Η μεγάλη απάτη της σχολικής αυτονομίας

Η «αυτονομία» ως πρόσχημα: το σχολείο σε καθεστώς επιτήρησης

Η περιβόητη «αυτονομία» των σχολικών μονάδων δεν αποτελεί εκπαιδευτική μεταρρύθμιση· είναι ιδεολογική επίθεση. Πίσω από τον τεχνοκρατικό λόγο περί «ευελιξίας», «αποτελεσματικότητας» και «λογοδοσίας» κρύβεται η συστηματική αποδόμηση του δημόσιου σχολείου και η μετατροπή του σε πειθαρχημένο μηχανισμό εφαρμογής κυβερνητικών εντολών.

Ο Ν. 4823/2021 δεν ενισχύει το σχολείο· το απογυμνώνει από τον συλλογικό και παιδαγωγικό του χαρακτήρα. Η λεγόμενη αυτονομία δεν αφορά την εκπαιδευτική ελευθερία, αλλά τη μετακύλιση ευθυνών, τη διάχυση του κόστους και την επιβολή ελέγχου από τα κάτω προς τα πάνω.

Διευθυντής–μάνατζερ, εκπαιδευτικός–εκτελεστής

Στο νέο καθεστώς, ο διευθυντής παύει να είναι πρώτος μεταξύ ίσων και μετατρέπεται σε διοικητικό προϊστάμενο με εξουσίες εργοδότη. Διαχειρίζεται ανθρώπους, αξιολογεί «επιδόσεις», επιβάλλει στόχους και λειτουργεί ως τοπικός επιτηρητής της εκπαιδευτικής πολιτικής.

Ο Σύλλογος Διδασκόντων υποβαθμίζεται σε διακοσμητικό όργανο, ενώ ο εκπαιδευτικός αντιμετωπίζεται ως μονάδα παραγωγής μετρήσιμων αποτελεσμάτων. Η παιδαγωγική κρίση αντικαθίσταται από δείκτες, φόρμες, εκθέσεις και «σχέδια δράσης» χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο.

Δεν πρόκειται για βελτίωση· πρόκειται για πειθάρχηση.

Αξιολόγηση: εργαλείο ελέγχου, όχι ποιότητας

Η αξιολόγηση παρουσιάζεται ως ουδέτερο εργαλείο αναβάθμισης. Στην πραγματικότητα λειτουργεί ως μηχανισμός συμμόρφωσης και φόβου. Δημιουργεί ιεραρχίες, καλλιεργεί ανταγωνισμό και υπονομεύει τη συνεργασία. Το σχολείο παύει να είναι κοινότητα μάθησης και μετατρέπεται σε χώρο ατομικής επιβίωσης.

Οι διεθνείς εμπειρίες είναι αμείλικτες: όπου εφαρμόστηκαν πολιτικές New Public Management, αυξήθηκαν οι ανισότητες, εντάθηκε η γραφειοκρατία και υποβαθμίστηκε το παιδαγωγικό έργο. Κανένα εκπαιδευτικό σύστημα δεν βελτιώθηκε επειδή μέτρησε περισσότερο· βελτιώθηκε όταν στήριξε ουσιαστικά τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές.

Ένα σχολείο σε ανταγωνισμό με τον εαυτό του

Η «αυτονομία» ανοίγει τον δρόμο για σχολεία πολλών ταχυτήτων. Σχολεία που θα «τα καταφέρνουν» και σχολεία που θα στιγματίζονται. Μαθητές που θα θεωρούνται «επένδυση» και άλλοι που θα αντιμετωπίζονται ως βάρος. Η κοινωνική αποστολή της εκπαίδευσης ακυρώνεται.

Το κράτος αποσύρεται από την ευθύνη του και μετατρέπει το σχολείο σε μικρή επιχείρηση που παλεύει για πόρους, εικόνα και επιβίωση.

Το πραγματικό διακύβευμα

Δεν πρόκειται για οργανωτική μεταρρύθμιση, αλλά για πολιτική επιλογή. Για το αν η εκπαίδευση θα παραμείνει δημόσιο αγαθό ή αν θα υποταχθεί πλήρως στη λογική της αγοράς, της επιτήρησης και της αποδοτικότητας.

Η αντίσταση σε αυτό το μοντέλο δεν είναι συντεχνιακή. Είναι υπεράσπιση της δημοκρατίας μέσα στο σχολείο. Είναι υπεράσπιση της παιδαγωγικής ελευθερίας, της συλλογικότητας και της μορφωτικής ισότητας.

Το σχολείο δεν είναι επιχείρηση. Και όσοι επιμένουν να το αντιμετωπίζουν ως τέτοια, γνωρίζουν πολύ καλά τι καταστρέφουν.