Μετρό Γραμμή 4: Το μεγαλύτερο έργο της κυβέρνησης Μητσοτάκη βουλιάζει και το Δημόσιο πληρώνει τη ζημιά
Η νέα γραμμή του Μετρό Αθηνών είναι το μεγαλύτερο δημόσιο έργο που ανέθεσε η σημερινή κυβέρνηση στα χρόνια της κυριαρχίας της. Αρχικού κόστους 1,7 δισεκατομμυρίων ευρώ, θεωρήθηκε από την αρχή πολιτικό και τεχνικό στοίχημα. Σήμερα, μετά το φιάσκο στην Κυψέλη, το στοίχημα μοιάζει όλο και περισσότερο με παγίδα, ενώ η κατασκευάστρια κοινοπραξία με επικεφαλής την ΑΒΑΞ συνεχίζει να απολαμβάνει προστασία που λίγοι εργολάβοι έχουν δει.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι καθιζήσεις και οι ρωγμές που εμφανίστηκαν σε πολυκατοικίες. Είναι ότι η υπόγεια διάνοιξη –η ραχοκοκαλιά ολόκληρου του έργου– χτυπήθηκε ακριβώς στο σημείο που έπρεπε να προχωράει ανεμπόδιστα. Κάτοικοι σε Εξάρχεια, Γκύζη και Πολύγωνο παρακολουθούν ήδη με ανησυχία την πορεία του μετροπόντικα και προετοιμάζονται για αντίστοιχα προβλήματα. Ο μόνος που φαίνεται να μην ανησυχεί ιδιαίτερα είναι ο ίδιος ο ανάδοχος. Η έως τώρα εμπειρία δείχνει ότι όταν κάτι πάει στραβά, το Δημόσιο σπεύδει να καλύψει τη ζημιά με αποζημιώσεις, ενισχύσεις και πρόσθετα έργα.
Το «πριμ» που δεν επιστράφηκε ποτέ
Το 2022 θεσπίστηκε ειδικό «πριμ έγκαιρης παράδοσης» με τον νόμο 4938. Η επίσημη αιτιολογία ήταν οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία. Η ΑΒΑΞ ζήτησε και έλαβε περίπου 57,5 εκατομμύρια ευρώ. Την ίδια στιγμή, ο χρόνος περνούσε και η καθυστέρηση σε σχέση με τον στόχο του 2029 ήταν ήδη ορατή.
Σε διαχειριστικό έλεγχο του Ιουνίου 2024 διαπιστώθηκε ότι είχε περάσει το 37,81% της συμβατικής διάρκειας, αλλά είχε ολοκληρωθεί μόλις το 6,29% των εργασιών. Η εταιρεία απέφευγε για μεγάλο διάστημα να δώσει επικαιροποιημένο χρονοδιάγραμμα. Η παραδοχή παράτασης θα σήμαινε επιστροφή του πριμ.
Μόλις το 2026, λίγο πριν ξεσπάσει το πρόβλημα στην Κυψέλη, έγινε γνωστό ότι ζητήθηκε παράταση πέντε ετών. Η Ελληνικό Μετρό ενέκρινε πάνω από τρία χρόνια και ζήτησε την επιστροφή του ποσού. Το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών αποφάσισε τελικά να μην επιστραφεί. Την ίδια περίοδο οργανώθηκε μεγάλη φιέστα για την άφιξη του δεύτερου μετροπόντικα από την Κατεχάκη στον Ευαγγελισμό. Η κυβέρνηση πανηγύρισε. Η ΑΒΑΞ ακόμη περισσότερο.
Λίγο πριν φτάσει ο μετροπόντικας στον Ευαγγελισμό, άνοιξε τρύπα στο πεζοδρόμιο της οδού Φορμίωνος. Σε διπλανές πολυκατοικίες πόρτες και παράθυρα έσφηναν. Το φαινόμενο σταμάτησε, αλλά η εικόνα είχε ήδη σχηματιστεί: το πριμ έγκαιρης ολοκλήρωσης παρέμεινε στον ανάδοχο, ενώ άλλοι εργολάβοι που τήρησαν τις προθεσμίες δεν έλαβαν αντίστοιχη μεταχείριση.
Προκαταβολή 128 εκατομμυρίων και ερωτήματα διαχείρισης
Το φθινόπωρο του 2024 ήρθε στο φως η διαχείριση της προκαταβολής των 128 εκατομμυρίων ευρώ που είχε λάβει η κοινοπραξία για να ξεκινήσει το έργο. Τα χρήματα δεν παρέμειναν σε κοινό λογαριασμό της κοινοπραξίας, αλλά σε λογαριασμούς της ΑΒΑΞ και της ALSTOM. Η απουσία της GHELLA –της εταιρείας με την ειδική εμπειρία στα υπόγεια έργα– από τις εισπράξεις δημιούργησε πρόσθετα ερωτήματα.
Ο τότε υπουργός Υποδομών Χρήστος Σταϊκούρας δέχθηκε ότι όλες οι δαπάνες σε βάρος της προκαταβολής ήταν σύννομες, συμπεριλαμβανομένων των εγγυητικών επιστολών και των ασφαλιστηρίων συμβολαίων για τους δύο μετροπόντικες. Η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου είχε απειλήσει ακόμη και με ολική επιστροφή του ποσού. Και οι δύο κίνδυνοι αποσοβήθηκαν.
Λάθος σήραγγα και «ανενημέρωτος» υφυπουργός
Τον Μάρτιο του 2025 η κοινοπραξία διάνοιξε λάθος βοηθητική σήραγγα κοντά στον σταθμό Κατεχάκη. Το θέμα δημοσιοποιήθηκε αμέσως και ο υφυπουργός Νίκος Ταχιάος έσπευσε να υποστηρίξει ότι δεν επρόκειτο για λάθος σήραγγα, αλλά για λάθος τρόπο κατασκευής.
Στην Κυψέλη ο ίδιος υφυπουργός δήλωσε ότι ενημερώθηκε για το πρόβλημα μόλις τον Ιούλιο, παρότι η κατάσταση ήταν γνωστή από τον Μάρτιο. Η αντίφαση δεν πέρασε απαρατήρητη.
Το πολιτικό κόστος και οι επόμενες στάσεις
Η Γραμμή 4 δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο. Είναι το μεγαλύτερο δημόσιο συμβόλαιο της τελευταίας δεκαετίας και έχει μετατραπεί σε δοκιμασία αξιοπιστίας. Κάθε νέα καθίζηση, κάθε παράταση και κάθε απόφαση μη επιστροφής χρημάτων τροφοδοτεί την εντύπωση ότι ο ανάδοχος λειτουργεί με δίχτυ ασφαλείας που λίγοι άλλοι διαθέτουν.
Οι κάτοικοι στις επόμενες στάσεις του μετροπόντικα ήδη οργανώνονται. Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν το έργο θα ολοκληρωθεί με καθυστέρηση. Είναι πόσο ακόμη θα πληρώσει το Δημόσιο για να καλύψει τα κενά που δημιουργούνται στην πορεία.
