Libor: Η απάτη των 450 τρισ. δολαρίων και η δικαστική ανατροπή που σοκάρει το Λονδίνο

Tο σκάνδαλο Libor (London Interbank Offered Rate) θεωρείται μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές απάτες στην ιστορία, καθώς δεν αφορούσε απλώς μια τράπεζα, αλλά τη συστηματική νόθευση του «παλμού» της παγκόσμιας οικονομίας.

Το Libor ήταν το μέσο επιτόκιο με το οποίο οι μεγάλες τράπεζες του Λονδίνου δανείζουν η μία την άλλη.

Κάθε πρωί, μια ομάδα τραπεζών (panel banks) απαντούσε στην ερώτηση: «Με τι επιτόκιο θα δανειζόσασταν αν ζητούσατε κεφάλαια τώρα;»

Αφαιρούσαν τις ακραίες τιμές (τις πολύ υψηλές και τις πολύ χαμηλές) και έβγαζαν τον μέσο όρο.

 Πάνω στο Libor βασίζονταν συμβάσεις αξίας άνω των 450 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, από στεγαστικά δάνεια και πιστωτικές κάρτες μέχρι περίπλοκα παράγωγα προϊόντα.

Η απάτη δεν ήταν τυχαία, αλλά οργανωμένη σε δύο επίπεδα:

Α. Χειραγώγηση για Κέρδη (Traders’ Requests)

Οι traders (διαπραγματευτές) των τραπεζών που στοιχημάτιζαν σε χρηματοοικονομικά παράγωγα, ζητούσαν από τους συναδέλφους τους που υπέβαλαν τα επιτόκια (submitters) να δώσουν ψεύτικες τιμές.

 Αν ένας trader είχε στοιχηματίσει ότι τα επιτόκια θα ανέβουν, ζητούσε υψηλή υποβολή για να αυξήσει το κέρδος του στοιχηματός του.

 Χρησιμοποιούσαν chat rooms και emails με φράσεις όπως «κάνε μου μια χάρη» ή «θα σου χρωστάω σαμπάνιες».

Β. Χειραγώγηση για Φήμη (Lowballing)

Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, οι τράπεζες φοβούνταν ότι αν δήλωναν υψηλά επιτόκια δανεισμού, η αγορά θα πίστευε ότι αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας.

Έτσι λοιπόν, υπέβαλλαν τεχνητά χαμηλά επιτόκια για να δείχνουν «υγιείς» και σταθερές στα μάτια των επενδυτών και των ρυθμιστικών αρχών.

Το σκάνδαλο άρχισε να ξετυλίγεται το 2012, όταν η Barclays παραδέχθηκε τη συμμετοχή της μετά από έρευνες των αρχών σε ΗΠΑ και Βρετανία. Ακολούθησαν κολοσσοί όπως η UBS, η Deutsche Bank και η Royal Bank of Scotland.

Οι συνέπειες ήταν οι αναμενόμενες, δηλαδή πρόστιμα όπου οι ι τράπεζες κατέβαλαν συνολικά πάνω από 9 δισεκατομμύρια δολάρια

Φυλακίσεις    όταν στελέχη όπως ο Tom Hayes φυλακίστηκαν και τέλος  η κατάργηση όταν το  Libor κρίθηκε αναξιόπιστο και αντικαταστάθηκε σταδιακά από πιο διαφανή επιτόκια, όπως το SOFR (ΗΠΑ) και το SONIA (Ηνωμένο Βασίλειο).

Αν και οι αλλαγές στο επιτόκιο ήταν συχνά της τάξης των 0,01%, η κλίμακα ήταν τεράστια:

 Εκατομμύρια δανειολήπτες πλήρωσαν ελαφρώς παραπάνω τόκους στα στεγαστικά τους ή, σε άλλες περιπτώσεις, οι αποταμιευτές έχασαν έσοδα λόγω τεχνητά χαμηλών επιτοκίων.

Δήμοι και κρατικοί φορείς που είχαν συνάψει συμφωνίες ανταλλαγής επιτοκίων (swaps) υπέστησαν ζημιές εκατομμυρίων.

Μια σημαντική δικαστική εξέλιξη σημειώθηκε στο Λονδίνο  την περασμένη εβδομάδα  καθώς πέντε πρώην traders της Barclays έλαβαν την έγκριση να προσβάλουν τις καταδικαστικές αποφάσεις εις βάρος τους. Η απόφαση της Επιτροπής Επανεξέτασης Ποινικών Υποθέσεων (CCRC) ανοίγει τον δρόμο για την επανεξέταση μιας από τις μεγαλύτερες υποθέσεις οικονομικού εγκλήματος στην ιστορία της Βρετανίας.

Η πρόσφατη απόφαση , η οποία χαρακτηρίστηκε και ως νομικό παράδοξο, βασίζεται στο επιχείρημα ότι οι τράπεζες είχαν νόμιμο δικαίωμα να επιλέγουν την τιμή που τους ευνοούσε, εφόσον αυτή βρισκόταν μέσα σε ένα λογικό εύρος αγοράς. Αυτό θέτει το ερώτημα: Ήταν απάτη ή απλώς επιθετική τραπεζική πρακτική που το σύστημα επέτρεπε;