Από τη συνεργασία στη δυσπιστία: μια σχολική ιστορία ανοίγει τη συζήτηση για την εξουσία, την αξιολόγηση και τα όρια της διοικητικής επιβολής.

Ένα σχολείο μπορεί να διαθέτει συνεπείς εκπαιδευτικούς, ενεργούς γονείς και έναν σύλλογο διδασκόντων που βρίσκει λύσεις μέσα από τη συνεννόηση. Αυτή η καθημερινή συνεργασία είναι ένα πολύτιμο κεφάλαιο για κάθε νέο διευθυντή.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν η άφιξή του συνοδεύεται από διαρκείς αντιπαραθέσεις και η συζήτηση μετακινείται από τις ανάγκες της τάξης στις απειλές για αναφορές και κυρώσεις;

Αυτό το ερώτημα θέτει ο Κώστας Θεριανός σε άρθρο του στο alfavita.gr, παρουσιάζοντας μια περίπτωση σχολείου του οποίου το κλίμα επιδεινώθηκε μετά την αλλαγή διεύθυνσης. Η αφήγηση προσφέρεται για προβληματισμό γύρω από την άσκηση της διοίκησης, χωρίς να αποτελεί γενικό συμπέρασμα για όλους τους διευθυντές.

Το αξίωμα δεν εξασφαλίζει εμπιστοσύνη

Η ανάληψη μιας θέσης ευθύνης δίνει αρμοδιότητες. Η εμπιστοσύνη, όμως, χρειάζεται καθημερινή οικοδόμηση: συνέπεια, σαφή κριτήρια, διάθεση ακρόασης και σεβασμό στη δουλειά που έχει ήδη γίνει.

Ένας νέος διευθυντής μπορεί να εξετάσει τις πρακτικές του σχολείου και να εισηγηθεί αλλαγές. Το κρίσιμο είναι πώς τις συζητά, πώς τις αιτιολογεί και αν αναγνωρίζει στους συναδέλφους του τη δυνατότητα να διαφωνήσουν χωρίς να αντιμετωπίζονται ως αντίπαλοι.

Όταν η διαφωνία αντιμετωπίζεται ως απειλή

Στο επίκεντρο της κριτικής του Θεριανού βρίσκεται η συστηματική επίκληση διοικητικών αναφορών, πειθαρχικών διαδικασιών και αξιολογικών συνεπειών.

Οι θεσμικές διαδικασίες έχουν συγκεκριμένο σκοπό. Όταν όμως χρησιμοποιούνται ως διαρκής προειδοποίηση, η έκφραση διαφορετικής άποψης αρχίζει να μοιάζει με προσωπικό κίνδυνο.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η σιωπή μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως συμφωνία. Η απουσία αντιλόγου, ωστόσο, δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει συνεργασία.

Η αξιολόγηση χρειάζεται αξιοπιστία

Ο αρθρογράφος θέτει και ένα ερώτημα για τη συνύπαρξη διοικητικής και αξιολογικής εξουσίας: πώς προστατεύεται η επαγγελματική διαφωνία όταν ο προϊστάμενος συμμετέχει και στην αξιολόγηση;

Το ερώτημα αναδεικνύει την ανάγκη για σαφή κριτήρια, τεκμηρίωση και διαδικασίες που εμπνέουν εμπιστοσύνη. Η αξιολόγηση οφείλει να εξετάζει το έργο με τους προβλεπόμενους όρους, χωρίς να λειτουργεί ως μοχλός προσωπικής συμμόρφωσης.

Η διοίκηση κρίνεται και από όσα διατηρεί

Η σχολική κοινότητα έχει ιστορία πριν από κάθε αλλαγή προσώπων. Περιλαμβάνει δοκιμασμένες συνεργασίες, συλλογική εμπειρία και σχέσεις με τις οικογένειες.

Η καλή διοίκηση χρειάζεται να αναγνωρίζει τι λειτουργεί, να αντιμετωπίζει συγκεκριμένα προβλήματα και να δίνει χώρο στις προτάσεις. Η αλλαγή αποκτά αξία όταν υπηρετεί το σχολείο και μπορεί να εξηγηθεί σε εκείνους που καλούνται να την εφαρμόσουν.

Η ιστορία που περιγράφει ο Θεριανός αφήνει ένα ουσιαστικό κριτήριο: οι άνθρωποι του σχολείου μπορούν ακόμη να μιλούν, να συνεργάζονται και να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες; Ή καταναλώνουν την ενέργειά τους προσπαθώντας να αποφύγουν την επόμενη σύγκρουση;