Τρία χρόνια πολέμου – Επιπτώσεις και προοπτικές στις οικονομίες Ουκρανίας και Ρωσίας

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία σε μια μεγάλη κλιμάκωση του Ρωσο-Ουκρανικού Πολέμου, ο οποίος επί της ουσίας είχε ξεκινήσει το 2014.

Καθώς η εισβολή μπαίνει στον τέταρτο χρόνο της, αναλυτές εξετάζουν στον Guardian, την οικονομική κατάσταση της Ουκρανίας και της Ρωσίας και ποια θα είναι η καλύτερη προοπτική για τους επενδυτές μόλις τελειώσει η σύγκρουση. Οι απαντήσεις δεν είναι τόσο προβλέψιμες όσο θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί…

Με τον πόλεμο να συνεχίζεται, λίγοι είναι εκείνοι που σκέφτονται τη συγκριτική οικονομική ευημερία των αντιμαχόμενων εθνών. Ωστόσο, τα στοιχεία για τον πληθωρισμό που δημοσιεύθηκαν από τις δύο πλευρές των συνόρων καταδεικνύουν τις συνεχιζόμενες επιπτώσεις που έχει η σύγκρουση στους πολίτες και των δύο χωρών – με τις αυξήσεις των τιμών να κυμαίνονται από 9,5% στη Ρωσία έως 12% στην Ουκρανία .

Τα τυπικά μέτρα οικονομικής ανάπτυξης ευνοούν τη Μόσχα, όπως και το εκκρεμές κόστος για την ανοικοδόμηση κατεστραμμένων υποδομών, εάν οι συνομιλίες στη Σαουδική Αραβία μεταξύ της ομάδας διαπραγματευτών του Βλαντιμίρ Πούτιν και του Ντόναλντ Τραμπ φέρουν στο προσκήνιο μια απίθανη –τουλάχιστον από την άποψη της μακροχρόνιας- ειρηνευτικής συμφωνίας. 

Το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) της Ρωσίας μειώθηκε στο -1,3% στην αρχή του πολέμου, αλλά έκτοτε έχει ανακάμψει στο 3,6% σε καθένα από τα δύο τελευταία χρόνια, σύμφωνα με το ΔΝΤ. Το ΑΕΠ της Ουκρανίας είχε βυθιστεί κατά 36% από το καλοκαίρι του 2022 προτού ολοκληρώσει τη χρονιά κατά 28,3% πριν ανακάμψει στο 5,3% το 2023 και στο 3% το 2024.

Παρά τις εκτεταμένες κυρώσεις, τα ρωσικά εργοστάσια συνέχισαν να προμηθεύονται τα εξαρτήματα και τις πρώτες ύλες που απαιτούνται για τη διατήρηση της πολεμικής μηχανής σε λειτουργία. Μια εισροή κεφαλαίων από την παράνομη πώληση πετρελαίου, και σε μικρότερο βαθμό φυσικού αερίου, νικελίου και πλατίνας, επέτρεψε την επέκταση ενός κρατικού μηχανισμού που πριν από 18 μήνες φαινόταν να γονατίζει.

Ελπίδες ανασυγκρότησης

Παρά τη μακρά επίθεση της Ρωσίας, η Ουκρανία έχει πιο λαμπρό μέλλον ως ανεξάρτητο έθνος.

Τα λιμάνια της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα εξακολουθούν να λειτουργούν και το εμπόριο ρέει δυτικά κατά μήκος του Δούναβη,

Ο Christopher Dent, καθηγητής οικονομικών και διεθνών επιχειρήσεων στη σχολή επιχειρήσεων του πανεπιστημίου Edge Hill, λέει στον Guardian ότι οι προσπάθειες του Ρώσου προέδρου να προκαλέσει την καταστροφή που απαιτείται για να υποτάξει το Κίεβο, τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τον τον πληθυσμό της Ουκρανίας απέτυχαν,

Ένα παράδειγμα ανθεκτικότητας της Ουκρανίας μπορεί να βρεθεί στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της, η οποία έχει ενισχυθεί παρά τις βόμβες που έχουν πέσει στους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τα καλώδια μεταφοράς.

Οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας αυξήθηκαν κατά μισό από 123 GWh σε 183 GWh από τον Ιανουάριο του 2024 έως τον περασμένο μήνα, οι εξαγωγές αυξήθηκαν από μόλις 5 GWh σε 85 GWh την ίδια περίοδο.

«Αυτό αντανακλά τον αυξανόμενο ρόλο της Ουκρανίας στο ευρωπαϊκό υπερδίκτυο», λέει ο Ντεντ, με τις εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας να αποστέλλονται κυρίως στη Μολδαβία, την Ουγγαρία και τη Ρουμανία.

Η Ουκρανία έχει έναν πλούτο κοιτασμάτων μετάλλων, πολλά από αυτά σπάνια, που σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις ανέρχονται σε 11 τρισεκατομμύρια δολάρια

Τα λιμάνια της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα εξακολουθούν να λειτουργούν και το εμπόριο ρέει δυτικά κατά μήκος του Δούναβη, και σε μικρότερο βαθμό με τρένο. Εν τω μεταξύ, η γεωργία έχει σημειώσει σημαντική ανάκαμψη.

Ο πλούτος

Κοιτάζοντας τα επόμενα 10 χρόνια, η Ουκρανία έχει έναν πλούτο κοιτασμάτων μετάλλων, πολλά από αυτά σπάνια, που σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις ανέρχονται σε 11 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Το φορολογικό σύστημα της χώρας συνεχίζει επίσης να λειτουργεί. Τα φορολογικά έσοδα του Δεκεμβρίου σημείωσαν βελτίωση 50% σε σχέση με το προηγούμενο έτος, καθώς οι εταιρείες πλήρωσαν περισσότερο φόρο και ο φόρος εισοδήματος ανακτήθηκε κατά περίπου 60%. Μια άλλη ώθηση προήλθε από την αύξηση κατά 150% των εσόδων από ειδικούς φόρους κατανάλωσης, γεμίζοντας το σεντούκι του πολέμου του κράτους, ενώ οι περισσότερες δαπάνες πρόνοιας και δημόσιας υπηρεσίας πληρώνονταν και εξακολουθούν να πληρώνονται από υπερπόντιους οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων δανείων από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Η αγορά εργασίας παραμένει λιγότερο ζωντανή από ό,τι πριν από την πλήρη εισβολή, σύμφωνα με τον Maksym Samoiliuk στο Κέντρο Οικονομικής Στρατηγικής στο Κίεβο . Τα στοιχεία για τον αριθμό των ανέργων από την ερευνητική υπηρεσία Info Sapiens εκτιμούν ότι το ποσοστό ανεργίας ήταν 16,8% τον Ιανουάριο.

Η κατασκευή σιδήρου και χάλυβα παραμένει υποτονική σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα. Πριν από τον πόλεμο, τα εργοστάσια παρήγαγαν περίπου 1,5 εκατ. τόνους χάλυβα το μήνα σε σύγκριση με έναν μέσο όρο 0,6 εκατ. πέρυσι.

Είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγους, μαζί με τους ειδικούς στα τρόφιμα, που το ετήσιο εθνικό εισόδημα της Ουκρανίας παραμένει περίπου 20% χαμηλότερο από το προπολεμικό της επίπεδο.

Αβεβαιότητα για τις κυρώσεις

Ο Λίαμ Πιτς, ειδικός στη Ρωσία στη συμβουλευτική Capital Economics, λέει ότι οι συνομιλίες Τραμπ/Πούτιν βρίσκονται σε μια πορεία που πιθανότατα θα στερούνταν επαρκών εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία, αυξάνοντας την πιθανότητα να αναζωπυρωθεί η σύγκρουση κάποια στιγμή στο μέλλον.

«Αυτό θα μπορούσε να περιορίσει το ποσό του κεφαλαίου που οι επενδυτές μπορεί να είναι διατεθειμένοι να δεσμεύσουν για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας. Θα μπορούσε επίσης να έχει αρνητικές επιπτώσεις στις οικονομίες της περιοχής εάν αυξανόταν ο αντιληπτός κίνδυνος επιχειρηματικής δραστηριότητας στα ανατολικά σύνορα του ΝΑΤΟ. Η ανάγκη για υψηλότερη άμυνα θα μπορούσε να ασκήσει πίεση σε ήδη τεντωμένες δημοσιονομικές θέσεις», τόνισε.

Οι αναφορές ότι η Ρωσία μπορεί να είναι πρόθυμη να θυσιάσει τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία των 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων που είναι κλειδωμένα σε ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά κέντρα ως μέρος μιας συμφωνίας για τον τερματισμό των κυρώσεων μπορεί να αντισταθμίσουν την έλλειψη διεθνών χορηγών, αλλά είναι κάτι το οποίο ακόμα φαίνεται απίθανο σε αυτό το στάδιο.

Ο Peach λέει: «Για τη Ρωσία, οι [οικονομικές] επιπτώσεις οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την έκταση της ελάφρυνσης των κυρώσεων.

«Οι εξελίξεις αυτή την εβδομάδα δείχνουν ότι η πιθανότητα άρσης των αμερικανικών κυρώσεων έχει αυξηθεί. Αυτό θα ήταν θετικό για τη ρωσική οικονομία και τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.

«Ενώ η Ευρώπη μπορεί να είναι λιγότερο πρόθυμη να κατευνάσει τον Πούτιν εάν μια συμφωνία είναι λιγότερο ευνοϊκή για την Ουκρανία, ορισμένοι ηγέτες (όπως ο Ούγγρος Βίκτορ Όρμπαν) μπορεί να πάρουν το προβάδισμα των ΗΠΑ και να ασκήσουν βέτο στην ανατροπή των κυρώσεων».

Και προσθέτει: «Η φύση οποιασδήποτε ειρηνευτικής συμφωνίας μπορεί επίσης να διαδραματίσει βασικό ρόλο στη διαμόρφωση του πόσο γρήγορα επιστρέφουν οι ρωσικές ενεργειακές ροές».

Η αποτυχία των ΗΠΑ και της Ευρώπης να δώσουν στον Ζελένσκι τα ισχυρότερα μηνύματα σχετικά με την οικονομική και στρατιωτική δέσμευσή τους στην Ουκρανία είναι ένας λόγος για την ανθεκτικότητα της Ρωσίας, λέει ο Μαρκ Χάρισον, ομότιμος καθηγητής οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Warwick.

Η Ρωσία κατάφερε να αυξήσει τη στρατιωτική παραγωγή και να πληρώσει υψηλά επίπεδα αποζημίωσης στις ρωσικές οικογένειες που πλήττονται από τη στρατολογία κυρίως από αυτά τα παράνομα έσοδα από πετρέλαιο.

Ισχυρή οικονομία

Η Ινδία έχει αποδειχθεί ο πελάτης έκπληξη για το ρωσικό πετρέλαιο , και με την Κίνα έχει γίνει η πηγή πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων για την κυβέρνηση του Πούτιν.

Ο Ρίτσαρντ Κόνολι, ειδικός στη Ρωσία στο Royal United Services Institute, υποστηρίζει εναντίον όσων πιστεύουν ότι η πολεμική μηχανή της Μόσχας και η οικονομία πίσω από αυτήν εξαντλείται.

«Η αγορά είναι αρκετά ισχυρή για να δώσει στο σύστημα προσαρμοστικότητα και δυναμισμό. Και το κράτος είναι αρκετά ισχυρό για να διασφαλίσει ότι κινητοποιούνται επαρκείς πόροι για την επίτευξη των στόχων ασφαλείας του».

«Όσο αυτή η ισορροπία παραμένει άθικτη, η Ρωσία θα είναι σε θέση να δημιουργήσει τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους για να διατηρήσει αρκετή στρατιωτική δύναμη για να διεξάγει πόλεμο στην Ουκρανία και, μακροπρόθεσμα, να επανεξοπλιστεί για μια παρατεταμένη αντιπαράθεση με τη Δύση. Οποιεσδήποτε ελπίδες ότι οι οικονομικές της ευπάθειες θα τη φέρουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων είναι επομένως απίθανο να πραγματοποιηθούν», λέει.

Η πίεση του Τραμπ για μια συμφωνία

Μια ανησυχία για τον Πούτιν είναι ότι ο απώτερος στόχος του Τραμπ δεν είναι απλώς να μειώσει το λογαριασμό βοήθειας της Ουάσιγκτον προς την Ουκρανία, αλλά και να μειώσει οριστικά τις τιμές του πετρελαίου.

Το Κρεμλίνο δεν κατάφερε να τερματίσει την εξάρτηση της χώρας από την ασταθή τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου για να πληρώσει για τις δημόσιες υπηρεσίες. 

Οι μεγαλύτεροι χρήστες της Ευρώπης, ακόμη κι αν αποδεχτεί μια ειρηνευτική συμφωνία εμπνευσμένη από τον Τραμπ, είναι απίθανο να ανοίξουν ξανά τους κλειστούς αγωγούς φυσικού αερίου ή να αγοράσουν ρωσικό πετρέλαιο.

Αυτό αφήνει το Κρεμλίνο να βασίζεται σε εταίρους όπως η Κίνα και η Ινδία για να αγοράσουν το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο μακροπρόθεσμα, κάτι που είναι απίθανο να είναι αρκετό.

Ο Χάρισον λέει ότι οποιαδήποτε συμφωνία είναι απίθανο να διαρκέσει γιατί ο Πούτιν θα θέλει πάντα περισσότερα. Λέει ότι οι πολιτικοί και οικονομικοί του στόχοι εκπληρώνονται μόνο με την έξοδο των ΗΠΑ από την Ευρώπη και τον έλεγχο χωρών στα σύνορα της Ρωσίας.

Ο φόβος πρέπει να είναι ότι ο Τραμπ είναι ικανοποιημένος με ένα τέτοιο αποτέλεσμα.

πηγή: ot.gr