ΕΚΡΗΚΤΙΚΟ ΚΟΚΤΕΪΛ ΕΚΤΙΝΑΣΣΕΙ ΤΙΣ ΤΙΜΕΣ ΡΕΥΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ.

Η εκρηκτική άνοδος του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας με την έναρξη της χειμερινής περιόδου δοκιμάζει τις αντοχές νοικοκυριών και επιχειρήσεων στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Στην ελληνική χονδρεμπορική αγορά, η μέση τιμή του ρεύματος διαμορφώνεται τις πρώτες 12 ημέρες του Νοεμβρίου πάνω από τα 279 ευρώ/μεγαβατώρα, καταγράφοντας άλμα 42% σε σχέση με τον Οκτώβριο (197,07 ευρώ), όταν είχε ήδη αυξηθεί κατά 25% έναντι του Σεπτεμβρίου. Το ράλι των τιμών, που ξεκίνησε τον Ιούλιο και μεταφέρθηκε σταδιακά στα πράσινα και κίτρινα κυμαινόμενα τιμολόγια λιανικής, κορυφώθηκε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου.

Η μέση τιμή της μεγαβατώρας εκτινάχθηκε στα 349 ευρώ, επίπεδο που είχε να καταγραφεί από την ενεργειακή κρίση του 2022, ξεπερνώντας τις βραδινές ώρες τα 540 ευρώ.

Οπως σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, αντίστοιχη εικόνα επικράτησε στις ευρωπαϊκές αγορές, με τις τιμές να παραμένουν και σήμερα κοντά στα 200 ευρώ στις περισσότερες χώρες, με εξαίρεση τις παραδοσιακά φθηνότερες αγορές της Ιβηρικής Χερσονήσου και της Σκανδιναβίας. Στην Ελλάδα η μέση τιμή υποχωρεί σήμερα στα 225 ευρώ/μεγαβατώρα, με τη μέγιστη τιμή τις βραδινές ώρες να φτάνει στα 377 ευρώ.

Πίσω από την εκτίναξη των τιμών βρίσκεται ένας συνδυασμός δυσμενών παραγόντων, με κυριότερους την αυξημένη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας λόγω των χαμηλών θερμοκρασιών, την περιορισμένη παραγωγή από αιολικά και φωτοβολταϊκά και το υψηλό κόστος του φυσικού αερίου. Παρά την αποκλιμάκωση των τελευταίων ημερών, η τιμή του παραμένει πάνω από 170% υψηλότερη σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την έναρξη των πολεμικών συγκρούσεων στο Ιράν.

Η Ευρώπη βιώνει ένα εκτεταμένο επεισόδιο του φαινομένου Dunkelflaute, γνωστού ως «σκοτεινή άπνοια». Πρόκειται για περιόδους κατά τις οποίες η περιορισμένη ηλιοφάνεια και οι ασθενείς άνεμοι περιορίζουν ταυτόχρονα την παραγωγή αιολικής και φωτοβολταϊκής ενέργειας. Υπό αυτές τις συνθήκες, τα ηλεκτρικά συστήματα αναγκάζονται να καλύψουν μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης με συμβατικές μονάδες, κυρίως φυσικού αερίου, που έχουν σημαντικά υψηλότερο μεταβλητό κόστος παραγωγής.

Στην Ελλάδα το φαινόμενο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η υψηλή εξάρτηση της ηλεκτροπαραγωγής από το φυσικό αέριο, όταν υποχωρεί η παραγωγή των ΑΠΕ, καθιστά την εγχώρια αγορά εξαιρετικά ευάλωτη στις διεθνείς διακυμάνσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις 9 Νοεμβρίου, όταν η μέση τιμή εκτινάχθηκε στα 349 ευρώ, το φυσικό αέριο κάλυψε το 60,73% της ηλεκτροπαραγωγής, ενώ η συμμετοχή των ΑΠΕ περιορίστηκε στο 24,23%.

Τις πιέσεις ενισχύει ο μηχανισμός οριακής τιμολόγησης της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, βάσει του οποίου η τελευταία μονάδα που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης καθορίζει την τιμή για το σύνολο της ενέργειας, με αποτέλεσμα ακόμη και η φθηνή παραγωγή των ΑΠΕ να αποζημιώνεται σε υψηλές τιμές.

Πρόσθετη πηγή ανησυχίας ενόψει του χειμώνα αποτελεί η περιορισμένη πληρότητα των ευρωπαϊκών αποθηκών φυσικού αερίου. Σύμφωνα με το δυσμενές σενάριο που περιγράφεται στις αναλύσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, ένας ιδιαίτερα ψυχρός χειμώνας, σε συνδυασμό με συνεχιζόμενες διαταραχές στις διεθνείς ροές LNG, θα μπορούσε να περιορίσει τα αποθέματα κάτω από το 10% της διαθέσιμης χωρητικότητας έως τα τέλη Μαρτίου 2027.

Μια τέτοια εξέλιξη θα παρέτεινε την ενεργειακή αναταραχή και το επόμενο έτος, καθώς η ανάγκη αναπλήρωσης των αποθεμάτων θα συντηρούσε τη ζήτηση και τις ανοδικές πιέσεις στις τιμές.

Στο ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον προστίθενται οι διαταραχές στην παραγωγή πυρηνικής ενέργειας χωρών της νοτιοανατολικής Ευρώπης και η μειωμένη υδροηλεκτρική παραγωγή λόγω της ξηρασίας των προηγούμενων μηνών.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επίδραση της ενεργειακής κρίσης στον πληθωρισμό, καθώς η ενέργεια αποτελεί βασικό συντελεστή κόστους σχεδόν για το σύνολο της οικονομικής δραστηριότητας. Σε ετήσια βάση, το φυσικό αέριο ανατιμήθηκε κατά 80%, το πετρέλαιο κίνησης κατά 39,4%, το πετρέλαιο θέρμανσης κατά 37,5%, η βενζίνη κατά 25% και το ηλεκτρικό ρεύμα κατά 17,9%.

Η σοβαρότερη ίσως μακροπρόθεσμη συνέπεια της νέας ενεργειακής κρίσης εντοπίζεται στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Σύμφωνα με το Bloomberg, ευρωπαϊκές επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με το ενδεχόμενο περιορισμού ή ακόμη και διακοπής της παραγωγής τους. Στη Γερμανία, ιστορικό εργοστάσιο πορσελάνης ετοιμάζεται να κλείσει έπειτα από 182 χρόνια λειτουργίας, ενώ στην Πολωνία η βιομηχανία λιπασμάτων ζητεί κρατική παρέμβαση για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους.

Ισχυρές πιέσεις δέχεται και η ελληνική μεταποίηση. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΣΒΕ, η Ελλάδα κατατάσσεται τελευταία μεταξύ 24 εξεταζόμενων χωρών της Ε.Ε. ως προς το ενεργειακό κόστος.

Την ίδια ώρα, η κοινωνική διάσταση της κρίσης γίνεται ολοένα και πιο αισθητή, με κινητοποιήσεις πολιτών σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις ενάντια στην ακρίβεια.