ΙΣΡΑΗΛ ΧΩΡΙΣ ΝΕΤΑΝΙΑΧΟΥ; ΟΙ ΟΡΟΙ ΤΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Γράφει ο Παρατηρητής

Οι αραβικές ψήφοι, οι υπερορθόδοξοι και οι αμερικανικές επιλογές καθορίζουν τα περιθώρια του Eisenkot. Για την Αθήνα, η παρατεταμένη αβεβαιότητα μπορεί να έχει συνέπειες στην άμυνα, στην ενέργεια, στη ναυτιλία και στον τουρισμό. 

Στις 8 Νοεμβρίου, ο Gadi Eisenkot έλαβε από τον πρόεδρο Isaac Herzog την εντολή να σχηματίσει κυβέρνηση στο Ισραήλ. Ο Benjamin Netanyahu εξακολουθεί να ασκεί την πρωθυπουργία. Ο ένας διεκδικεί την εξουσία, ενώ ο άλλος συνεχίζει να κυβερνά. Αυτή η συνύπαρξη θα καθορίσει τις εξελίξεις των επόμενων εβδομάδων. Το αποτέλεσμα αφορά άμεσα και την Ελλάδα, η οποία έχει συνδέσει σημαντικά αμυντικά και περιφερειακά συμφέροντα με τη συνεργασία της με το Ισραήλ. 

Η προγραμματισμένη ορκωμοσία της νέας Κνεσέτ στις 10 Νοεμβρίου μεταφέρει την αντιπαράθεση και στο νέο κοινοβούλιο. Η αρχική προθεσμία σχηματισμού κυβέρνησης λήγει στις 6 Δεκεμβρίου. Αν δοθεί ολόκληρη η προβλεπόμενη παράταση, ο Eisenkot θα έχει μέχρι τις 20 Δεκεμβρίου για να ολοκληρώσει την προσπάθειά του. Τον Ιανουάριο, το Ισραήλ θα χρειάζεται λειτουργικό δημοσιονομικό σχεδιασμό. Τότε θα αναλάβει καθήκοντα και το νέο αμερικανικό Κογκρέσο, υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών. Τα στενά χρονικά περιθώρια των διαπραγματεύσεων επηρεάζουν τις στρατιωτικές επιλογές, τις δημόσιες δαπάνες και τις διεθνείς σχέσεις. 

Οι συμμαχίες που δοκιμάζουν την αντιπολίτευση 

Οι αριθμοί δείχνουν το βασικό πολιτικό πρόβλημα. Στις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, τα κόμματα του στρατοπέδου Netanyahu κέρδισαν 53 από τις 120 έδρες. Οι σύμμαχοι του Eisenkot πήραν 48 έδρες και τα αραβικά κόμματα 19. Οι 67 βουλευτές που πρότειναν τον Eisenkot στον πρόεδρο δεν έχουν συμφωνήσει να κυβερνήσουν μαζί. Η πρότασή τους αφορούσε την ανάθεση της εντολής. Για την ανάληψη της διακυβέρνησης απαιτείται νέα συμφωνία. 

Η αντιπολίτευση αντιμετωπίζει μια αντίφαση. Για να απομακρύνει τον Netanyahu, πρέπει να συνεργαστεί με δυνάμεις που ορισμένα στελέχη της έχουν αποκλείσει. Αν οι αποκλεισμοί παραμείνουν αδιαπραγμάτευτοι, ο πολιτικός στόχος ακυρώνεται από εκείνους που τον διακηρύσσουν. 

Οι Άραβες πολίτες του Ισραήλ και τα κόμματά τους έχουν δικές τους προτεραιότητες. Οι επιλογές τους συνδέονται με την αντιμετώπιση του εγκλήματος στις κοινότητές τους και την ισότιμη πρόσβαση σε υπηρεσίες και πόρους. Τους απασχολούν επίσης η κατοχύρωση δικαιωμάτων και το Παλαιστινιακό. Όσοι τους αντιμετωπίζουν ως διαθέσιμη δεξαμενή ψήφων παραβλέπουν τις πολιτικές τους διαφορές και το γεγονός ότι λογοδοτούν στους ψηφοφόρους τους. 

Η Ra’am, που έχει σήμερα οκτώ έδρες, συμμετείχε το 2021 στην κυβέρνηση των Naftali Bennett και Yair Lapid. Η Κοινή Λίστα, με έντεκα έδρες, είναι ξεχωριστός σχηματισμός που περιλαμβάνει διαφορετικές πολιτικές τάσεις. Σε συνέντευξή του στο Associated Press, ο Ahmad Tibi περιέγραψε τη δυνατότητα στήριξης κυβέρνησης χωρίς συμμετοχή σε αυτήν. Στην πράξη, η αποχή που διευκολύνει την ψήφο εμπιστοσύνης διαφέρει από την εξωτερική στήριξη και από την ανάληψη υπουργικής ευθύνης. 

Ο ίδιος ο Eisenkot θέτει όρους για τους κυβερνητικούς εταίρους. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η αναγνώριση του εβραϊκού και δημοκρατικού χαρακτήρα του κράτους και η υποχρέωση υπηρεσίας για όλους. Ζητεί επίσης δέσμευση για διάλυση της στρατιωτικής και κυβερνητικής ισχύος της Χαμάς. Ο Tibi υποστηρίζει ότι οι όροι συμμετοχής δεν αφορούν την εξωτερική στήριξη. Παραμένει, επομένως, διαφωνία για τη μορφή και το περιεχόμενο της συνεργασίας. 

Οι 48 έδρες της αντιπολίτευσης και οι οκτώ της Ra’am θα έδιναν 56 θετικές ψήφους. Αν οι έντεκα βουλευτές της Κοινής Λίστας απείχαν, οι ψήφοι αυτές θα υπερίσχυαν των 53 του αντίπαλου στρατοπέδου. Η αρχική ψήφος εμπιστοσύνης μπορεί να δοθεί με σχετική πλειοψηφία. Οι 61 έδρες δεν αποτελούν απαράβατη προϋπόθεση για κάθε κυβέρνηση. 

Ο υπολογισμός αυτός προϋποθέτει ότι θα παραμείνουν ενωμένοι και οι 48 βουλευτές. Σύμφωνα με το Reuters, ο Avigdor Liberman εξακολουθεί να αποκλείει κυβέρνηση μειοψηφίας που εξαρτάται από αραβική στήριξη. Ακόμη και αν ξεπεραστεί αυτό το εμπόδιο, η επιτυχία στην πρώτη ψηφοφορία δεν εξασφαλίζει συμφωνία στους προϋπολογισμούς, στη στρατιωτική πολιτική ή στη νομοθεσία. 

Η άλλη δυνατότητα είναι η συνεργασία με τα υπερορθόδοξα κόμματα. Οι επτά έδρες του Ενωμένου Ιουδαϊσμού της Τορά και οι έξι του Shas, μαζί με τις 48 της αντιπολίτευσης, συμπληρώνουν 61. Ο Liberman έχει δείξει διάθεση συνεργασίας με τα υπερορθόδοξα κόμματα, υπό τον όρο συμφωνίας για τη στρατολόγηση των ανδρών της κοινότητάς τους. Το Shas, ωστόσο, διέψευσε στις 7 Νοεμβρίου ότι συμφώνησε να ενταχθεί σε κυβέρνηση Eisenkot και δήλωσε ότι παραμένει στο δεξιό στρατόπεδο. 

Αυτή η επιλογή απαιτεί συμφωνία για το ποιος υπηρετεί, ποιος εξαιρείται και ποιος επωμίζεται το κόστος της ασφάλειας. Ένας συμβιβασμός μπορεί να εξασφαλίσει κυβέρνηση και να θεωρηθεί άδικος από όσους επιστρατεύονται. Τότε η κρίση μπορεί να μεταφερθεί από τη Βουλή στην κοινωνία. Η κυβέρνηση χωρίς Netanyahu παραμένει εφικτή. Τα διαθέσιμα στοιχεία, όμως, δεν επιτρέπουν να θεωρηθεί εξασφαλισμένη ή αναπόφευκτη. 

Η μάχη στην Κνεσέτ και οι προθεσμιες του Δεκεμβριου 

Στη συνάντηση της 9ης Νοεμβρίου, οι Eisenkot και Liberman κατέληξαν και σε μια συγκεκριμένη κοινοβουλευτική συνεννόηση. Σύμφωνα με τα ισραηλινά ρεπορτάζ, συμφώνησαν να προτείνουν πρόεδρο της Κνεσέτ από τη Yashar, το κόμμα του Eisenkot. Έως τις πρώτες πρωινές ώρες της 10ης Νοεμβρίου δεν είχε ανακοινωθεί επίσημα το πρόσωπο ούτε είχε διεξαχθεί η ψηφοφορία. 

Η επιλογή έχει πολιτικό βάρος. Ένας πρόεδρος από την αντιπολίτευση θα μπορούσε να διευκολύνει την προώθηση των κοινοβουλευτικών της προτεραιοτήτων όσο συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για κυβέρνηση. Η σύμπτωση ψήφων για την προεδρία δεν εξασφαλίζει συμφωνία για τη διακυβέρνηση ή για κάθε νομοσχέδιο. Ο Liberman μπορεί να συνεργάζεται στην αντικατάσταση του προέδρου χωρίς να αποδέχεται κυβέρνηση εξαρτώμενη από αραβικές ψήφους. 

Ο εν ενεργεία πρωθυπουργός διατηρεί ένα πλεονέκτημα: οι αντίπαλοί του πρέπει να συμφωνήσουν για να τον αντικαταστήσουν. Εκείνος μπορεί να παραμένει στην εξουσία όσο αποτυγχάνουν. 

Στις 8 Νοεμβρίου, ο Eisenkot κάλεσε δημόσια τα μέλη του Λικούντ και του Θρησκευτικού Σιωνισμού να στηρίξουν κυβέρνηση υπό την ηγεσία του. Έθεσε ως όρο να αποδεχθούν τις αρχές που έχει παρουσιάσει. Η πρόσκληση αφήνει ανοιχτή τη συνεργασία με δυνάμεις του σημερινού κυβερνητικού στρατοπέδου, με τον ίδιο στη θέση του πρωθυπουργού. Παραμένει, όμως, πρόσκληση υπό όρους. Δεν έχει εξασφαλιστεί ούτε η ανταπόκριση των αποδεκτών ούτε η συναίνεση των σημερινών συμμάχων του Eisenkot σε ένα τέτοιο σχήμα. 

Στις 9 Νοεμβρίου, ο Netanyahu επανέλαβε τη δική του πρόταση για κυβέρνηση ενότητας υπό την ηγεσία του, επικαλούμενος την πρωτιά του Λικούντ. Απέκλεισε επίσης κυβέρνηση εξαρτώμενη από αραβικά κόμματα. Οι δύο προσκλήσεις επιτρέπουν να συζητείται μια ευρύτερη συνεργασία, αλλά συγκρούονται στο βασικότερο ζήτημα: ποιος θα κυβερνήσει. Η πρωτιά ενός κόμματος δεν υποκαθιστά την ανάγκη κοινοβουλευτικής εμπιστοσύνης. 

Η 6η και η 20ή Δεκεμβρίου δεν αποτελούν αυτόματες ημερομηνίες νέων εκλογών. Αν αποτύχει η πρώτη εντολή, ακολουθούν άλλες διαδικασίες, με ενδεχόμενη ανάθεση σε άλλον βουλευτή. Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορεί επίσης να αναλάβει πρωτοβουλία η κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η εκκρεμότητα μπορεί έτσι να περάσει στο 2027. Η νέα Κνεσέτ, που προβλέπεται να ορκιστεί στις 10 Νοεμβρίου, έχει πάντως δική της νομοθετική και ελεγκτική λειτουργία. 

Η παραμονή μεταβατικής κυβέρνησης δεν δημιουργεί κενό κρατικής εξουσίας. Οι υπηρεσίες λειτουργούν και η κυβέρνηση διατηρεί αρμοδιότητες ασφάλειας. Η εκκρεμότητα δημιουργεί, όμως, πρόβλημα πολιτικής ευθύνης. Σημαντικές αποφάσεις μπορεί να λαμβάνονται από μια ηγεσία που δεν έχει εξασφαλίσει νέα κοινοβουλευτική εμπιστοσύνη. Όσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στην κάλπη και στον σχηματισμό κυβέρνησης, τόσο αυξάνεται η ανάγκη ελέγχου. 

Το κοινωνικό κόστος της εκκρεμότητας 

Η πολιτική εκκρεμότητα μπορεί να επιβαρύνει την κοινωνία μέσω του προϋπολογισμού. Η πρόβλεψη της Τράπεζας του Ισραήλ περιλαμβάνει ήδη την έναρξη του 2027 με προσωρινό δημοσιονομικό καθεστώς. Χωρίς νέο προϋπολογισμό, περιορίζονται η δυνατότητα αλλαγής προτεραιοτήτων και η ανάληψη νέων υποχρεώσεων. Αν οι αμυντικές ανάγκες παραμείνουν υψηλές, η πίεση μεταφέρεται ευκολότερα στις μη αμυντικές δαπάνες. 

Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει τη χρηματοδότηση νοσοκομείων, εκπαίδευσης, κοινωνικής φροντίδας, νέων υποδομών και προγραμμάτων καινοτομίας. Οι οικονομικά ασθενέστεροι δεν έχουν τις ίδιες δυνατότητες να πληρώνουν ιδιωτικά για υπηρεσίες που ενδέχεται να περιοριστούν. Οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να προγραμματίσουν επενδύσεις όταν δεν γνωρίζουν τη φορολογική και δημοσιονομική κατεύθυνση. 

Υπάρχει και αντίλογος, καθώς ένα προσωρινό καθεστώς μπορεί βραχυπρόθεσμα να συγκρατήσει το έλλειμμα. Η συγκράτηση των δαπανών, όμως, δεν εγγυάται ότι περικόπτονται οι λιγότερο χρήσιμες. Μπορεί να καθυστερούν ακριβώς οι επενδύσεις που θα αύξαναν την παραγωγικότητα ή θα μείωναν μελλοντικές κοινωνικές ανάγκες. 

Τα δεδομένα αυτά δεν δικαιολογούν προβλέψεις οικονομικής κατάρρευσης. Η κεντρική τράπεζα εξακολουθεί να προβλέπει ανάκαμψη, υπό την προϋπόθεση ότι η ένταση των πολεμικών επιχειρήσεων θα παραμείνει χαμηλή. Δεν έχει, όμως, συνυπολογίσει τις πιθανές οικονομικές επιπτώσεις των εκλογών. Νέα κλιμάκωση θα επιβάρυνε την προσφορά εργασίας, την παραγωγή και το κόστος χρηματοδότησης. 

Πόσο μπορεί να αλλάξει η ισραηλινή πολιτική 

Μια νέα κυβέρνηση μπορεί να φέρει ουσιαστικές αλλαγές στη λειτουργία των θεσμών. Ο Eisenkot υποστηρίζει τη σύσταση κρατικής επιτροπής για τη διερεύνηση της 7ης Οκτωβρίου. Ζητεί επίσης την ανατροπή νομοθετικών παρεμβάσεων που διευρύνουν την πολιτική επιρροή στη Δικαιοσύνη. Η εφαρμογή αυτών των δεσμεύσεων εξαρτάται από τη συμφωνία που θα κρατά ενωμένη την κυβέρνηση. 

Οι αντίπαλοι του Netanyahu, ωστόσο, δεν παρουσιάζουν σαφή εναλλακτική στρατηγική στην προληπτική αντιμετώπιση περιφερειακών απειλών και στη διατήρηση ζωνών ασφαλείας. Ο Eisenkot έχει επίσης αποκλείσει την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους επί πρωθυπουργίας του. Η πιθανή βελτίωση των θεσμών και των διεθνών σχέσεων δεν συνεπάγεται, επομένως, εγκατάλειψη των βασικών στρατηγικών επιλογών. 

Για τη Γάζα, τη Δυτική Όχθη και τον Λίβανο, οι αποφάσεις θα κριθούν από το περιεχόμενό τους. Θα μετρήσουν η προστασία των αμάχων, οι περιορισμοί στη χρήση ισχύος, η πολιτική εποικισμών, οι όροι των διευθετήσεων και η δυνατότητα εφαρμογής τους. Ένας συνασπισμός μπορεί να αποκτήσει ευρύτερη διεθνή αποδοχή και ταυτόχρονα να συνεχίσει σκληρή στρατιωτική πολιτική. Οι συνέπειες για τους πληθυσμούς θα κριθούν στην πράξη. 

Οι ΗΠΑ και το ορόσημο του Ιανουαρίου 

Στο μεταξύ, αλλάζουν και οι πολιτικές ισορροπίες στις ΗΠΑ. Ο Donald Trump είχε στηρίξει τον Netanyahu πριν από την κάλπη. Σύμφωνα με το Reuters, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξετάσει παρέμβαση για κυβέρνηση συνεργασίας υπό τον Netanyahu. Δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια δεσμευτικό αμερικανικό σχέδιο σχηματισμού κυβέρνησης ούτε συγκεκριμένη προθεσμία που να έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ. 

Η Ουάσιγκτον ασκεί ήδη επιρροή μέσω της στρατιωτικής συνεργασίας, των εξοπλισμών και της διπλωματικής υποστήριξης. Από τον Ιανουάριο θα λειτουργεί και το νέο Κογκρέσο, μετά τη νίκη των Δημοκρατικών και στα δύο σώματα στις ενδιάμεσες εκλογές. Αναμένεται εντονότερος έλεγχος σε θέματα βοήθειας, πωλήσεων όπλων και ισραηλινών ενεργειών. Αυτό δεν αφαιρεί από τον Trump τις εκτελεστικές του εξουσίες ούτε προδικάζει ενιαία στάση όλων των Δημοκρατικών. 

Μια ισραηλινή κυβέρνηση λιγότερο ταυτισμένη με τους Ρεπουμπλικάνους θα μπορούσε να συνεργαστεί ευκολότερα με τους Δημοκρατικούς. Αυτή ήταν η εκτίμηση του Jonathan Schanzer, του Foundation for Defense of Democracies, στο Reuters. Η αλλαγή προσώπου, όμως, θα έχει περιορισμένη αξία αν συνεχιστούν χωρίς αλλαγές οι πολιτικές που προκαλούν αντιδράσεις. Ο Netanyahu μπορεί, από την πλευρά του, να επιδιώξει ευρύτερη κυβέρνηση για να βελτιώσει τη διαπραγματευτική του θέση. Η αμερικανική επιρροή αλλάζει τα κίνητρα των κομμάτων, χωρίς να υποκαθιστά την ψήφο της Κνεσέτ. 

Δεν υπάρχει βάση για βέβαιη πρόβλεψη πολεμικής κλιμάκωσης πριν αναλάβει το νέο Κογκρέσο. Στις 8 Νοεμβρίου, το Reuters μετέδωσε δήλωση του Trump από συνομιλία του με το CNN. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι θεωρεί πολύ απίθανο να διατάξει νέα πλήγματα κατά του Ιράν, εφόσον προχωρούν οι διαπραγματεύσεις. Η δήλωση αφήνει περιθώριο για διπλωματική λύση, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Δεν σημαίνει ότι έχει εγκαταλειφθεί η στρατιωτική επιλογή. 

Η Τουρκία και τα όρια μίας επαναπροσέγγισης 

Η αποχώρηση του Netanyahu θα μπορούσε να διευκολύνει την επικοινωνία με την Άγκυρα. Δεν θα εξάλειφε, όμως, τις διαφορές για τη Γάζα και τη Συρία. Στις 8 Οκτωβρίου, ο Hakan Fidan δήλωνε ότι δεν αναμένει ιδιαίτερη μεταβολή της ισραηλινής εξωτερικής πολιτικής, ανεξαρτήτως εκλογικού αποτελέσματος. Η εκτίμησή του δείχνει πόσο περιορισμένες είναι οι τουρκικές προσδοκίες από μια απλή αλλαγή προσώπου. 

Η εφαρμογή συμφωνιών στη Γάζα και η βελτίωση της ανθρωπιστικής κατάστασης θα μπορούσαν να επιτρέψουν επιμέρους συνεννοήσεις. Στη Συρία, όμως, η τουρκική στρατιωτική επιρροή συγκρούεται με την ισραηλινή επιδίωξη ελευθερίας δράσης. Προεκλογικό ρεπορτάζ της Jerusalem Post απέδιδε στον Eisenkot αντίθεση σε τουρκικές στρατιωτικές αναπτύξεις κοντά στα ισραηλινά σύνορα. Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, αντιτασσόταν και σε συστήματα αεράμυνας που θα περιόριζαν τις ισραηλινές επιχειρήσεις. Το αν αυτές οι θέσεις θα γίνουν κυβερνητική πολιτική θα εξαρτηθεί και από τους εταίρους του. 

Υπάρχει περιθώριο περιορισμένης βελτίωσης, εφόσον αλλάξουν συγκεκριμένες πολιτικές. Μπορούν επίσης να υπάρξουν πρακτικές συνεννοήσεις χωρίς να επιλυθούν οι βασικές διαφορές. Μια νέα κυβέρνηση θα κληθεί να επιλέξει ποιες συγκρούσεις συμφερόντων μπορεί να διαχειριστεί διπλωματικά και σε ποιες θα διατηρήσει τη στρατιωτική πίεση. 

Τρεις διαφορετικές σχέσεις στον Κόλπο 

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ήδη εξομαλύνει τις σχέσεις τους με το Ισραήλ μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ του 2020. Η Υπηρεσία Ερευνών του αμερικανικού Κογκρέσου καταγράφει συνέχιση του εμπορίου, των επενδύσεων και της αμυντικής συνεργασίας παρά τις πολιτικές εντάσεις. Μια κυβέρνηση Eisenkot θα μπορούσε να μειώσει τις τριβές και να διευκολύνει νέες πρωτοβουλίες. Προϋπόθεση θα ήταν να περιορίσει την περιφερειακή κλιμάκωση και τις εντάσεις γύρω από το Παλαιστινιακό. Η υπάρχουσα συνεργασία δείχνει, πάντως, ότι οι σχέσεις των δύο κρατών υπερβαίνουν τον εκάστοτε πρωθυπουργό. 

Για τη Σαουδική Αραβία, το εμπόδιο είναι βαθύτερο. Το Ριάντ έχει συνδέσει δημόσια την εγκαθίδρυση διπλωματικών σχέσεων με την ίδρυση παλαιστινιακού κράτους. Στην κοινή δήλωση της 22ας Σεπτεμβρίου 2026, επανέλαβε την απαίτηση για αξιόπιστη και μη αναστρέψιμη πορεία προς την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση. Τη δήλωση συνυπέγραψαν επίσης τα Εμιράτα, το Κατάρ και η Τουρκία. Εφόσον ο Eisenkot επιμένει ότι τέτοιο κράτος δεν θα ιδρυθεί επί πρωθυπουργίας του, η αντίφαση παραμένει. Η αλλαγή πρωθυπουργού μπορεί να βελτιώσει το κλίμα των επαφών. Μια συμφωνία εξομάλυνσης θα απαιτήσει να γεφυρωθεί αυτή η πολιτική απόσταση. 

Το Κατάρ έχει διαφορετικό ρόλο: μεσολαβεί για τη Γάζα και μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Μια ισραηλινή κυβέρνηση περισσότερο πρόθυμη να εφαρμόσει συμφωνημένες δεσμεύσεις θα μπορούσε να διευκολύνει αυτή τη διαμεσολάβηση και να περιορίσει τις τριβές με τη Ντόχα. Η επιτυχία θα εξαρτηθεί επίσης από τη στάση των άλλων εμπλεκομένων. Οι επαφές για συγκεκριμένες συμφωνίες δεν προδικάζουν εγκαθίδρυση διπλωματικών σχέσεων ή ευρύτερη πολιτική σύγκλιση. 

Για τις τρεις πρωτεύουσες θα μετρήσουν οι αποφάσεις για τη Γάζα, τους εποικισμούς, τον εκτοπισμό Παλαιστινίων και την περιφερειακή ασφάλεια. Μια κυβέρνηση που αλλάζει πρωθυπουργό αλλά διατηρεί τις ίδιες πολιτικές θα συναντήσει πολλά από τα ίδια εμπόδια. 

Ιράν και Χούθι: οι συγκρούσεις ξεπερνούν τον Netanyahu 

Απέναντι στο Ιράν, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν σημαντικά περιθώρια συνέχισης της ίδιας στρατηγικής. Στην προεκλογική περίοδο, ο Eisenkot εμφανιζόταν να απαιτεί μακροχρόνιους, αυστηρούς ελέγχους του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος. Εμφανιζόταν επίσης να διατηρεί στρατιωτικές επιλογές για το ενδεχόμενο αποτυχίας της διπλωματίας. Μια νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να αλλάξει τον συντονισμό με τις ΗΠΑ, τους όρους αποδοχής μιας συμφωνίας ή τον τρόπο χρήσης της ισχύος. Ο στενότερος συντονισμός μπορεί να διευκολύνει τόσο μια διπλωματική λύση όσο και αποτελεσματικότερη στρατιωτική δράση. Οι επιλογές της ίδιας της ιρανικής ηγεσίας θα παραμείνουν εξίσου σημαντικές. 

Οι Χούθι της Υεμένης προσθέτουν μια ακόμη δυσκολία λόγω της εξάρτησής τους από την ιρανική στρατιωτική βοήθεια. Έχουν, όμως, δικούς τους πολιτικούς στόχους στην Υεμένη και απέναντι στη Σαουδική Αραβία. Η σύνδεση με την Τεχεράνη δεν συνεπάγεται πλήρη ταύτιση συμφερόντων. Μια αποκλιμάκωση στη Γάζα ή μια συμφωνία με το Ιράν θα μπορούσε να μειώσει μέρος των κινήτρων για επιθέσεις. Δεν θα εξασφάλιζε, όμως, από μόνη της τον τερματισμό τους. 

Στις πρώτες εβδομάδες μιας νέας κυβέρνησης θα φανούν οι προθέσεις της και οι δίαυλοι συνεννόησης. Η σταθεροποίηση της περιοχής θα χρειαστεί συμφωνίες που εφαρμόζονται και αντέχουν στον χρόνο. Οι προθεσμίες σχηματισμού κυβέρνησης στο Ισραήλ δεν αποτελούν χρονοδιάγραμμα επίλυσης των περιφερειακών συγκρούσεων. 

Οι κίνδυνοι για την Ελλάδα 

Για την Ελλάδα, η αβεβαιότητα αυτή απαιτεί έλεγχο συγκεκριμένων δεσμεύσεων. Στις 31 Αυγούστου, το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε συμφωνία περίπου τριών δισεκατομμυρίων ευρώ για την Ασπίδα του Αχιλλέα. Το εύρος της συνεργασίας απαιτεί προσοχή στα χρονοδιαγράμματα παραγωγής, στις άδειες, στην τεχνική υποστήριξη και στην ελληνική βιομηχανική συμμετοχή. 

Μια νέα κυβέρνηση δεν ακυρώνει αυτόματα αυτές τις δεσμεύσεις. Η τριμερής συνάντηση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στις 5 Νοεμβρίου, μετά τις εκλογές, επιβεβαίωσε τη συνέχεια της αμυντικής συνεργασίας. Πρόκειται για ισχυρό τεκμήριο ότι η συνεργασία έχει θεσμική βάση και υπερβαίνει τις προσωπικές σχέσεις των ηγετών. Ο κίνδυνος αφορά κυρίως στην εκτέλεση των συμφωνιών. Αν μια νέα σύγκρουση αυξήσει απότομα τις ισραηλινές στρατιωτικές ανάγκες, μπορεί να πιέσει την παραγωγή και να επηρεάσει τις προτεραιότητες παραδόσεων. Δεν έχει τεκμηριωθεί τέτοια καθυστέρηση για την Ελλάδα. Η Αθήνα, πάντως, οφείλει να ζητεί επικαιροποιημένα στοιχεία για κάθε βασικό στάδιο. Ο αμυντικός της σχεδιασμός δεν πρέπει να εξαρτάται από αισιόδοξες υποθέσεις. 

Στις 6 Νοεμβρίου, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε την ολοκλήρωση των ελληνικών αδειοδοτήσεων για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου. Η ανακοίνωση τεκμηριώνει ένα διοικητικό βήμα. Δεν αρκεί από μόνη της για συμπεράσματα σχετικά με το συνολικό χρονοδιάγραμμα κατασκευής. Το σκέλος αυτό πρέπει επίσης να διακρίνεται από μια μελλοντική επέκταση προς το Ισραήλ. 

Μια περιφερειακή κλιμάκωση θα μπορούσε να δυσκολέψει την ασφαλή εκτέλεση των εργασιών και την ασφάλιση του έργου, καθώς και να περιορίσει την επενδυτική διάθεση. Δεν προκύπτει, όμως, ότι οι ισραηλινές διαπραγματεύσεις καθορίζουν από μόνες τους την πορεία του έργου. Η ελληνική πλευρά χρειάζεται αυτοτελή διπλωματική και οικονομική προετοιμασία, που να περιλαμβάνει την αντιμετώπιση των τουρκικών αμφισβητήσεων. Η ανάγκη αυτή παραμένει, ανεξάρτητα από το ποιος θα σχηματίσει κυβέρνηση. 

Στη ναυτιλία και στον τουρισμό, οι συνέπειες μιας περιφερειακής κρίσης έχουν ήδη φανεί μέσα στο 2026. Στις 28 Φεβρουαρίου, σύμφωνα με το Reuters, η Ελλάδα συνέστησε στα πλοία υπό ελληνική σημαία να αποφεύγουν συγκεκριμένες επικίνδυνες θαλάσσιες περιοχές. Η σύσταση ακολούθησε τα πλήγματα στο Ιράν. Στις 26 Μαρτίου, το ίδιο πρακτορείο κατέγραψε εξασθένηση της τουριστικής ζήτησης. Η Aegean ανέφερε διψήφια πτώση στις θερινές κρατήσεις από το Ισραήλ και χώρες του Κόλπου. Τα περιστατικά αυτά δεν αποτελούν πρόβλεψη για το 2027. Δείχνουν πώς μια στρατιωτική απόφαση μπορεί να επηρεάσει γρήγορα δρομολόγια, εισπράξεις και επιχειρηματικό προγραμματισμό. Σε ευρύτερη κλιμάκωση, οι επιπτώσεις στην ενέργεια και στο θαλάσσιο εμπόριο θα ξεπερνούσαν την περιοχή και θα έφταναν στην ευρωπαϊκή οικονομία. 

Οι Χούθι προσθέτουν έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας. Ακόμη και περιορισμένες επιθέσεις μπορούν να αυξήσουν τα ασφάλιστρα, να επιβάλουν παρακάμψεις και να θέσουν σε κίνδυνο πληρώματα. Η προστασία της ελληνικής ναυτιλίας δεν μπορεί να στηρίζεται στην υπόθεση ότι μια αλλαγή πρωθυπουργού στο Ισραήλ θα αποκαταστήσει την ασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα. 

Η Αθήνα έχει λόγο να παρακολουθεί ταυτόχρονα τις συμφωνίες σχηματισμού κυβέρνησης, τις ισραηλινές δημοσιονομικές αποφάσεις και τις αμερικανικές επιλογές. Χρειάζεται να συνεργαστεί με όποια νόμιμη κυβέρνηση προκύψει, διατηρώντας τις σχέσεις της με τον αραβικό κόσμο. Οφείλει επίσης να παραμείνει προσηλωμένη στις δικές της θέσεις για το διεθνές δίκαιο. Η συμμετοχή αραβικών κομμάτων σε έναν ισραηλινό συνασπισμό δεν αποτελεί από μόνη της απειλή για τα ελληνικά συμφέροντα. 

Ο Eisenkot θα κριθεί από το αν μπορεί να μετατρέψει την απόρριψη του Netanyahu σε εφαρμόσιμο πρόγραμμα. Οι δυνητικοί εταίροι του θα κριθούν από τις υποχωρήσεις που δέχονται και από το κοινωνικό τους κόστος. Η Ελλάδα πρέπει να γνωρίζει ποιες δεσμεύσεις μπορούν να τηρηθούν και με ποια χρονοδιαγράμματα. Χρειάζεται επίσης εναλλακτικές για το ενδεχόμενο επιδείνωσης της περιφερειακής ασφάλειας.