ΙΡΑΝΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ, ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΠΙΕΣΗ! Η ΑΘΗΝΑ ΟΦΕΙΛΕΙ ΝΑ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΧΘΕΣ!

Γράφει ο παρατηρητής 

Οι υποθέσεις κατασκοπείας, οι προειδοποιήσεις για την ιρανική απειλή και το ενδεχόμενο τουρκικής αξιοποίησης μίας νέας κρίσης απαιτούν συγκεκριμένες εγγυήσεις προστασίας για την Ελλάδα.

Στις 6 Νοεμβρίου 2026, ο Ιωάννης Αϊδινίδης δήλωσε αθώος ενώπιον του Old Bailey. Ο Έλληνας υπήκοος κατηγορείται στη Βρετανία ότι βοήθησε υπηρεσία πληροφοριών που συνδέεται με το Ιράν στην παρακολούθηση δημοσιογράφου του Iran International. Η δίκη του έχει προγραμματιστεί για τον Μάιο του 2027. Η ελληνική υπηκοότητά του εξηγεί το ενδιαφέρον στην Ελλάδα. Δεν αποδεικνύει ότι η υπόθεση αφορά επιχείρηση κατά της χώρας.

Η Αθήνα έχει, όμως, άλλους λόγους να εξετάσει προσεκτικά τη γενικότερη εικόνα. Η κατασκοπεία γύρω από στρατιωτικές εγκαταστάσεις και οι βρετανικές εκτιμήσεις για διεύρυνση της ιρανικής απειλής δημιουργούν πρόσθετες απαιτήσεις ασφάλειας. Σε αυτές προστίθεται η δημόσια τουρκική αμφισβήτηση της συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Η Ελλάδα χρειάζεται να προστατεύσει τις υποδομές και τις επιλογές της. Μία κρίση μπορεί να αξιοποιηθεί πολιτικά και από κράτη που δεν την προκάλεσαν.

Το χρονικό που αφορά την Ελλάδα

Τον Ιούνιο του 2025 συνελήφθη στην περιοχή της Σούδας ένας 26χρονος Αζέρος. Στις 19 Μαΐου 2026, σύμφωνα με το δικαστικό ρεπορτάζ της Αγγελικής Καλλέργη, το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο Ρεθύμνου τον καταδίκασε σε επτά χρόνια για κατασκοπεία. Στην υπόθεση αυτή υπάρχει καταδικαστική απόφαση. Το δημοσιευμένο ρεπορτάζ, ωστόσο, δεν τεκμηριώνει ότι το δικαστήριο διαπίστωσε εντολή από το ιρανικό κράτος.

Στην Κύπρο, η βρετανική έρευνα για τον Rashad Sultanov, υπήκοο Βρετανίας και Αζερμπαϊτζάν, αφορά φερόμενη παρακολούθηση της βάσης στο Ακρωτήρι. Η κατηγορία αφορά το διάστημα από τις 11 Μαΐου έως τις 22 Ιουνίου 2025 και διαβίβαση πληροφοριών στους Φρουρούς της Επανάστασης. Η ανακοίνωση της 31ης Ιουλίου 2026 γνωστοποιούσε τη σύλληψή του στις 17 Ιουλίου και ανέφερε ότι βρισκόταν σε εξέλιξη η διαδικασία έκδοσής του στη Βρετανία. Οι κατηγορίες δεν αποτελούν καταδίκη. Η χρονική και γεωγραφική εγγύτητα με την υπόθεση της Σούδας επίσης δεν αποδεικνύει κοινό επιχειρησιακό σχεδιασμό.

Στις 2 Μαρτίου 2026, το πλήγμα drone στο Ακρωτήρι έδειξε ότι οι εγκαταστάσεις της περιοχής αντιμετωπίζουν και κίνδυνο άμεσης επίθεσης. Σε κοινοβουλευτική απάντηση στις 30 Μαρτίου, το βρετανικό υπουργείο Άμυνας διευκρίνισε ότι το drone δεν είχε εκτοξευθεί από το Ιράν. Εκτίμησε ως πιθανή προέλευσή του τον Λίβανο ή το Ιράκ. Από τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία δεν προκύπτει σύνδεση του πλήγματος με την υπόθεση Sultanov.

Η ελληνική αντίδραση έδειξε στην πράξη τις απαιτήσεις που δημιουργούσε η κρίση. Στις 2 Μαρτίου, ο Νίκος Δένδιας ανακοίνωσε την αποστολή δύο φρεγατών και ενός ζεύγους F-16 για την προστασία της Κύπρου. Η υποστήριξη ήταν αναγκαία επιλογή αλληλεγγύης. Απαιτούσε, όμως, διαθέσιμες δυνάμεις και συντονισμό. Οι εξελίξεις γύρω από τις βρετανικές βάσεις επηρεάζουν άμεσα τον ελληνικό αμυντικό σχεδιασμό.

Το Fairford και η ανάγκη ακρίβειας

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2026, οι συλλήψεις κοντά στη βάση Fairford προκάλεσαν νέο συναγερμό. Στις 29 Σεπτεμβρίου, όμως, η βρετανική αντιτρομοκρατική διευκρίνισε ότι δεν είχαν εντοπιστεί αυτοσχέδιοι εκρηκτικοί μηχανισμοί. Είχε βρεθεί βενζίνη. Η διευκρίνιση αυτή πρέπει να συνοδεύει κάθε αναφορά στην υπόθεση. Διαφορετικά, οι αρχικοί τίτλοι συνεχίζουν να διαμορφώνουν την εικόνα, παρά τα πραγματικά ευρήματα.

Η έρευνα συνεχίστηκε. Στις 12 Οκτωβρίου, η Ελλάδα και η Κύπρος συνυπέγραψαν κοινή δήλωση που αναγνώριζε τη βρετανική απόδοση ιρανικής εμπλοκής στο περιστατικό. Το Ιράν αρνήθηκε την κατηγορία. Στις 27 Οκτωβρίου ανακοινώθηκαν διώξεις δύο ανδρών βάσει του βρετανικού νόμου περί εθνικής ασφάλειας. Ο ένας κατηγορείται ότι βοήθησε ξένη υπηρεσία πληροφοριών, την οποία η αστυνομία συνδέει με το Ιράν. Η απόδοση ευθύνης από ένα κράτος έχει πολιτικό βάρος. Η κρίση για την ατομική ενοχή ανήκει στο δικαστήριο.

Στις 13 Οκτωβρίου, ο επικεφαλής της MI5, Ken McCallum, περιέγραψε μία ευρύτερη μεταβολή. Κατά την εκτίμησή του, η Τεχεράνη συνεχίζει να χρησιμοποιεί εγκληματικούς μεσάζοντες κατά αντιφρονούντων και μέσων ενημέρωσης. Ανέφερε ακόμη ότι η Τεχεράνη επιδιώκει πλέον και δυσκολότερους στόχους, όπως στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Η εκτίμηση δικαιολογεί αυξημένη ελληνική επαγρύπνηση, χωρίς να αποδεικνύει ότι όλες οι συλλήψεις αφορούν το ίδιο δίκτυο.

Το πολιτικό περιθώριο της Τουρκίας

Η στάση της Τουρκίας αποτυπώνεται σε συγκεκριμένες δημόσιες δηλώσεις. Στις 19 Απριλίου 2026, στην Αττάλεια, ο Hakan Fidan παρουσίασε τη συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ ως στρατιωτική συμμαχία. Υποστήριξε ότι απειλεί την Τουρκία και άλλες χώρες, επικαλούμενος ανησυχίες μουσουλμανικών κρατών. Έτσι περιγράφει η Άγκυρα τις ελληνικές συνεργασίες. Η περιγραφή αυτή δεν αποδεικνύει τον επιθετικό χαρακτήρα που τους αποδίδει.

Αυτή η τοποθέτηση έχει πρακτική σημασία. Μία νέα απειλή κατά εγκαταστάσεων στην Ελλάδα ή στην Κύπρο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα ότι οι σχέσεις με το Ισραήλ δημιουργούν ανασφάλεια στην περιοχή. Ακόμη και η αύξηση της προστασίας τους θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως πρόσθετη στρατιωτικοποίηση. Και στις δύο περιπτώσεις, η Αθήνα θα πιεζόταν να απολογηθεί για τις αμυντικές επιλογές της. Η συζήτηση θα απομακρυνόταν έτσι από την ευθύνη εκείνου που απειλεί.

Πρόκειται για πιθανό σενάριο πολιτικής αξιοποίησης. Δεν έχει αποδειχθεί ότι η τουρκική κυβέρνηση έχει αποφασίσει να χρησιμοποιήσει συγκεκριμένη κατασκοπευτική υπόθεση εναντίον της Ελλάδας. Οι δημόσιες αντιπαραθέσεις δείχνουν, πάντως, ότι υπάρχει περιθώριο για τέτοια πολιτική αξιοποίηση. Στις 16 Σεπτεμβρίου, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απάντησε σε νεότερες δηλώσεις του Fidan. Απέρριψε τους ισχυρισμούς ότι η Ελλάδα χρησιμοποιείται για την αποσταθεροποίηση της περιοχής και υπερασπίστηκε την ανεξαρτησία της εξωτερικής της πολιτικής.

Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος είναι να περιοριστεί η ελευθερία επιλογών της μέσα στην αντιπαράθεση Τουρκίας και Ισραήλ. Ο Ιωάννης Γρηγοριάδης του ΕΛΙΑΜΕΠ εξετάζει το ζήτημα σε συλλογική ανάλυση του δικτύου CATS, που δημοσιεύτηκε στις 22 Σεπτεμβρίου. Εντοπίζει την ανάγκη διατήρησης της σχέσης με το Ισραήλ και της ηρεμίας στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η συνεργασία με έναν εταίρο δεν προεξοφλεί συμμετοχή σε κάθε σύγκρουσή του. Η Αθήνα οφείλει να τηρεί και να εξηγεί αυτό το όριο, ώστε να μην επιτρέπει στην Άγκυρα να ορίζει το περιεχόμενο της ελληνικής πολιτικής.

Οι ενδείξεις δεν αποδεικνύουν σύμπραξη

Υπάρχουν και στοιχεία που δεν συμβαδίζουν με την υπόθεση μίας ενιαίας τουρκοϊρανικής επιχείρησης. Στις 28 Ιανουαρίου 2026, το Anadolu μετέδωσε την προφυλάκιση έξι υπόπτων ύστερα από επιχείρηση στην οποία συμμετείχε η ΜΙΤ. Οι κατηγορίες αφορούσαν κατασκοπεία υπέρ του Ιράν και παρακολούθηση της βάσης Incirlik. Περιλάμβαναν επίσης τη διακίνηση drones μέσω Τουρκίας για χρήση εναντίον τρίτων χωρών. Η τουρκική ανακοίνωση δεν αποδεικνύει από μόνη της τις κατηγορίες. Προσφέρει, όμως, σοβαρό αντίβαρο στην εκδοχή ότι κάθε ιρανική δραστηριότητα στην Τουρκία έχει κρατική προστασία.

Υπάρχει και μία καταγγελία που χρειάζεται προσεκτική εξέταση. Στις 20 Απριλίου, ισραηλινές υπηρεσίες κατήγγειλαν σχέδιο διακίνησης εκρηκτικών drones από το Ιράν μέσω Τουρκίας προς την Κύπρο. Η ιρανική πρεσβεία στη Λευκωσία απέρριψε την καταγγελία στις 22 Απριλίου. Από το διαθέσιμο υλικό δεν προκύπτει ανεξάρτητη επιβεβαίωση ολόκληρης της διαδρομής. Ακόμη και αν τεκμηριωνόταν η διέλευση από την Τουρκία, θα χρειαζόταν χωριστή απόδειξη για κρατική γνώση, ανοχή ή συμμετοχή.

Η Άγκυρα μπορεί να έχει συμφέρον να περιορίσει τις ελληνικές συνεργασίες και συγχρόνως να θεωρεί απειλή τις ιρανικές επιχειρήσεις στο έδαφός της. Οι δύο στάσεις μπορούν να συνυπάρχουν. Η πιθανή πολιτική αξιοποίηση μίας κρίσης χρειάζεται διαφορετική τεκμηρίωση από την καταγγελία συμμετοχής στην προετοιμασία της.

Τι οφείλει να εξασφαλίσει η Αθήνα

Η συζήτηση στην Ελλάδα πρέπει να αφορά και στις συγκεκριμένες συνέπειες. Η παρακολούθηση στρατιωτικών εγκαταστάσεων επιβάλλει ισχυρότερη αντικατασκοπεία και συνεργασία με τους συμμάχους. Η αποκάλυψη σχεδίου επίθεσης θα μπορούσε να απαιτήσει πρόσθετα μέτρα φύλαξης, αλλαγές στη λειτουργία υποδομών και κινητοποίηση δυνάμεων. Ένα πλήγμα θα μπορούσε να επηρεάσει τις γειτονικές κοινότητες και την οικονομική δραστηριότητα. Για αυτά τα ενδεχόμενα χρειάζεται προετοιμασία, χωρίς να παρουσιάζονται ως ζημιές που έχουν ήδη διαπιστωθεί στην Ελλάδα.

Οι συλλήψεις και η καταδίκη στη Σούδα δείχνουν ότι υπήρξε κρατική αντίδραση. Δεν δικαιολογούν εύκολες κρίσεις περί γενικευμένης υπηρεσιακής ανεπάρκειας, ούτε αρκούν για να θεωρήσουμε ότι κάθε ευπάθεια έχει αντιμετωπιστεί. Η κυβέρνηση οφείλει να εξασφαλίζει ότι η αυξημένη χρησιμότητα των ελληνικών εγκαταστάσεων για τους συμμάχους συνοδεύεται από αντίστοιχη ανταλλαγή πληροφοριών, μέσα προστασίας και κατανομή βαρών.

Η αποτροπή πρέπει να σχεδιάζεται πριν από την επόμενη κρίση. Αν μία εγκατάσταση αποκτά μεγαλύτερη επιχειρησιακή σημασία, χρειάζεται εγκαίρως νέα εκτίμηση κινδύνου για την ίδια και την περιοχή της. Η κυβέρνηση πρέπει να μπορεί να εξηγήσει ποιος αναλαμβάνει την πρόσθετη προστασία, με ποια μέσα και με ποια χρηματοδότηση. Οι γενικές διαβεβαιώσεις περί συμμαχικής αλληλεγγύης δεν απαντούν σε αυτά τα ερωτήματα.

Η λογοδοσία μπορεί να γίνει χωρίς δημοσιοποίηση επιχειρησιακών μυστικών. Χρειάζεται ενημέρωση των αρμόδιων κοινοβουλευτικών οργάνων για την εκτίμηση της απειλής, τους διαθέσιμους πόρους και τον συντονισμό των υπηρεσιών. Η Αθήνα χρειάζεται επίσης να διατυπώνει με σαφήνεια τις επιλογές της στις διπλωματικές της τοποθετήσεις. Έτσι θα περιορίζει τα περιθώρια να χρησιμοποιείται κάθε μέτρο άμυνας ως αφορμή αμφισβήτησης αυτών των επιλογών από τρίτους.

Η Ελλάδα έχει λόγους να διατηρεί ισχυρές συνεργασίες και υποχρέωση να υπολογίζει τις συνέπειές τους. Η στρατηγική αξία μίας βάσης δεν προστατεύει αυτόματα όσους ζουν γύρω της. Η κυβέρνηση οφείλει να εξασφαλίζει, με βάση αυτή την αξία, χρηματοδοτημένα μέτρα προστασίας και σαφείς δεσμεύσεις των εταίρων. Πρέπει επίσης να διατηρεί τη δυνατότητα αυτόνομης απόφασης. Με αυτούς τους όρους περιορίζεται και το περιθώριο της Τουρκίας να αξιοποιήσει μία κρίση εις βάρος της χώρας.