ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΤΗΣ ΤΑΝΑΓΡΑΣ
Στο πρώτο μέρος αυτής της έρευνας είδαμε τα πρόσωπα: τον Περιφερειάρχη Στερεάς Ελλάδας, μέτοχο του ομίλου Βιοχάλκο, να στηρίζει με κάθε τρόπο τη δημιουργία του ΧΥΤΒΕΑ στην Τανάγρα, και την ίδια την Περιφέρεια να δαπανά δημόσιο χρήμα για να υπερασπιστεί δικαστικά το έργο απέναντι στον Δήμο και τους κατοίκους. Σε αυτό το δεύτερο μέρος αφήνουμε στην άκρη τα πρόσωπα και κοιτάμε το ίδιο το έγκλημα: τι είναι αυτό που πρόκειται να ταφεί, γιατί απαγορεύεται σχεδόν παντού αλλού στην Ευρώπη, και πόσο πληρώνει ήδη για αυτό ο Έλληνας πολίτης.
Η αλατώδης σκωρία απαγορεύεται να ταφεί σχεδόν παντού στην Ευρώπη. Στην Τανάγρα θα θαφτεί.
Είκοσι ένα χρόνια. Τόσο καιρό χιλιάδες τόνοι αλατώδους σκωρίας παραμένουν εκτεθειμένοι στην Τανάγρα, σε ανοιχτό χώρο, σκεπασμένοι με χώμα και μουσαμά, όχι σε βαρέλια, όχι σε ελεγχόμενη εγκατάσταση. Το 2005 δόθηκε άδεια προσωρινής αποθήκευσης 60.000 τόνων. Σήμερα, το 2026, το υλικό είναι ακόμα εκεί. Και το σχέδιο που ετοιμάζεται δεν είναι να φύγει. Είναι να θαφτεί, επιτόπου, μόνιμα.
Τι είναι η αλατώδης σκωρία
Η αλατώδης σκωρία (salt slag) παράγεται κατά την ανακύκλωση αλουμινίου, όταν το μέταλλο λιώνει μαζί με άλατα (χλωριούχο νάτριο και κάλιο) που διευκολύνουν τον διαχωρισμό του από τις προσμείξεις. Το υπόλειμμα που μένει είναι ένα μείγμα μεταλλικού αλουμινίου, οξειδίων, αλάτων, και, αυτό είναι το επικίνδυνο κομμάτι, νιτριδίων, καρβιδίων, θειούχων και φωσφορούχων ενώσεων. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ταξινομείται ρητά ως επικίνδυνο απόβλητο, με δικό του κωδικό στον Ευρωπαϊκό Κατάλογο Αποβλήτων (10 03 08*).
Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός. Όταν το υλικό αυτό έρθει σε επαφή με νερό, οι ενώσεις αυτές αντιδρούν και εκλύουν τοξικά και εν μέρει εύφλεκτα αέρια, ενώ τα άλατα και τα μέταλλα διαλύονται και μπορούν να μολύνουν το έδαφος και τον υδροφόρο ορίζοντα. Αυτός είναι ο λόγος που η σωστή διαχείρισή του δεν είναι απλή ταφή, αλλά επεξεργασία.
Τι κάνει η υπόλοιπη Ευρώπη
Σε αυτό το σημείο η ελληνική περίπτωση ξεχωρίζει καθαρά. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, η ταφή αλατώδους σκωρίας σε χωματερή είναι απαγορευμένη. Το υλικό οδηγείται υποχρεωτικά σε εξειδικευμένες μονάδες επεξεργασίας, όπου ανακτώνται το μεταλλικό αλουμίνιο, τα άλατα (που επαναχρησιμοποιούνται σε νέες τήξεις) και τα οξείδια (που αξιοποιούνται ως αδρανές υλικό). Η διαδικασία αυτή δεν είναι απλή. Υπάρχουν εξειδικευμένες μονάδες σε ολόκληρη την Ευρώπη (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Νορβηγία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία), που εξυπηρετούν πάνω από 270 εργοστάσια δευτερογενούς αλουμινίου. Αυτό σημαίνει ότι πολλές χώρες μεταφέρουν τη σκωρία τους εκατοντάδες ή και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, με σημαντικό κόστος, ακριβώς επειδή η εναλλακτική (ταφή χωρίς επεξεργασία) θεωρείται απαράδεκτη περιβαλλοντικά και είναι, σε μεγάλο βαθμό, απαγορευμένη.
Στην Τανάγρα, το σχέδιο είναι διαφορετικό. Η ΑΕΠΟ του 2022 προβλέπει μια μερική επεξεργασία των 80.000 τόνων (λειοτρίβηση, διαχωρισμό με δινορεύματα, ανάμιξη, φιλτράρισμα, κρυστάλλωση, ξήρανση), αλλά ο τελικός προορισμός δεν είναι η ανάκτηση και επαναχρησιμοποίηση των υλικών σε νέα παραγωγή, όπως γίνεται στις ευρωπαϊκές μονάδες. Είναι η ταφή, επιτόπου, σε ειδικό χώρο (ΚΥΤΑΣ) χωρητικότητας 59.000 κυβικών, ο οποίος γεμίζει άπαξ και σφραγίζεται. Το υλικό δεν φεύγει από την περιοχή για να γίνει ξανά πρώτη ύλη κάπου αλλού. Θάβεται εκεί όπου βρίσκεται εδώ και 21 χρόνια, απλώς πιο μόνιμα.
Το πρόβλημα γίνεται πιο σοβαρό αν συνυπολογιστεί κάτι που έχει ήδη τεκμηριωθεί επίσημα: η εκσκαφή του ΚΥΤΑΣ, όπως διαπίστωσε αυτοψία της Υπηρεσίας Δόμησης του Δήμου Θηβαίων (ΥΔΟΜ) στις 25 Απριλίου 2024 (αρ. πρωτ. 555), δεν έγινε στις διαστάσεις 82,00μ × 111,00μ και στα 6 μέτρα βάθος που προέβλεπε η εγκεκριμένη άδεια (906236/28-12-23), αλλά σε 144,00μ × 85,00μ και βάθος 15 μέτρων, εντός του υδροφόρου ορίζοντα του Ασωπού. Σε όγκο, αυτό μεταφράζεται σε 183.600 κυβικά μέτρα: τριπλάσιος χώρος ταφής από τον αδειοδοτημένο. Το εύρημα αυτό οδήγησε σε διαταγή διακοπής εργασιών από τις αρμόδιες υπηρεσίες, και αργότερα, τον Νοέμβριο του 2024, σε προσωρινή παύση εργασιών από το Συμβούλιο της Επικρατείας, ρητά επειδή η εκσκαφή διείσδυε στον υδροφόρο ορίζοντα. Ο χώρος όπου σχεδιάζεται η μόνιμη ταφή έχει ήδη αποδειχθεί ότι κατασκευάστηκε παρανόμως βαθύτερα απ’ όσο επιτρεπόταν, ακριβώς στο σημείο που έπρεπε να μείνει ασφαλής απόσταση από το νερό. Και ο Ασωπός δεν χάνεται κάπου μακριά, εκβάλλει στον Νότιο Ευβοϊκό Κόλπο, μεταφέροντας ό,τι κουβαλάει ως τη θάλασσα.
Αξίζει να σημειωθεί πώς αντιμετωπίστηκε από τις αρχές αυτή η υπέρβαση. Το ίδιο το έγγραφο της ΥΔΟΜ επικαλείται το άρθρο 94 §5 του Ν. 4495/17, σύμφωνα με το οποίο δεν επιβάλλεται πρόστιμο για αναθεώρηση άδειας δόμησης εφόσον γίνεται εντός τεσσάρων μηνών από την έγγραφη ειδοποίηση της υπηρεσίας. Μια υπέρβαση όγκου άνω του τριπλασίου μπορεί έτσι να τακτοποιηθεί διοικητικά χωρίς καμία κύρωση, αρκεί να γίνει εγκαίρως το χαρτί.
Είκοσι ένα χρόνια μετά την πρώτη άδεια προσωρινής αποθήκευσης, κανένας μηχανισμός δεν φαίνεται να έχει επαληθεύσει ανεξάρτητα την πραγματική ποσότητα σκωρίας που βρίσκεται στην Τανάγρα. Μόνο τώρα, από μια τυχαία αυτοψία πολεοδομίας για άλλο λόγο (παράβαση οικοδομικής άδειας, όχι έλεγχος αποβλήτων), αποκαλύφθηκε ότι ο χώρος ταφής είναι υπερτριπλάσιος του προβλεπόμενου. Αν ο χώρος υποδοχής είναι τριπλάσιος, το εύλογο ερώτημα που προκύπτει, και παραμένει ανοιχτό χωρίς επίσημη απάντηση, είναι αν και το ίδιο το ιστορικό απόθεμα αλατώδους σκωρίας είναι αντίστοιχα μεγαλύτερο από τους επίσημα δηλωμένους 80.000 τόνους.
Ακόμη και ο πλέον δύσπιστος αναρωτιέται: για ποιο λόγο θα πλήρωνε η ΕΛΒΙΟΚ το κόστος μιας τριπλάσιας κατασκευής, αν δεν χρειαζόταν τριπλάσιο χώρο; Τι κρύβεται πίσω από αυτή τη διαφορά; Ποια είναι τα πραγματικά ιστορικά αποθέματα; Και γιατί οι αρχές δεν έκαναν ποτέ, εδώ και 21 χρόνια, έναν πραγματικό, ανεξάρτητο έλεγχο ποσότητας;
Το τίμημα που πληρώνει ήδη ο πολίτης
Δεν είναι η πρώτη φορά που η χώρα πληρώνει για αυτή την αδράνεια. Το 2009, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταδίκασε την Ελλάδα (υπόθεση C-286/08) επειδή δεν είχε καταρτίσει σχέδιο διαχείρισης επικίνδυνων αποβλήτων ούτε είχε δημιουργήσει δίκτυο εγκαταστάσεων διάθεσής τους. Επειδή η χώρα δεν συμμορφώθηκε, η Επιτροπή προσέφυγε ξανά, και το 2016 το Δικαστήριο (υπόθεση C-584/14) επέβαλε πρόστιμο 30.000 ευρώ την ημέρα και 10 εκατομμύρια ευρώ εφάπαξ, ακριβώς για τη μη δημιουργία κατάλληλου δικτύου διάθεσης επικίνδυνων αποβλήτων και για τη μη διαχείριση των λεγόμενων «ιστορικών αποβλήτων»: τον ίδιο ακριβώς όρο με τον οποίο περιγράφεται σήμερα η σκωρία της Τανάγρας.
Αν η Ελλάδα δεν είχε συμμορφωθεί καθόλου από τότε, το ημερήσιο πρόστιμο θα είχε φτάσει, μέχρι σήμερα, τα περίπου 108 εκατομμύρια ευρώ, πλέον των 10 εκατομμυρίων του εφάπαξ ποσού, πάνω από 117 εκατομμύρια ευρώ συνολικά. Αυτό είναι ένα θεωρητικό ανώτατο όριο, όχι επιβεβαιωμένο ποσό. Το πρόστιμο ήταν σχεδιασμένο να μειώνεται καθώς η χώρα προχωρούσε σε συμμόρφωση, και δεν έχει επιβεβαιωθεί δημόσια πόσο ακριβώς πληρώθηκε τελικά. Αυτό όμως που είναι επιβεβαιωμένο είναι ότι, ακόμη και το 2022, έξι χρόνια μετά την καταδίκη, μόλις το 47% των «ιστορικών αποβλήτων» της χώρας είχε απομακρυνθεί, κυρίως μέσω εξαγωγών σε ξένες εγκαταστάσεις επεξεργασίας, όχι μέσω εγχώριας υποδομής. Το ερώτημα για το ακριβές ποσό που έχει πληρώσει έκτοτε ο Έλληνας φορολογούμενος παραμένει ανοιχτό, και είναι ερώτημα που η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει δημόσια.
Η αντίφαση
Να λοιπόν πού καταλήγει η ιστορία. Ενώ η υπόλοιπη Ευρώπη έχει απαγορεύσει την ταφή αυτού ακριβώς του υλικού και έχει στήσει ένα δίκτυο εξειδικευμένης επεξεργασίας, ακριβό, δύσκολο, αλλά υπαρκτό, η Ελλάδα, η χώρα που έχει ήδη καταδικαστεί δύο φορές από το ΔΕΕ για ακριβώς αυτόν τον λόγο, ετοιμάζεται να θάψει 80.000 τόνους αλατώδους σκωρίας σε χώρο που έχει ήδη παραβιάσει το επιτρεπόμενο βάθος εκσκαφής, πάνω από υδροφόρο ορίζοντα που καταλήγει στη θάλασσα. Όχι ως προσωρινή λύση ανάγκης. Ως οριστικό σχέδιο, εγκεκριμένο με ΑΕΠΟ.
Ποιος πληρώνει, και ποιος κερδίζει
Η ταφή επιτόπου δεν είναι απλώς μια τεχνική επιλογή. Είναι και μια οικονομική απόφαση με πολύ συγκεκριμένο νικητή. Με βάση τις τρέχουσες διεθνείς τιμές μεταφοράς και επεξεργασίας επικίνδυνων αποβλήτων σε εξειδικευμένη ευρωπαϊκή μονάδα (όπως αυτές που λειτουργούν στη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, τη Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία), το κόστος μεταφοράς και επεξεργασίας των επίσημα δηλωμένων 80.000 τόνων αλατώδους σκωρίας εκτιμάται σε τουλάχιστον 60 εκατομμύρια ευρώ. Αν η πραγματική ποσότητα ιστορικού αποθέματος είναι όντως τριπλάσια της επίσημα δηλωμένης, όπως υποδεικνύει το εύρημα του υπερτριπλάσιου όγκου εκσκαφής στο ΚΥΤΑΣ, το αντίστοιχο κόστος θα ανερχόταν σε τουλάχιστον 180 εκατομμύρια ευρώ.
Θάβοντας το υλικό επιτόπου αντί να το στείλει σε μία από τις εξειδικευμένες μονάδες της Ευρώπης, η εταιρεία γλιτώνει αυτό ακριβώς το ποσό. Είναι το ίδιο κόστος που η υπόλοιπη Ευρώπη επιβάλλει σε κάθε βιομηχανία που παράγει αυτό το απόβλητο, ως τίμημα της ασφαλούς διαχείρισής του. Κόστος από το οποίο η συγκεκριμένη εταιρεία απαλλάσσεται, στην Ελλάδα, με την ανοχή του κράτους.
Παραγωγός, ελεγκτής και διαχειριστής του ίδιου αποβλήτου
Η κατασκευή του ΧΥΤΑΣ/ΧΥΤΕΑ ανατέθηκε στην ΕΛΒΙΟΚ Α.Ε., θυγατρική του ομίλου ΕΛΒΑΛΧΑΛΚΟΡ, του ίδιου ομίλου που παράγει την αλατώδη σκωρία στις εγκαταστάσεις του στην Τανάγρα. Η λειτουργία της εγκατάστασης, μετά την κατασκευή, θα περάσει στη συγγενή εταιρεία Αειφόρος Α.Ε. Και η μελέτη εκπλυσιμότητας που θεμελίωσε την περιβαλλοντική έγκριση του έργου εκπονήθηκε από την ΕΛΚΕΜΕ ΑΕ, επίσης θυγατρική του ίδιου ομίλου, με κοινά στελέχη στο διοικητικό συμβούλιο κατά την κρίσιμη περίοδο. Παραγωγός, μελετητής της δικής του επικινδυνότητας, κατασκευαστής και μελλοντικός διαχειριστής του χώρου ταφής: όλα εντός της ίδιας εταιρικής οικογένειας, χωρίς κανέναν ανεξάρτητο φορέα να παρεμβάλλεται σε κανένα από αυτά τα στάδια.
Το έργο εγκρίθηκε μέσω του θεσμού της «Στρατηγικής Επένδυσης», από τη Διυπουργική Επιτροπή Στρατηγικών Επενδύσεων, μιας διαδικασίας ταχείας αδειοδότησης για ιδιωτικές επενδύσεις, όχι μέσω δημόσιου διαγωνισμού ή ανοιχτής διαβούλευσης για εναλλακτικές προτάσεις, εταιρείες ή τοποθεσίες. Επίσημα, το έργο περιγράφεται ως εγκατάσταση που θα συγκεντρώνει, θα επεξεργάζεται και θα θάβει μόνιμα επικίνδυνα βιομηχανικά απόβλητα από όλη την ελληνική επικράτεια. Μία εταιρεία γίνεται, μέσω μιας διαδικασίας χωρίς ανταγωνισμό, ο αποκλειστικός τελικός αποδέκτης των πιο επικίνδυνων αποβλήτων της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των δικών της.
Η απαίτηση της κοινωνίας της Τανάγρας
Η κοινωνία της Τανάγρας απαιτεί να τεθούν άμεσα σε πλήρη εγρήγορση όλες οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες: Υπουργείο Περιβάλλοντος, Περιφέρεια, πολεοδομικές, στρατιωτικές και ελεγκτικές αρχές, για να ελέγξουν επιτέλους, ουσιαστικά και ανεξάρτητα, τις επιχειρήσεις που εκθέτουν διεθνώς τη χώρα και επιβαρύνουν τον Έλληνα φορολογούμενο με τις συνέπειες της δικής τους αδράνειας. Και απαιτεί κάτι πιο συγκεκριμένο: τα πρόστιμα που η Ελλάδα πληρώνει προς την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη μη διαχείριση αυτών ακριβώς των αποβλήτων να καταλογιστούν, στο μέτρο που η ισχύουσα νομοθεσία το επιτρέπει, στις επιχειρήσεις που τα παρήγαγαν και τα άφησαν απείραχτα επί 21 χρόνια, όχι στον πολίτη που δεν έχει καμία σχέση με την απόφαση αυτή. Η χώρα πληρώνει σήμερα, και θα συνεχίσει να πληρώνει, για μια επιλογή που έγινε προς όφελος μίας εταιρείας.
Επιτέλους, ας λειτουργήσουν οι αρχές και ας αποδοθεί δικαιοσύνη για ένα έγκλημα που τελείται 21 χρόνια.
Οι Ευθύνες, οι Σκιές και οι Υπογραφές
Ποιος ενέκρινε τη Στρατηγική Επένδυση που έδωσε σε μία εταιρεία τον αποκλειστικό έλεγχο των πιο επικίνδυνων αποβλήτων της χώρας, χωρίς διαγωνισμό και χωρίς εναλλακτική πρόταση; Και γιατί, σε κάθε κρίσιμο σταυροδρόμι αυτής της υπόθεσης, κάποιος στην Αθήνα φρόντιζε να μη χρειαστεί ποτέ η εταιρεία να πληρώσει το πραγματικό κόστος των 21 χρόνων που η ίδια δημιούργησε; Στο τρίτο μέρος, τα ονόματα και οι υπογραφές.
Διαβάστε επίσης:
Ο ΛΑΚΚΟΣ ΤΗΣ ΤΑΝΑΓΡΑΣ ΥΠΟ ΤΙΣ ΕΥΛΟΓΙΕΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΡΧΗ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΕΑΣ ΤΟΥ
![](https://voicenews.gr/wp-content/uploads/2026/05/our-viber-1.png")
