στην ίδια προσπάθεια εντάσσεται η αμερικανική προσφορά έως $20 εκατ. για πληροφορίες σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα. Η ανάγκη ελέγχων έχει ήδη καταγραφεί επισήμως. Στις 9 Σεπτεμβρίου, η Γαλλία, η Γερμανία, η Βρετανία και οι ΗΠΑ έκαναν κοινή δήλωση στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας. Ανέφεραν ότι ο Οργανισμός είχε χάσει την εποπτεία των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού. Μία συμφωνία που αποκαθιστά αξιόπιστη επιτήρηση μπορεί να προσφέρει συγκεκριμένο όφελος για την ασφάλεια, ακόμη και αν απέχει από τις αρχικές διακηρύξεις των εμπλεκομένων.

Μελέτη του Open Nuclear Network που δημοσιεύτηκε στις 27 Οκτωβρίου, εξετάζει τις προοπτικές έως το τέλος του έτους. Εκτιμά με μέτρια βεβαιότητα ότι μία περιορισμένη ρύθμιση είναι πιθανότερη από μία ευρεία συμφωνία στα πρότυπα εκείνης του 2015. Η μελέτη βασίζεται σε παρακολούθηση έως τον Σεπτέμβριο. Η βασική της διάκριση παραμένει χρήσιμη: μπορούν να περιοριστούν ορισμένοι άμεσοι κίνδυνοι, ενώ οι διαφορές για την περιφερειακή ασφάλεια θα εξακολουθούν να τροφοδοτούν την αντιπαράθεση.

Ο ισχυρότερος αντίλογος είναι ότι μία περιορισμένη συμφωνία θα έδινε στην Τεχεράνη πόρους και χρόνο να ανασυγκροτήσει τις δυνατότητές της. Ο κίνδυνος αυτός είναι υπαρκτός εάν προηγηθούν παραχωρήσεις χωρίς επαρκή επαλήθευση. Η αξία του συμβιβασμού εξαρτάται από την πρόσβαση των επιθεωρητών και τη σύνδεση κάθε οικονομικού οφέλους με συμμόρφωση που ελέγχεται. Η συνέχιση των πληγμάτων, από μόνη της, δεν εξασφαλίζει αυτή τη γνώση.

Το Ισραήλ, ο Λίβανος και οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις

Η διαπραγμάτευση περιπλέκεται επειδή η Τεχεράνη συνδέει το πυρηνικό ζήτημα με τις συγκρούσεις στην ευρύτερη περιοχή. Στις προϋποθέσεις που θέτει για να προχωρήσει σε πυρηνικές συνομιλίες περιλαμβάνεται και ο τερματισμός των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο. Πρόκειται για ιρανική απαίτηση. Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι περιλαμβάνεται στην πρόταση συμβιβασμού που μετέφερε το Κατάρ στις ΗΠΑ και στο Ιράν. Αν η Τεχεράνη επιμείνει σε αυτή τη σύνδεση, η πρόοδος των συνομιλιών θα εξαρτηθεί και από αποφάσεις του Ισραήλ για το μέτωπο του Λιβάνου.

Η ισραηλινή στάση έχει επομένως ουσιαστική σημασία. Ρεπορτάζ αναφέρουν ότι ο Νετανιάχου πιέζει για επανάληψη των επιθέσεων κατά του Ιράν, ενώ ο Τραμπ προτιμά να δοθεί περισσότερος χρόνος στη διπλωματία. Τα δύο κυβερνητικά γραφεία δεν σχολίασαν το δημοσίευμα. Εφόσον ευσταθεί, υποδηλώνει διαφορά ως προς τη συνέχιση της στρατιωτικής πίεσης, χωρίς να αποδεικνύει ισραηλινή απόρριψη της νεότερης πρότασης των μεσολαβητών.

Η Ευρώπη έχει επίσης απαιτήσεις που επηρεάζουν το αποτέλεσμα. Στα συμπεράσματα της 15ης και 16ης Οκτωβρίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζήτησε πλήρη συνεργασία του Ιράν με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας. Για το Ορμούζ έθεσε ως όρο, η όποια διευθέτηση να μην περιορίζει τη ναυσιπλοΐα, ούτε να αλλάζει τη διακυβέρνηση του Στενού. Η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία είχαν ήδη δηλώσει τον Ιούνιο, μαζί με την Ελλάδα και την Κύπρο, ετοιμότητα άρσης σχετικών κυρώσεων. Προϋπόθεση ήταν να κάνει το Ιράν σαφή, επαληθεύσιμα βήματα στο πυρηνικό του πρόγραμμα.

Η ευρωπαϊκή θέση έχει ιδιαίτερο βάρος για την Αθήνα. Η αποκατάσταση των διελεύσεων θα ήταν σημαντική για την ελληνόκτητη ναυτιλία. Μία ρύθμιση, όμως, που θα εξαρτούσε την εμπορική κίνηση από συνεχείς πολιτικές εγκρίσεις θα διατηρούσε την αβεβαιότητα. Η Ελλάδα έχει λόγο να εξετάσει τον μηχανισμό διέλευσης, τις εγγυήσεις και τη διάρκεια της ρύθμισης πριν επικροτήσει το αποτέλεσμα. Οι ακριβότερες μεταφορές και οι διαταραχές του ενεργειακού εφοδιασμού μπορούν να επιβαρύνουν την οικονομία ακόμη και χωρίς πλήγμα κοντά στις ελληνικές ακτές.

Η Ντόχα και το Ισλαμαμπάντ έχουν δικό τους διακύβευμα

Οι μεσολαβητές έχουν δικά τους συμφέροντα στην αποφυγή αυτών των διαταραχών. Το Κατάρ εξαρτά σημαντικό μέρος της οικονομικής του δραστηριότητας από τις εξαγωγές ενέργειας και τις θαλάσσιες μεταφορές. Την 1η Νοεμβρίου, το υπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε την επίθεση στο πλοίο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου Al Mayeda, της καταριανής Nakilat. Η διαμεσολάβηση εξυπηρετεί την προστασία της χώρας και αυξάνει τη διπλωματική της χρησιμότητα. Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί τεκμηριωμένα στοιχεία για ιδιαίτερα οικονομικά ανταλλάγματα προς τους μεσολαβητές. Στις 3 Νοεμβρίου, η Ντόχα περιέγραψε την προσπάθεια ως κοινή καταριανή και πακιστανική διαμεσολάβηση.

Το Πακιστάν έχει μία πρόσθετη δυσκολία. Έχει υπογράψει τη Συμφωνία της Μέκκας μαζί με την Τουρκία και τη Σαουδική Αραβία, με πρόβλεψη αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής. Ταυτόχρονα, διατηρεί τον διάλογο με την Τεχεράνη. Στις 26 Οκτωβρίου, το σαουδαραβικό υπουργείο Εξωτερικών παρουσίασε την κοινή επίσκεψη εκπροσώπων των τριών κρατών στο Ιράν ως στήριξη της διπλωματικής προσπάθειας. Μία ευρύτερη σύγκρουση θα μπορούσε να αυξήσει τις απαιτήσεις συνδρομής προς το Ριάντ. Το Ισλαμαμπάντ έχει, επομένως, έναν ακόμη λόγο να αποτρέψει μία εξέλιξη που θα δυσκόλευε ταυτόχρονα πολλές σχέσεις του.

Η έγκριση της συμφωνίας από την τουρκική Βουλή, στις 5 Νοεμβρίου, είναι ένα ακόμη βήμα στη συγκρότηση αυτού του σχήματος. Έως τις 7 Νοεμβρίου δεν είχε επιβεβαιωθεί η κατάθεση του τελευταίου εγγράφου κύρωσης, από την οποία εξαρτάται η πλήρης έναρξη ισχύος. Η διπλωματική δραστηριότητα, ωστόσο, έχει ήδη αρχίσει. Η συμμετοχή της Άγκυρας στις διαβουλεύσεις αυτές της προσφέρει πρόσθετες ευκαιρίες επιρροής. Το αν θα τις εκμεταλλευτεί εξαρτάται από τη δυνατότητα των εταίρων να συμφωνούν και να εφαρμόζουν τις αποφάσεις τους.

Η ελληνική συνεισφορά χρειάζεται μετρήσιμο όφελος

Η Ελλάδα χρειάζεται να εξετάζει προσεκτικά τις σχέσεις μεταξύ αυτών των κρατών. Οι ελληνικοί Patriot προστατεύουν τη Σαουδική Αραβία, η οποία συνεργάζεται αμυντικά και με την Τουρκία. Το Κατάρ συνομιλεί με την Τεχεράνη και παράλληλα επιδιώκει βαθύτερη συνεργασία με την Αθήνα. Αυτές οι διασταυρούμενες σχέσεις αφήνουν περιθώρια ελληνικής πρωτοβουλίας. Αν αποδίδαμε την ίδια εχθρική πρόθεση σε όλους τους περιφερειακούς συνομιλητές, θα οδηγούμασταν σε λανθασμένες επιλογές.

Η ισχυρότερη υπεράσπιση της ελληνικής πολιτικής είναι ότι η προστασία ενεργειακών εγκαταστάσεων και θαλάσσιων διαδρομών υπηρετεί και δικά μας συμφέροντα. Αυτό το επιχείρημα έχει βάση. Χρειάζεται, όμως, συγκεκριμένη αποτίμηση κάθε αποστολής, ιδίως όταν παρατείνεται ενώ οι συνθήκες αλλάζουν. Το αναμενόμενο όφελος πρέπει να εξετάζεται μαζί με τις απαιτήσεις στελέχωσης και υποστήριξης. Στην αποτίμηση πρέπει να συνυπολογίζεται και η διατήρηση επαρκών δυνατοτήτων για τις ανάγκες της χώρας.

Οι εξελίξεις που μπορούν να ανατρέψουν την αποκλιμάκωση

Για τις επόμενες εβδομάδες, είναι πιθανότερη η συνέχιση των συνομιλιών ΗΠΑ – Ιράν, υπό στρατιωτική πίεση. Μία αρχική συνεννόηση είναι εφικτή, η αντοχή της, όμως, θα φανεί όταν εφαρμοστούν δεσμεύσεις που καθεμία από τις πλευρές δυσκολεύεται να ανακαλέσει. Ευρύτερη πολεμική κλιμάκωση μπορεί να προκύψει από αποτυχία της διαπραγμάτευσης ή από περιστατικό που επιβάλλει πολιτικά αντίποινα. Σε βάθος μηνών, μεγαλύτερη σημασία θα έχουν η επιστροφή των επιθεωρητών, η εφαρμογή των οικονομικών παραχωρήσεων και η σταθερότητα των διελεύσεων από το Ορμούζ. Η αποτυχία σε αυτά τα σημεία θα αποδυνάμωνε την εκτίμηση ότι μπορεί να συγκρατηθεί η σύγκρουση.

Η Κύπρος έχει ήδη γνωρίσει τις συνέπειες από την επέκταση της βίας στην περιοχή. Στις 2 Μαρτίου, ένα drone έπληξε τη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι. Το βρετανικό υπουργείο Άμυνας διευκρίνισε στις 30 Μαρτίου ότι δεν είχε εκτοξευθεί από το Ιράν. Ως πιθανότερες αφετηρίες ανέφερε τον Λίβανο και το Ιράκ. Οι αναφορές ιρανικών εφημερίδων τον Νοέμβριο σε εγκαταστάσεις στην Ελλάδα και στην Κύπρο χρειάζονται διαφορετική αξιολόγηση. Εκφράζουν απειλητική ρητορική, χωρίς να αποδεικνύουν συγκεκριμένη εντολή επίθεσης. Το περιστατικό στο Ακρωτήρι δεν σημαίνει ότι Ελλάδα και Κύπρος είναι εκτεθειμένες στον ίδιο βαθμό. Για πλήγμα σε ελληνικό έδαφος δεν έχει, τουλάχιστον προς το παρόν, παρουσιασθεί συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο. Η ανάγκη προστασίας εγκαταστάσεων και προσωπικού παραμένει, χωρίς να δικαιολογεί την παρουσίαση μίας επίθεσης ως επικείμενης.

Η Αθήνα μπορεί ήδη να θέσει σαφέστερους όρους στην πολιτική της. Κάθε παράταση αποστολής χρειάζεται καθορισμένο χρόνο επανεξέτασης και αξιολόγηση των πρόσθετων απαιτήσεων που δημιουργεί. Ο σχεδιαζόμενος διάλογος με το Κατάρ μπορεί να οδηγήσει σε συγκεκριμένη συνεργασία για τη ναυσιπλοΐα και την ενημέρωση γύρω από τις περιφερειακές εξελίξεις. Στην ευρωπαϊκή συζήτηση, η Ελλάδα έχει λόγο να επιμείνει ότι η αποκατάσταση της εμπορικής κίνησης πρέπει να συνοδεύεται από προβλέψιμους κανόνες.

Μία συμφωνία που θα μειώσει τις επιθέσεις και θα επαναφέρει τους ελέγχους θα αποτελέσει πρόοδο. Η Αθήνα οφείλει να την επιδιώξει και να αξιολογήσει τι αλλάζει για τις δικές της δεσμεύσεις. Ο πολίτης δικαιούται μία καθαρή εξήγηση για το όφελος της ελληνικής συμμετοχής και για τα μέτρα που περιορίζουν την έκθεση της χώρας. Η κυβέρνηση έχει ήδη αποφασίσει τη συνέχιση συγκεκριμένης αμυντικής συνεισφοράς. Οφείλει να εξηγήσει με αντίστοιχη ακρίβεια τι επιδιώκει να εξασφαλίσει.