Παγκόσμιο καμπανάκι από τον ΟΗΕ: Η γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή απειλεί με εκτόξευση των τιμών στα τρόφιμα

Μπροστά σε ένα νέο, εφιαλτικό κύμα παγκόσμιας πείνας και ακρίβειας βρίσκεται η ανθρωπότητα, με τον ΟΗΕ να προειδοποιεί ότι εκατομμύρια άνθρωποι θα στερηθούν βασικά αγαθά αν δεν εκτονωθεί άμεσα η ένταση στη Μέση Ανατολή. Το πρόσφατο κλείσιμο στο Στενό του Ορμούζ έχει προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην παγκόσμια οικονομία, οδηγώντας σε κατακόρυφη άνοδο τις τιμές της ενέργειας, οι οποίες επιβαρύνουν άμεσα το κόστος παραγωγής και μεταφοράς των τροφίμων.

Παράλληλα, ο αποκλεισμός αυτού του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος «πάγωσε» τις εξαγωγές λιπασμάτων από τα κράτη του Κόλπου, με αποτέλεσμα οι τιμές τους να εκτιναχθούν στα ύψη. Η κατάσταση αυτή ξυπνά μνήμες από την παγκόσμια επισιτιστική κρίση που πυροδότησε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Σύμφωνα με άρθρο των ερευνητών Jasper Verschuur και Paul Behrens στο The Conversation, η τρέχουσα συγκυρία αποδεικνύει πόσο ευάλωτος παραμένει ο πλανήτης εξαιτίας της συγκέντρωσης της παραγωγής ενέργειας και λιπασμάτων σε συγκεκριμένα γεωγραφικά σημεία. Οι ίδιοι προτείνουν τέσσερις στρατηγικούς άξονες για τη θωράκιση του παγκόσμιου διατροφικού μοντέλου.

1. Στροφή στην πράσινη γεωργία και την εγχώρια παραγωγή

Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα για τη δημιουργία λιπασμάτων αζώτου πρέπει να σταματήσει. Η λύση βρίσκεται στη μετάβαση προς την «πράσινη αμμωνία», η οποία παράγεται με τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (αιολική και ηλιακή).

Ήδη, οι πρώτες μονάδες παραγωγής κατασκευάζονται σε περιοχές με υψηλή ηλιοφάνεια, όπως το Μαρόκο, η Χιλή και η Αυστραλία. Αν και πρόκειται για μια επένδυση με υψηλό αρχικό κόστος, η σταδιακή πτώση των τιμών στις καθαρές πηγές ενέργειας και οι έντονες διακυμάνσεις του φυσικού αερίου θα την καταστήσουν σύντομα μια απόλυτα ανταγωνιστική και ασφαλή λύση, ικανή να εξασφαλίσει εγχώρια επάρκεια σε κάθε κράτος.

2. Δημιουργία μακροπρόθεσμων στρατηγικών αποθεμάτων

Το σύγχρονο μοντέλο εφοδιασμού, το οποίο βασίζεται στην υπόθεση ότι οι αγορές λειτουργούν πάντα απρόσκοπτα, αφήνει τις περισσότερες χώρες με αποθέματα τροφίμων που διαρκούν μόλις λίγες ημέρες. Χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία και η Σουηδία δείχνουν τον δρόμο, επενδύοντας στην πραγματική αυτάρκεια.

Οι υπόλοιπες κυβερνήσεις οφείλουν να αναθεωρήσουν την πολιτική τους και να δημιουργήσουν μακροπρόθεσμα κρατικά αποθέματα. Αυτή η στρατηγική δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στα σιτηρά, αλλά να επεκταθεί σταδιακά και σε άλλα απαραίτητα γεωργικά εφόδια, όπως τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα, ενισχύοντας την εθνική ασφάλεια σε περιόδους κρίσεων.

3. Ενίσχυση της φυτικής διατροφής

Η μείωση της σπατάλης τροφίμων και η στροφή προς τις φυτικές πρωτεΐνες μπορούν να θωρακίσουν άμεσα την επισιτιστική ασφάλεια. Η παραδοσιακή κτηνοτροφία αποτελεί μια εξαιρετικά ενεργοβόρα διαδικασία, καθώς απαιτεί τεράστιες ποσότητες λιπασμάτων για την καλλιέργεια των ζωοτροφών.

Αντίθετα, τα όσπρια (όπως οι φακές, τα φασόλια και τα μπιζέλια) χρειάζονται ελάχιστη εξωτερική λίπανση, καθώς έχουν την ιδιότητα να δεσμεύουν το άζωτο απευθείας στις ρίζες τους. Η υιοθέτηση ενός τέτοιου μοντέλου προσφέρει καλύτερη διατροφική αξία, ενώ παράλληλα μειώνει δραστικά το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

4. Κατάργηση των βιοκαυσίμων και ηλεκτροκίνηση

Τα βιοκαύσιμα, όπως η αιθανόλη, αποδεικνύονται στην πράξη μια αναποτελεσματική λύση. Για την παραγωγή τους (από καλαμπόκι ή ελαιοκράμβη) δεσμεύονται σήμερα παγκοσμίως εκτάσεις γης που ξεπερνούν σε μέγεθος ολόκληρη την Ιταλία, προσφέροντας ελάχιστη ενεργειακή απόδοση.

Η επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης και η χρήση φωτοβολταϊκών ή αιολικών πάρκων για τη φόρτιση των οχημάτων αποτελεί μια σαρώσιμα πιο αποδοτική χρήση του εδάφους. Η οριστική κατάργηση των καυσίμων που προέρχονται από καλλιέργειες θα απελευθέρωνε δεκάδες εκατομμύρια εκτάρια γης, τα οποία θα μπορούσαν να διατεθούν για την παραγωγή τροφίμων, την αναδάσωση και την αποθήκευση άνθρακα.

Η ευκαιρία μέσα στην κρίση

Η αναδιοργάνωση του παγκόσμιου διατροφικού χάρτη απαιτεί χρόνο, πολιτική βούληση και σημαντικές επενδύσεις. Οι προηγούμενες μεγάλες κρίσεις (το 2007, το 2010 και το 2022) δεν στάθηκαν αρκετές για να αλλάξουν τις δομές του συστήματος.

Ωστόσο, με την κλιματική αλλαγή και τις γεωπολιτικές συγκρούσεις να απειλούν διαρκώς τη σταθερότητα, η τρέχουσα κρίση στη Μέση Ανατολή δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί απλώς ως ένα ακόμη πρόβλημα, αλλά ως η τελευταία ευκαιρία για τη δημιουργία ενός ανθεκτικού συστήματος που θα προστατεύσει τον πλανήτη από μελλοντικά σοκ.