Mαφία φυτοφαρμάκων «ΣΑΡΩΝΕΙ» τα Ελληνικά χωράφια – «ΣΟΚ» από τις αποκαλύψεις!

Καθώς το κόστος των εγκεκριμένων φυτοπροστατευτικών ουσιών αυξάνεται δραματικά, πολλοί καλλιεργητές στη Θεσσαλία, την αγροτική καρδιά της Ελλάδας, αναζητούν φθηνότερες λύσεις, στρεφόμενοι σε αδήλωτα υγρά σκευάσματα, συχνά συσκευασμένα σε ανώνυμα πλαστικά μπουκάλια, τα οποία εισάγονται παρανόμως από χερσαία και θαλάσσια σύνορα.

Σύμφωνα με καταγγελίες αγροτών από την ευρύτερη θεσσαλική περιοχή, τα προϊόντα αυτά εμφανίζουν υψηλότερη αποτελεσματικότητα συγκριτικά με τα νόμιμα, ωστόσο οι κίνδυνοι που ενέχουν είναι σημαντικοί. Εργαστηριακές αναλύσεις που παρουσιάστηκαν στο πρακτορείο Reuters αποκάλυψαν ότι περιέχουν απαγορευμένες δραστικές ουσίες, αποκλεισμένες από την ευρωπαϊκή αγορά εδώ και χρόνια, λόγω της συσχέτισής τους με κινδύνους για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον.

Το φαινόμενο αυτό, όπως επισημαίνουν καλλιεργητές, τοπικοί αιρετοί, στελέχη των διωκτικών αρχών και ειδικοί του κλάδου, δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Αντιθέτως, αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής τάσης, καθώς η χρήση παράνομων ή πλαστών φυτοφαρμάκων καταγράφει ανοδικές τάσεις σε ολόκληρη την ΕΕ.

Την ώρα που οι Βρυξέλλες προωθούν τη μείωση ακόμη και των εγκεκριμένων αγροχημικών στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, εκτιμάται ότι τουλάχιστον το 14% των φυτοφαρμάκων που χρησιμοποιούνται σήμερα στην ΕΕ είναι παράνομα, ποσοστό αυξημένο από 10% το 2015, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της Ένωσης. Στην Ελλάδα, ο σχετικός δείκτης εκτοξεύεται σε περιοχές όπως η Θεσσαλία, φτάνοντας το 25%, όπως αναφέρει ο Ελληνικός Σύνδεσμος Φυτοπροστασίας (ΕΣΥΦ).

Το 2022 κατασχέθηκαν στην Ευρώπη 2.040 τόνοι παράνομων φυτοφαρμάκων, αριθμός τετραπλάσιος σε σχέση με το 2019, σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δεδομένα της Europol. Παρόλα αυτά, οι Αρχές επισημαίνουν ότι μεγάλο μέρος του κυκλώματος παραμένει στο σκοτάδι.

Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τόνισε στο Reuters ότι η ευθύνη για την καταπολέμηση του λαθρεμπορίου ανήκει στα κράτη-μέλη, αν και η Επιτροπή επιδιώκει την ταχύτερη έγκριση εναλλακτικών ουσιών για την ενίσχυση της νόμιμης γεωργικής παραγωγής. Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστας Τσιάρας, υπογράμμισε ότι η προστασία της δημόσιας υγείας και η πάταξη της παρανομίας αποτελεί εθνική προτεραιότητα.

Η οικονομική ασφυξία ωθεί σε επικίνδυνες επιλογές

Οι δυσμενείς συνέπειες της οικονομικής κρίσης και της κλιματικής κρίσης, που έχει προκαλέσει ξηρασία και αύξηση παρασίτων, καθιστούν τους Έλληνες παραγωγούς ευάλωτους στην παράνομη αγορά. Σε πολλές περιπτώσεις, όπως αναφέρουν οι ίδιοι, το κόστος των νόμιμων φυτοφαρμάκων αντιστοιχεί στο 50% των ετήσιων δαπανών τους. Ένα λίτρο ενός εγκεκριμένου εντομοκτόνου μπορεί να κοστίζει έως 380 €, ενώ αντίστοιχο παραποιημένο προϊόν διατίθεται στη μαύρη αγορά έναντι 200–230 €.

Οι τιμές αυτές πιέζουν ιδιαίτερα τους καλλιεργητές της Θεσσαλίας, όπου η παραγωγή μήλων, αμυγδάλων, σιτηρών και βαμβακιού απειλείται σοβαρά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αγροί εγκαταλείπονται. Ο Γιώργος Ζέικος, πρόεδρος συνεταιρισμού στην Αγιά και τέταρτης γενιάς παραγωγός, δηλώνει χαρακτηριστικά: «Άλλο να παρανομείς για να πλουτίσεις και άλλο για να επιβιώσεις». Αν και ο ίδιος δηλώνει πως δεν έχει χρησιμοποιήσει παράνομα σκευάσματα, αγρότες σε έξι γειτονικά χωριά αναφέρουν ότι έχουν παρατηρήσει ανάλογες πρακτικές σε συγγενείς ή γείτονες.

Η «νοσταλγία» για την αποτελεσματικότητα των παλαιότερων, πλέον απαγορευμένων, ουσιών εντείνει τον πειρασμό. Στο χωριό Μεταμόρφωση, παραγωγοί θυμούνται πώς τα έντονα χημικά απομάκρυναν ακόμη και τα πουλιά από τους αγρούς τους. Σήμερα, όπως λένε, είναι αναγκασμένοι να διπλασιάζουν τις δόσεις των εγκεκριμένων φυτοφαρμάκων για να δουν αποτέλεσμα.

Ο πρόεδρος του ΕΣΥΦ, Γιώργος Ποντίκας, απορρίπτει τις αιτιάσεις περί υψηλού κόστους και χαμηλής αποτελεσματικότητας των νομίμων σκευασμάτων. Επιρρίπτει την ευθύνη στην πολιτεία, η οποία, όπως υποστηρίζει, δεν εφαρμόζει επαρκώς τους ελέγχους. «Όποιος δηλητηριάζει την τροφική αλυσίδα για οικονομικό όφελος πρέπει να αντιμετωπίζεται ως εγκληματίας», δηλώνει.

Πώς λειτουργεί το παράνομο δίκτυο

Το δίκτυο λαθρεμπορίου εκτείνεται πέραν των ελληνικών συνόρων. Σκευάσματα εισέρχονται από τη Βουλγαρία, πολλές φορές κρυμμένα σε ρεζέρβες αυτοκινήτων ή συνοδεύοντας τις ροές παράτυπων μεταναστών μέσω Τουρκίας, σύμφωνα με αγρότες και τοπικούς αξιωματούχους.

Ένας αμυγδαλοπαραγωγός αποκάλυψε ότι είχε ταξιδέψει ο ίδιος στη Βουλγαρία για να προμηθευτεί φυτοφάρμακα για τον ίδιο και τους συγχωριανούς του. Σε άλλη περίπτωση, αγρότες περιέγραψαν πώς μεσάζοντες συγκεντρώνουν παραγγελίες για λογαριασμό ενός γνωστού διακινητή με το προσωνύμιο «ο Βούλγαρος».

Οι συναλλαγές γίνονται με μετρητά, οι ψεκασμοί εκτελούνται νυχτερινές ώρες και τα δοχεία καίγονται για την εξαφάνιση των αποδεικτικών στοιχείων. «Αν το θέλεις, το βρίσκεις», λέει ο Θανάσης Κωστής, αγρότης της περιοχής, ο οποίος πάντως δηλώνει ότι ο ίδιος δεν έχει καταφύγει στη χρήση παράνομων προϊόντων.

Οι χρήστες που μίλησαν στο Reuters το έπραξαν υπό καθεστώς ανωνυμίας, φοβούμενοι συνέπειες από τις διωκτικές Αρχές. Η βουλγαρική Υπηρεσία Ασφάλειας Τροφίμων δηλώνει πως έχει εντείνει τους ελέγχους από τον Οκτώβριο, ενώ η τουρκική πλευρά δεν απάντησε σε σχετικό αίτημα σχολιασμού.

Σύμφωνα με ανώτατο στέλεχος της ΕΛ.ΑΣ., το δίκτυο πλέον θυμίζει δομή οργανωμένου οικονομικού εγκλήματος, με διακριτούς ρόλους σε επίπεδο εισαγωγής, αποθήκευσης και διανομής. Ωστόσο, οι διωκτικές αρχές στηρίζονται κυρίως σε πληροφοριοδότες, σύμφωνα με τρεις παράγοντες της αστυνομίας και της βιομηχανίας.

Ο Δημήτρης Σταυρίδης, επικεφαλής της Περιφερειακής Διεύθυνσης Αγροτικής Οικονομίας Θεσσαλίας, παραδέχθηκε ελλείψεις στους ελέγχους, ιδίως σε λαϊκές αγορές, λόγω έλλειψης προσωπικού.

Πολλαπλοί κίνδυνοι για την υγεία

Τα κατασχεμένα σκευάσματα αποστέλλονται για ανάλυση στο Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο. Πολλά φέρουν ετικέτες από τη Βουλγαρία ή την Τουρκία, ή ακόμη και χειρόγραφες σημειώσεις. Μερικά μιμούνται προϊόντα εγκεκριμένα στην ΕΕ, αλλά περιέχουν τοξικά υποκατάστατα, άγνωστης σύνθεσης. Η ελληνική νομοθεσία ορίζει σαφώς ότι μόνο σκευάσματα με ελληνικές ετικέτες θεωρούνται νόμιμα.

Η Europol και η ελληνική αστυνομία αποδίδουν την προέλευση αρκετών από αυτών των ουσιών στην Κίνα. Το Πεκίνο, μέσω του Υπουργείου Εξωτερικών, δήλωσε ότι απαιτεί από τις εταιρείες του να τηρούν τη νομοθεσία των χωρών όπου δραστηριοποιούνται και εξέφρασε προθυμία για ενίσχυση της τελωνειακής συνεργασίας με την ΕΕ.

Η απαγόρευση αυτών των χημικών ουσιών στην Ευρώπη βασίζεται σε πορίσματα που υποδεικνύουν κινδύνους για ζωτικά όργανα, όπως το ήπαρ και οι πνεύμονες, ενώ αρκετές χαρακτηρίζονται ως πιθανά καρκινογόνες. Πολλές από τις ίδιες ουσίες παραμένουν νόμιμες σε άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και οι ΗΠΑ.

Μόνο για το 2024, έχουν εντοπιστεί πάνω από 12 απαγορευμένα φυτοφάρμακα σε εδάφη της Ελλάδας, όπως αποκαλύπτουν εκθέσεις που έχει δει το Reuters. Ο καθηγητής τοξικολογίας και περιφερειάρχης Θεσσαλίας, Δημήτρης Κουρέτας, χαρακτήρισε το εύρημα «πολύ σοβαρό», ενόψει της πιθανής επίπτωσης στη δημόσια υγεία.

Σύμφωνα με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, δέκα απαγορευμένες ουσίες εντοπίστηκαν την τελευταία χρονιά σε προϊόντα όπως ελιές, κεράσια, ντομάτες και πορτοκάλια. Παρότι ο ΠΟΥ θεωρεί αμελητέο τον κίνδυνο για τον τελικό καταναλωτή σε μικρές συγκεντρώσεις, οι αγρότες που τα χειρίζονται εκτίθενται σε μεγαλύτερους κινδύνους.

Τη δεκαετία του 2000, γιατροί στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας διαπίστωσαν αυξημένα περιστατικά αναπνευστικής ίνωσης και εμφυσήματος μεταξύ αγροτών. Η έρευνα, που συνδυάστηκε με αντίστοιχη στη Γαλλία, οδήγησε στην αναγνώριση της νόσου CPFE (Συνδυασμένη Πνευμονική Ίνωση και Εμφύσημα).

Ο πνευμονολόγος Ηλίας Δήμας επισημαίνει: «Σχεδόν όλοι όσοι είχαν εκτεθεί σε φυτοφάρμακα και κάπνιζαν ανέπτυξαν αυτή τη διακριτή παθολογική εικόνα». Σε άλλες περιοχές της χώρας, γιατροί αναφέρουν αύξηση αναπνευστικών νοσημάτων και έχουν αρχίσει να εξετάζουν την επαγγελματική ιδιότητα των ασθενών τους ως παράγοντα κινδύνου.

Απέναντι σε όλους αυτούς τους κινδύνους, πολλοί αγρότες δηλώνουν αφοπλιστικά αδιάφοροι. «Όλα τα φυτοφάρμακα έχουν συνέπειες», παραδέχεται ο Θανάσης Κωστής. «Είχα μάσκα, αλλά φέτος δεν τη φόρεσα καθόλου».