Η στρατηγική μετατόπιση του Ριάντ: Το ρίσκο της Τριμερούς Αμυντικής Συμμαχίας με Τουρκία και Πακιστάν

Η γεωπολιτική σκακιέρα της Μέσης Ανατολής φαίνεται να εισέρχεται σε μια φάση ριζικού ανασχηματισμού.

Σύμφωνα με πληροφορίες, το Βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας (KSA) εξετάζει τη σύναψη ενός ευρέος αμυντικού συμφώνου με την Τουρκία και το Πακιστάν.

Αυτό αποτελεί μια κίνηση που βασίζεται στη Σαουδαραβο-Πακιστανική Αμοιβαία Αμυντική Συμφωνία (SDMA) του Σεπτεμβρίου 2025.

Ωστόσο, αυτή η επιλογή ενέχει τον κίνδυνο να μετατρέψει τη Σαουδική Αραβία από “ρυθμιστή” της περιφερειακής ασφάλειας σε έναν παίκτη που εξαρτάται από τις φιλοδοξίες δυνάμεων εκτός του Κόλπου.

Για δεκαετίες, το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) αποτελούσε τον πυρήνα της στρατηγικής του Ριάντ.

Σήμερα, όμως, το GCC μοιάζει να αντιμετωπίζεται περισσότερο ως μια γεωγραφική αναγκαιότητα παρά ως η κινητήρια δύναμη των σαουδαραβικών φιλοδοξιών.

Η στροφή προς την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ αντανακλά την ανασφάλεια που προκαλεί η ασταθής αμερικανική δέσμευση στην περιοχή.

Η επιλογή αυτή, αν και προσφέρει άμεσα οφέλη αφού προστίθενται η εξελιγμένη αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας και το πυρηνικό οπλοστάσιο και το ανθρώπινο δυναμικό του Πακιστάν, δεν παύει να  συνοδεύεται από ένα βαρύ τίμημα: τη διαφοροποίηση των παικτών που έχουν δικαίωμα “βέτο” στις αποφάσεις του Βασιλείου.

Το εμβληματικό σχέδιο «Όραμα 2030» του Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν βασίζεται σε έναν θεμέλιο λίθο: την προβλεψιμότητα. Η σταθερότητα είναι αυτή που προσελκύει ξένες επενδύσεις και τουρισμό.

Παρόλα αυτά υπάρχουν παράγοντες που πρέπει να συνυπολογιστούν. Αυτά είναι ο Οικονομικός Κίνδυνος καθώς μια  αμυντική συνθήκη με κράτη που εμπλέκονται σε δικές τους κρίσεις (όπως το Πακιστάν με την Ινδία ή η Τουρκία στη Συρία) εισάγει αστάθεια. Για τις διεθνείς αγορές, μια τέτοια συμφωνία δεν είναι ομπρέλα προστασίας, αλλά μια ενδεχόμενη οικονομική υποχρέωση.

Αλλά και η μόχλευση του χρέους και σε αυτό το σημείο  η  περίπτωση του Πακιστάν είναι ενδεικτική. Η διαπραγμάτευση για τη μετατροπή σαουδαραβικών δανείων ύψους 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε αγορά αεροσκαφών JF-17 δείχνει ότι η συνεργασία μοιάζει περισσότερο με ελάφρυνση χρέους παρά με καθαρή αμυντική ενίσχυση.

Η εμβάθυνση των στρατιωτικών δεσμών με το Πακιστάν θέτει σε άμεσο κίνδυνο τις σχέσεις της Σαουδικής Αραβίας με την Ινδία, έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς της εταίρους.

Έργα όπως ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC) απαιτούν συνοχή. Αν το Ριάντ αναγκαστεί να πάρει θέση σε μια μελλοντική κρίση Ινδίας-Πακιστάν λόγω του συμφώνου, η οικονομική ζημιά και η διάβρωση της αξιοπιστίας του θα είναι ανυπολόγιστες.

Παράλληλα, η Τουρκία αποκτά θεσμικό ρόλο στον Κόλπο, ενισχύοντας τη θέση της έναντι του Ριάντ. Η Άγκυρα, έμπειρη στη χρήση αμυντικών σχέσεων ως μοχλό πίεσης (όπως δείχνει η πορεία της στο ΝΑΤΟ), μπορεί να μετατρέψει τη Σαουδική Αραβία σε όργανο εξυπηρέτησης των δικών της περιφερειακών συμφερόντων, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη θέση του Κατάρ το οποίο αποτελεί τον στενότερο συμμάχό  της στην περιοχή.

Η λογική αυτής της μετατόπισης γίνεται ορατή στην Υεμένη. Η Σαουδική Αραβία φαίνεται να παραμερίζει το λειτουργικό δίκτυο ασφαλείας που είχαν οικοδομήσει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στον νότο, αντικαθιστώντας το με άμεση διοικητική έκθεση σε ασταθείς περιοχές.

Μόλις διαλυθεί μια πλατφόρμα που δημιουργήθηκε από τον Κόλπο, οι εξωτερικοί προστάτες παύουν να λειτουργούν ως αντιστάθμιση και αρχίζουν να λειτουργούν ως υποκατάστατα.

Αυτός ο κατακερματισμός ευνοεί τελικά το Ιράν, το οποίο κερδίζει έδαφος όχι μέσω της βίας, αλλά μέσω της εξασθένισης της ενότητας του GCC.

Το «Όραμα 2030» είναι μια άσκηση κυριαρχίας μέσω του απόλυτου ελέγχου. Η παραχώρηση αυτού του ελέγχου σε εξωτερικούς εγγυητές, όπως η Τουρκία και το Πακιστάν, κινδυνεύει να μετατρέψει τη Σαουδική Αραβία σε έναν παίκτη που επωμίζεται τους κινδύνους των άλλων χωρίς να ενισχύει την πραγματική του αυτονομία. Το Βασίλειο δεν χρειάζεται νέους προστάτες, αλλά μια ισχυρή τάξη στον Κόλπο, που θα αποφασίζεται και θα στηρίζεται από τον ίδιο τον Κόλπο.