Υπάρχουν λαοί που κληρονόμησαν πετρέλαιο. Άλλοι κληρονόμησαν αυτοκρατορίες. Οι Έλληνες κληρονόμησαν κάτι πολύ μεγαλύτερο: τη γλώσσα που έμαθε την ανθρωπότητα να σκέφτεται.

Η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς ένα μέσο επικοινωνίας. Είναι το εργαλείο με το οποίο χτίστηκαν η φιλοσοφία, η δημοκρατία, το θέατρο, η επιστήμη, τα μαθηματικά, η ιατρική, η λογική. Είναι η γλώσσα που έδωσε λέξεις στον κόσμο για να περιγράψει την έννοια της γνώσης, της ελευθερίας, της πολιτικής, της αρμονίας, της ενέργειας, της τραγωδίας, της ανάλυσης, της ποίησης.

Και όμως, σήμερα, μέσα στην ίδια της την πατρίδα, αντιμετωπίζεται συχνά σαν “παλιό βάρος”. Σαν κάτι ξεπερασμένο. Σαν ένα μάθημα αποστήθισης και όχι σαν το μεγαλύτερο πνευματικό όπλο που διαθέτει αυτός ο τόπος.

Το ελληνικό αλφάβητο υπήρξε μία από τις πιο επαναστατικές εφευρέσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας. Δεν ήταν απλώς μια σειρά συμβόλων. Ήταν η στιγμή που η σκέψη απέκτησε μνήμη. Η στιγμή που οι ιδέες μπορούσαν να ταξιδέψουν στους αιώνες. Χωρίς το ελληνικό αλφάβητο δεν θα υπήρχε η διάσωση της αρχαίας γνώσης, ούτε η μετάδοση της φιλοσοφίας, ούτε η γέννηση της δυτικής διανόησης.

Από τον Όμηρο μέχρι τον Ελύτη και από τον Αριστοτέλη μέχρι τον Σεφέρη, η ελληνική γλώσσα απέδειξε ότι μπορεί να χωρέσει μέσα της και την επιστήμη και την ποίηση. Και αυτό δεν είναι ρομαντισμός. Είναι ιστορικό γεγονός.

Δεν είναι τυχαίο ότι χιλιάδες διεθνείς επιστημονικοί όροι έχουν ελληνική ρίζα. Ούτε ότι κορυφαίοι στοχαστές του κόσμου στάθηκαν με δέος απέναντι στην ελληνική γλώσσα. Γιατί η ελληνική δεν γεννά μόνο λέξεις. Γεννά έννοιες.

Η λέξη «εντελέχεια» του Αριστοτέλη δεν μεταφράζεται εύκολα σε άλλη γλώσσα γιατί κουβαλά μέσα της ολόκληρη φιλοσοφία. Το ίδιο και η «δημοκρατία», η «αρμονία», η «ενέργεια», η «λογική». Στην ελληνική γλώσσα η ίδια η λέξη συχνά αποκαλύπτει την ουσία του νοήματος.

Κι όμως, την ώρα που όλος ο κόσμος αναγνωρίζει τη δύναμη αυτής της γλώσσας, εμείς τη φτωχαίνουμε. Τη διαλύουμε σε greeklish, σε πρόχειρες συντομογραφίες, σε τηλεοπτική ευτέλεια, σε δημόσιο λόγο χωρίς σκέψη και χωρίς ακρίβεια.

Η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει από τις ξένες λέξεις. Κινδυνεύει από τη δική μας αδιαφορία.

Κινδυνεύει όταν το σχολείο σταματά να εμπνέει αγάπη για τη γλώσσα και περιορίζεται σε εξεταστικές ασκήσεις. Κινδυνεύει όταν οι νέοι μεγαλώνουν χωρίς επαφή με την ποίηση, το θέατρο, το βιβλίο, τη δύναμη της έκφρασης. Κινδυνεύει όταν ξεχνάμε ότι κάθε λέξη κουβαλά πολιτισμό.

Η ελληνική γλώσσα άντεξε τέσσερις χιλιάδες χρόνια. Επιβίωσε πολέμων, αυτοκρατοριών, σκλαβιάς, διωγμών και καταστροφών. Δεν χάθηκε ούτε όταν χάθηκαν κράτη και σύνορα.

Το ερώτημα είναι αν θα τη σεβαστούμε εμείς.

Γιατί η γλώσσα δεν είναι απλώς εργαλείο επικοινωνίας. Είναι ταυτότητα. Είναι μνήμη. Είναι τρόπος σκέψης. Είναι τρόπος να βλέπεις τον κόσμο.

Και ένας λαός που μικραίνει τη γλώσσα του, στο τέλος μικραίνει και τον ίδιο του τον εαυτό.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Η μεγάλη εκπαιδευτική αδικία: Πετούν τα παιδιά της Οικονομίας κατευθείαν στα «βαθιά» των Πανελλαδικών