ΕΝΑ ΕΥΡΩ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟ ΟΡΙΟ, ΕΝΑ ΕΝΟΙΚΙΟ ΧΑΜΕΝΟ: Η ΑΔΙΚΙΑ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ
Η οριακή υπέρβαση του εισοδηματικού ορίου μπορεί να στερήσει ολόκληρη την επιστροφή ενοικίου από ένα πιεσμένο νοικοκυριό. Η οικονομική άνεση, όμως, δεν εμποδίζει την καταβολή των 400 ευρώ στους συνταξιούχους που πληρούν τις υπόλοιπες προϋποθέσεις.
Λίγες εβδομάδες πριν από τα Χριστούγεννα, η επιστροφή ενός ενοικίου μπορεί να βοηθήσει ένα νοικοκυριό που δυσκολεύεται να καλύψει τις υποχρεώσεις του. Κι όμως, ένας ενοικιαστής μπορεί να χάσει ολόκληρη αυτή τη στήριξη επειδή υπερβαίνει το εισοδηματικό όριο κατά ένα ευρώ. Την ίδια στιγμή, ένας συνταξιούχος με υψηλό εισόδημα και μεγάλη ακίνητη περιουσία μπορεί να δικαιούται την ετήσια ενίσχυση των 400 ευρώ. Αρκεί να πληροί τις ηλικιακές και τις λοιπές προϋποθέσεις.
Η οικονομική δυσχέρεια δεν εξαφανίζεται μόλις το εισόδημα περάσει ένα διοικητικό όριο. Ούτε ένα ευρώ παραπάνω αποδεικνύει ότι περισσεύουν χρήματα για το ενοίκιο, τους λογαριασμούς και τις ανάγκες των γιορτών. Η ελάχιστη υπέρβαση αρκεί για πλήρη αποκλεισμό, ενώ η μεγάλη οικονομική άνεση δεν εμποδίζει μία άλλη παροχή. Αυτή η διαφορά δημιουργεί ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης. Με ποια κοινωνική λογική καταργούνται τα εισοδηματικά και περιουσιακά όρια για τα 400 ευρώ, ενώ διατηρούνται στην επιστροφή ενοικίου;
Ένα ευρώ που μπορεί να κοστίσει ένα ενοίκιο
Ας εξετάσουμε ένα υποθετικό παράδειγμα από το γενικό μέτρο της ετήσιας επιστροφής ενοικίου. Δύο άγαμοι χωρίς παιδιά πληρώνουν και δηλώνουν ενοίκιο 600 ευρώ τον μήνα για δώδεκα μήνες. Πληρούν όλες τις υπόλοιπες προϋποθέσεις. Το εισόδημα που λαμβάνεται υπόψη είναι 25.000 ευρώ για τον πρώτο και 25.001 ευρώ για τον δεύτερο. Ο πρώτος δικαιούται επιστροφή 600 ευρώ, ενώ ο δεύτερος δεν λαμβάνει τίποτα.
Η διαφορά του ενός ευρώ δεν αλλάζει αισθητά τη δυνατότητα πληρωμής του ενοικίου. Αλλάζει, όμως, πλήρως τη στάση του κράτους απέναντι στον ενοικιαστή. Η ενίσχυση μηδενίζεται αντί να μειώνεται σταδιακά.
Ενόψει Χριστουγέννων, η απώλεια αυτή μπορεί να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο ένα ήδη πιεσμένο νοικοκυριό να καλύψει βασικές ανάγκες και πρόσθετες γιορτινές δαπάνες.
Τα εισοδηματικά όρια αυξήθηκαν το 2026. Για τον άγαμο έφτασαν τα 25.000 ευρώ. Για τους έγγαμους ανήλθαν στα 35.000 ευρώ, με προσαύξηση 5.000 ευρώ ανά εξαρτώμενο παιδί. Για τις μονογονεϊκές οικογένειες ορίστηκαν στα 39.000 ευρώ, με προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε επιπλέον εξαρτώμενο παιδί μετά το πρώτο. Η διεύρυνση είναι πραγματική. Το απότομο όριο αποκλεισμού, όμως, παραμένει.
Στην ενίσχυση των συνταξιούχων έγινε διαφορετική επιλογή. Ο νόμος 5355, που δημοσιεύθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2026, αφαίρεσε τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια. Για τη βασική κατηγορία συνταξιούχων γήρατος, οι δικαιούχοι πρέπει να είχαν συμπληρώσει τα 65 έτη έως το τέλος του 2025. Πρέπει επίσης να τους είχε καταβληθεί κύρια σύνταξη τον Σεπτέμβριο του 2026. Υπάρχουν ειδικές προβλέψεις για άλλες κατηγορίες δικαιούχων. Στην ίδια κατηγορία, πάντως, ο οικονομικά άνετος και ο οικονομικά πιεσμένος λαμβάνουν το ίδιο ποσό.
Η εξήγηση που αφήνει το βασικό ερώτημα ανοιχτό
Η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει την αιτιολογία της. Στις 9 Σεπτεμβρίου, ο Κυριάκος Πιερρακάκης επικαλέστηκε τη μεγαλύτερη δυσκολία εργασίας σε προχωρημένη ηλικία και τα περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια. Πρόκειται για σοβαρά επιχειρήματα. Η κοινωνική πολιτική μπορεί να περιλαμβάνει γενικές παροχές για συγκεκριμένες ομάδες, καθώς και στοχευμένες ενισχύσεις.
Ωστόσο, η δυσκολία πρόσθετης εργασίας δεν σημαίνει ότι όλοι οι συνταξιούχοι έχουν τις ίδιες οικονομικές ανάγκες. Ο περιορισμένος προϋπολογισμός κάνει ακόμη πιο αναγκαία την αιτιολόγηση των προτεραιοτήτων. Ένας ενοικιαστής που δηλώνει το εισόδημά του και πληρώνει εμπρόθεσμα τις υποχρεώσεις του μπορεί να αποκλείεται για μία οριακή υπέρβαση. Πώς δικαιολογείται να στερείται την επιστροφή, ενώ ένας εύπορος συνταξιούχος με μεγάλη περιουσία λαμβάνει τα 400 ευρώ;
Η Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης παρουσιάζει την κατάργηση των οικονομικών κριτηρίων ως παρέμβαση με βασικό στόχο την ενίσχυση των πιο ευάλωτων ομάδων. Εδώ η εξήγηση χρειάζεται μεγαλύτερη ακρίβεια. Η διεύρυνση μπορεί να αποτελεί πολιτική επιλογή γενικής εισοδηματικής στήριξης. Η προστασία των οικονομικά ευάλωτων, όμως, δεν τεκμηριώνεται απλώς με την κατάργηση του ελέγχου της οικονομικής τους κατάστασης.
Τον Απρίλιο, η κυβέρνηση υποστήριζε τη σύγκλιση των κανόνων. Στην παρουσίαση των μέτρων της 22ας Απριλίου, ο Θάνος Πετραλιάς εξηγούσε ότι διαφορετικές ενισχύσεις θα υπάγονταν στα ίδια διευρυμένα εισοδηματικά όρια. Ανάμεσά τους ήταν οι ενισχύσεις συνταξιούχων και ενοικιαστών. Η επιλογή άλλαξε. Η κυβέρνηση πρέπει να εξηγήσει ποιο κριτήριο αντικατέστησε την προηγούμενη λογική.
Η περιουσία στο εκκαθαριστικό και τα χρήματα που λείπουν
Στην επιστροφή ενοικίου, το εισόδημα που εξετάζεται περιλαμβάνει και το τεκμαρτό. Αυτό μπορεί να προκύπτει φορολογικά από δαπάνες διαβίωσης, χωρίς να αντιστοιχεί σε πραγματικές εισπράξεις. Δεν σημαίνει ότι το κράτος προσθέτει ολόκληρο το πραγματικό και ολόκληρο το τεκμαρτό εισόδημα. Συνυπολογίζεται η τυχόν διαφορά τεκμηρίων που δεν καλύπτεται από τα ποσά που αναγνωρίζει η φορολογική νομοθεσία.
Ένας κανόνας προσδιορισμού του φορολογητέου εισοδήματος μπορεί, έτσι, να οδηγήσει σε απώλεια στεγαστικής στήριξης. Πώς δικαιολογείται να τη στερείται ένας πολίτης βάσει εισοδήματος που μπορεί να μην αντιστοιχεί σε πραγματικές εισπράξεις; Η καταλληλότητα ενός φορολογικού δείκτη για την κοινωνική στήριξη χρειάζεται ξεχωριστή τεκμηρίωση.
Ανάλογο ζήτημα προκύπτει με την ακίνητη περιουσία. Για την κύρια κατοικία, το όριο ξεκινά από 120.000 ευρώ για τον άγαμο και αυξάνεται ανάλογα με τη σύνθεση της οικογένειας. Ένα κληρονομικό μερίδιο μπορεί να οδηγήσει σε υπέρβαση, ακόμη κι αν δεν αποφέρει έσοδα. Υπολογίζεται η αξία του δικαιώματος που κατέχει ο πολίτης και όχι αυτομάτως ολόκληρου του ακινήτου. Δεν προβλέπεται γενική εξαίρεση για περιουσία που δεν αποφέρει εισόδημα.
Γιατί ένα τέτοιο μερίδιο μπορεί να στερήσει την επιστροφή ενοικίου, ενώ πολύ μεγαλύτερη περιουσία δεν εμποδίζει τα 400 ευρώ για τον συνταξιούχο που πληροί τις υπόλοιπες προϋποθέσεις;
Το μερίδιο αυτό μπορεί, για παράδειγμα, να αφορά συνιδιοκτησία που δεν εκμισθώνεται εύκολα. Η φορολογική αξία του δεν πληρώνει από μόνη της το μηνιαίο ενοίκιο. Ασφαλώς, η περιουσία παραμένει οικονομικός πόρος και δεν πρέπει να αγνοείται σε όλες τις περιπτώσεις. Χρειάζεται, όμως, διάκριση ανάμεσα στην αποτίμηση ενός δικαιώματος και στην πραγματική δυνατότητα αξιοποίησής του.
Το περιουσιακό κριτήριο δεν εφαρμόζεται σε όλες τις περιπτώσεις του ίδιου μέτρου: για τη φοιτητική κατοικία δεν προβλέπεται. Επομένως, η χρήση του είναι συνειδητή επιλογή πολιτικής που μπορεί να αξιολογηθεί και να τροποποιηθεί.
Η κυβέρνηση οφείλει να δείξει ποιον αποκλείει
Στο ελληνικό δημοσιονομικό σχέδιο για το 2027 περιλαμβάνεται ανάλυση για το ευρύτερο πακέτο μέτρων. Η ανάλυση εκτιμά μεγαλύτερο αναλογικό όφελος για τα χαμηλότερα εισοδήματα. Θα ήταν ανακριβές να υποστηριχθεί ότι απουσιάζει κάθε μελέτη ή ότι το πακέτο ευνοεί αναλογικά περισσότερο τους εύπορους.
Η αποτίμηση ολόκληρου του πακέτου, ωστόσο, δεν εξηγεί κάθε αποκλεισμό. Στη μία παροχή καταργούνται τα οικονομικά κριτήρια, ενώ στην άλλη διατηρείται ο πλήρης αποκλεισμός. Πού τεκμηριώνεται ειδικά ότι αυτή η διαφορετική αντιμετώπιση ανταποκρίνεται καλύτερα στην πραγματική οικονομική ανάγκη;
Χρειάζονται στοιχεία για όσους χάνουν την επιστροφή λόγω μικρής υπέρβασης, τεκμαρτού εισοδήματος ή περιουσίας που δεν αποφέρει έσοδα. Χρειάζεται επίσης σύγκριση με εναλλακτικές που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν στο ίδιο δημοσιονομικό πλαίσιο.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 το 26,4 τοις εκατό του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά με υπερβολική στεγαστική επιβάρυνση. Το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ ήταν 7,7 τοις εκατό. Ο δείκτης αφορά στο συνολικό κόστος στέγασης πάνω από το 40 τοις εκατό του διαθέσιμου εισοδήματος. Σε αυτές τις συνθήκες, ο πλήρης αποκλεισμός χρειάζεται ισχυρότερη δικαιολόγηση από την ευκολία εφαρμογής ενός ορίου.
Υπάρχουν συγκεκριμένες διορθώσεις προς εξέταση. Η επιστροφή θα μπορούσε να μειώνεται σταδιακά πάνω από το εισοδηματικό όριο. Άλλες επιλογές είναι η ελεγχόμενη επανεξέταση περιπτώσεων μη αξιοποιήσιμης συγκυριότητας και η συνεκτίμηση της πραγματικής στεγαστικής επιβάρυνσης. Το κόστος και οι προϋποθέσεις αυτών των επιλογών πρέπει να δημοσιοποιηθούν.
Το κράτος απαιτεί από τον πολίτη να δηλώνει κάθε ευρώ και να πληρώνει εμπρόθεσμα τις υποχρεώσεις του. Η κυβέρνηση οφείλει αντίστοιχα να εξηγεί καθαρά ποιον στηρίζει, ποιον αποκλείει και γιατί. Η συνέπεια του πολίτη δεν του εξασφαλίζει αυτομάτως κάθε επίδομα. Του δίνει, όμως, κάθε λόγο να απαιτεί διαφάνεια και πειστική αιτιολόγηση για τη χρήση των δημόσιων πόρων.
Πριν από τα Χριστούγεννα, ο αποκλεισμένος ενοικιαστής εξακολουθεί να πληρώνει το ίδιο ενοίκιο και να αντιμετωπίζει τις ίδιες υποχρεώσεις. Η κυβέρνηση μπορεί να καταργεί τον οικονομικό έλεγχο για τον εύπορο συνταξιούχο που δικαιούται τα 400 ευρώ. Οφείλει, επομένως, να βρει δικαιότερο τρόπο αντιμετώπισης του ενοικιαστή που ξεπερνά οριακά το εισοδηματικό όριο.
Είναι κοινωνικά άδικο να αγνοεί την άνεση του πρώτου, αλλά να θεωρεί το ένα επιπλέον ευρώ του δεύτερου επαρκή λόγο αποκλεισμού. Οι γιορτές κάνουν αυτή την αδικία πιο ορατή. Η διόρθωσή της είναι ευθύνη της κυβέρνησης.
Γράφει ο Παρατηρητής





