«Δει δη χρημάτων»: τρεις αρχαίες λέξεις που εξακολουθούν να ακούγονται μέχρι σήμερα κάθε φορά που ένα σχέδιο, μια πολιτική ή ακόμη και μια καθημερινή ανάγκη σκοντάφτει στο ίδιο εμπόδιο: στα χρήματα.

Η πασίγνωστη φράση αποδίδεται στον μεγάλο Αθηναίο ρήτορα Δημοσθένη και συνδέεται με την αγωνιώδη προσπάθειά του να πείσει τους Αθηναίους ότι η αντιμετώπιση της ανερχόμενης μακεδονικής ισχύος δεν μπορούσε να γίνει μόνο με λόγια και αποφάσεις. Χρειαζόταν και οικονομικούς πόρους.

Τι σημαίνει «Δει δη χρημάτων»

Το «δει» στα αρχαία ελληνικά σημαίνει «πρέπει», «είναι ανάγκη».

Το «δη» λειτουργεί εδώ ως επιτατικό μόριο, με σημασία περίπου «λοιπόν», «πράγματι», «βεβαίως».

Και το «χρημάτων» είναι γενική πληθυντικού της λέξης «χρήμα».

Επομένως, η φράση αποδίδεται απλά ως:

«Χρειάζονται λοιπόν χρήματα» ή «είναι απαραίτητα τα χρήματα».

Η ουσία της είναι ακόμη πιο παραστατική: όσο σωστός ή αναγκαίος κι αν είναι ένας στόχος, χωρίς τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους δύσκολα μπορεί να υλοποιηθεί.

Η φράση που έμεινε στην Ιστορία

Η γνωστή διατύπωση εμφανίζεται στον Α΄ Ολυνθιακό του Δημοσθένη — και όχι, αυστηρά μιλώντας, σε κάποιον από τους λόγους που φέρουν τον τίτλο «Φιλιππικοί».

Ο Δημοσθένης απευθύνεται στους Αθηναίους και τονίζει την ανάγκη εξεύρεσης χρημάτων για να γίνουν όσα θεωρεί αναγκαία απέναντι στον Φίλιππο Β΄ της Μακεδονίας.

Η φράση έχει παραδοθεί ως:

«δεῖ δὴ χρημάτων, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, καὶ ἄνευ τούτων οὐδέν ἐστι γενέσθαι τῶν δεόντων»

Με απλά λόγια: χρειάζονται χρήματα, Αθηναίοι, γιατί χωρίς αυτά δεν μπορούν να γίνουν όσα πρέπει να γίνουν.

Γιατί ο Δημοσθένης ζητούσε χρήματα

Βρισκόμαστε στον 4ο αιώνα π.Χ., όταν η Αθήνα παρακολουθεί την ταχύτατη ενίσχυση της Μακεδονίας υπό τον Φίλιππο Β΄.

Ο Δημοσθένης θεωρούσε ότι η Αθήνα έπρεπε να κινητοποιηθεί ουσιαστικά. Και αυτό σήμαινε στρατιωτική προετοιμασία, δυνάμεις, εκστρατείες και γενικότερα μια πολιτική που απαιτούσε χρηματοδότηση.

Έτσι, το «Δει δη χρημάτων» δεν ήταν αρχικά μια γενική παρατήρηση για τη δύναμη του πλούτου. Ήταν ένα πολύ συγκεκριμένο πολιτικό επιχείρημα για την ανάγκη εξεύρεσης πόρων.

Πώς έφτασε μέχρι τις μέρες μας

Με τους αιώνες η φράση αποσυνδέθηκε από το συγκεκριμένο ιστορικό της πλαίσιο και έγινε παροιμιώδης.

Σήμερα χρησιμοποιείται συνήθως για να υπογραμμίσει —μερικές φορές και ειρωνικά— μια απλή πραγματικότητα:

Οι καλές προθέσεις δεν αρκούν όταν λείπουν τα χρήματα.

Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί μια φράση που ειπώθηκε στην Αθήνα του 4ου αιώνα π.Χ. εξακολουθεί, περισσότερο από δύο χιλιετίες αργότερα, να ακούγεται τόσο… σύγχρονη.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Ελ Νίνιο «Godzilla»: Ο Ειρηνικός σπάει τα θερμόμετρα πριν από την κορύφωση – Γιατί οι επιστήμονες κοιτούν με αγωνία το 2027