Καθυστερημένες αποφοιτήσεις: το αδύναμο σημείο της ελληνικής ανώτατης εκπαίδευσης

Η παρατεταμένη διάρκεια σπουδών στα ελληνικά πανεπιστήμια εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα διαρθρωτικά προβλήματα της ανώτατης εκπαίδευσης. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης για το 2024, η καθυστέρηση στην απόκτηση πτυχίου δεν είναι συγκυριακό φαινόμενο αλλά χρόνιο χαρακτηριστικό του συστήματος, με σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις.

Η βασική συνέπεια της παρατεταμένης φοίτησης είναι η καθυστερημένη είσοδος των αποφοίτων στην αγορά εργασίας. Αυτό συνεπάγεται απώλεια εισοδήματος για τους ίδιους, καθυστέρηση στην επαγγελματική και προσωπική τους αυτονομία, αλλά και κόστος για την οικονομία συνολικά, λόγω μειωμένης παραγωγικότητας και απώλειας ανθρώπινου κεφαλαίου.

Πού εντοπίζεται το πρόβλημα

Το φαινόμενο αφορά κυρίως τις προπτυχιακές σπουδές. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μόλις ένας στους τέσσερις φοιτητές (24,2%) ολοκληρώνει τις σπουδές του στον προβλεπόμενο χρόνο. Παράλληλα, λιγότερο από το 50% των εγγεγραμμένων φοιτητών θεωρούνται ενεργοί, δηλαδή συμμετέχουν συστηματικά σε μαθήματα και εξετάσεις.

Οι αποκλίσεις μεταξύ ιδρυμάτων είναι έντονες. Ορισμένα πανεπιστήμια καταγράφουν σχετικά καλύτερες επιδόσεις, ενώ σε άλλα τα ποσοστά αποφοίτησης εντός κανονικής διάρκειας υποχωρούν σε μονοψήφια επίπεδα. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν είναι ενιαίο, αλλά συνδέεται και με τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας κάθε ιδρύματος.

Μεγάλες διαφοροποιήσεις ανά επιστημονικό πεδίο

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι διαφορές ανά επιστημονική περιοχή. Οι φοιτητές της Εκπαίδευσης και των Επιστημών Υγείας εμφανίζουν σαφώς υψηλότερα ποσοστά έγκαιρης αποφοίτησης. Αντίθετα, στα πεδία των Μηχανικών, των Φυσικών Επιστημών, των Ανθρωπιστικών Σπουδών και της Νομικής, η καθυστέρηση είναι εντονότερη.

Οι διαφοροποιήσεις αυτές σχετίζονται τόσο με τη δυσκολία των προγραμμάτων σπουδών όσο και με παράγοντες όπως η ανάγκη παράλληλης εργασίας, η περιορισμένη ακαδημαϊκή υποστήριξη και οι αβέβαιες επαγγελματικές προοπτικές.

Καλύτερη εικόνα στα μεταπτυχιακά – όχι όμως χωρίς προβλήματα

Στις μεταπτυχιακές σπουδές η κατάσταση είναι σαφώς βελτιωμένη, χωρίς ωστόσο να απουσιάζουν οι καθυστερήσεις. Περίπου 4 στους 10 μεταπτυχιακούς φοιτητές ολοκληρώνουν τις σπουδές τους εντός της προβλεπόμενης διάρκειας, με μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ ιδρυμάτων και επιστημονικών πεδίων.

Και εδώ, τα προγράμματα Εκπαίδευσης και Κοινωνικών Επιστημών εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις, ενώ τα χαμηλότερα ποσοστά εντοπίζονται σε θετικές και αγροτικές επιστήμες.