Τρίτη , 19 Ιανουαρίου 2021
Τελευταία Νέα

Τουρκικός αναθεωρητισμός, ασύμμετρη απειλή και κλιμάκωση των κρίσεων το 2020…

Τουρκικός αναθεωρητισμός, ασύμμετρες απειλές και κλιμάκωση των κρίσεων

To εξαιρετικό άρθρο – ανάλυση είναι του Παναγιώτη Ήφαιστου (Ομ. Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων – Στρατηγικών Σπουδών, Παν/μιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών).

Οι σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας βρίσκονται στην κόψη του ξυραφιού και το χτένι έφθασε στον κόμπο δημιουργώντας αδιέξοδο:

1. Επί τέσσερις δεκαετίες η Τουρκία απειλεί με πόλεμο εάν η Ελλάδα εφαρμόσει τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου που αφορούν την επικράτειά της.

2. Συνεχίζει τα παράνομα τετελεσμένα στην Κύπρο και ολοφάνερα επιδιώκει να κυριαρχήσει πλήρως επί της Μεγαλονήσου με το να εξωθεί σε μια μη βιώσιμη δήθεν «λύση».

3. Εγείρει αναθεωρητικές αξιώσεις που διαρκώς επεκτείνονται σε βαθμό που αφενός εμπίπτει στην κατηγορία της «απέραντης απειλής» και που αφετέρου υποχρεώνουν την Ελλάδα είτε να παραδώσει κυριαρχία –κάτι που αποκλείεται να γίνει εκτός και αν αυτοκτονήσει– είτε να θέσει κόκκινες γραμμές και να τις υπερασπιστεί εάν χρειαστεί ένοπλα.

4. Ο «απέραντος» χαρακτήρας της απειλής φανερώθηκε με το μνημόνιο με την Λιβύη, με τις έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο μέσα σε θαλάσσιες περιοχές που δεν έχει δικαίωμα, με τις διακηρύξεις για την «γαλάζια πατρίδα» και με Νταβουτογλιανών προδιαγραφών νέο-Οθωμανικές πρακτικές στην Θράκη.

5. Το χτένι πάει να σπάσει τον κόμβο και να προκαλέσει πτώση πάνω στην κόψη του ξυραφιού με την μεθόδευση εισβολής χιλιάδων παράνομων μεταναστών.

Εάν ληφθεί υπόψη η κοινώς αποδεκτή Κλαουζεβιτσιανή θεώρηση ότι ο πόλεμος είναι μια μεγάλη αλυσίδα με πολλούς κρίκους που αρχίζει από τις προθέσεις και κλιμακώνεται, μεταξύ άλλων, με σχεδιασμό, απόκτηση ισχύος, απειλές, κρίσεις μικρής έντασης και μεγάλη ένοπλη σύρραξη, γίνεται κατανοητός ο ανυπόστατος χαρακτήρας του ερωτήματος «πόλεμο θέλετε με την Τουρκία;».

Για κάθε κράτος το φαινόμενο «πόλεμος» αφορά την εθνική ασφάλεια και η αποτυχία της αποτροπής του αμυνόμενου κράτους απώλεια κυριαρχίας και θανάτους ανθρώπων. Είναι δηλαδή πολύ σοβαρή υπόθεση για ερασιτεχνισμούς.Δεν χρειάζονται εξάρσεις όπως η τελευταία με το μεταναστευτικό-προσφυγικό που η Τουρκία χρησιμοποίησε ως αιχμή του αναθεωρητικού της δόρατος ή καλύτερα ως μια προπετής ασύμμετρη απειλή.

Για να το πούμε διαφορετικά, πυρήνας και άξονας μιας εθνικής αποτρεπτικής στρατηγικής είναι η σωστή και ακριβής εκτίμηση της απειλής των κρατικών επιτελείων. Ορίζει τα μέσα και τις προσεγγίσεις αποτροπής της απειλής.

Η επίδειξη στρατιωτικής και πολιτικής υπευθυνότητας γι’ αυτές τις προσεγγίσεις είναι ένα πράγμα και άλλο τα γνωστά αυθαίρετα άλματα και οι κραυγές συνεκμετάλλευση και κάποια «μυστήρια Χάγη» που θα «αποφύγει» τον πόλεμο με «λίγες» υλικές, βασικά κυριαρχικές θυσίες. Κατευναστικές και υποχωρητικές αποφάσεις πουθενά δεν οδηγούν παρά μόνο σε αδιέξοδα και πολύ πιθανό σε μεγάλο πόλεμο.

Τέτοιες κραυγές τις ακούγαμε επί δεκαετίες και εδώ που καταντήσαμε είναι ακραία ανεύθυνο να επαναλαμβάνονται και η πολιτικές ηγεσίες οφείλουν να μην συμβουλεύονται ερασιτέχνες (στην καλύτερη περίπτωση ερασιτέχνες) και να ορθώνουν το εθνικό συμφέρον και στρατηγική εκπλήρωσής του.

Η «Απέραντη Απειλή»

Τουρκικός αναθεωρητισμός, ασύμμετρες απειλές και κλιμάκωση των

Σύντομα, θα σκιαγραφήσουμε το είδος της Τουρκικής απειλής, το τι σημαίνει σε γενικές γραμμές ασύμμετρες απειλές, την διαλεκτική σχέση ικανοτήτων, μπλόφας και κινδύνου και την διαλεκτική σχέση κρίσεων χαμηλής έντασης που κλιμακούμενη θα μπορούσε να εξελιχθεί σε γενικευμένη σύρραξη που η αποτρεπτική στρατηγική σκοπό έχει να αποτρέψει.

Όπως γίνεται αντιληπτό τόσο κρίσιμα ζητήματα κείμενα όπως το παρόν μπορούν μόνο να διαγνώσουν τους προσανατολισμούς και να αναφερθούν σε τυπολογίες της στρατηγικής ανάλυσης. Επεξεργασμένα σχέδια και αποφάσεις είναι υπόθεση ή πρέπει να είναι υπόθεση επιτελικών κρατικών θεσμών.

Στην βάση πάγιων τυπολογιών της στρατηγικής ανάλυσης, η Τουρκική απειλή προσδιορίζεται ως «απέραντη απειλή».

 Απέραντη απειλή έχουμε όταν οι αναθεωρητικές αξιώσεις δεν έχουν σαφώς οριοθετημένους σκοπούς (πόσα νησιά διεκδικεί η Άγκυρα και σε ποιες ζώνες), όταν ακούγονται θολές διατυπώσεις (γαλάζια πατρίδα) και όταν με συγκεκριμένες δηλώσεις και στάσεις είναι δραστικά προσανατολισμένη αναθεωρητικά (μνημόνιο με Λιβύη και οι θαλάσσιες ζώνες που αφήνει να εννοηθεί ότι διεκδικεί, προσπάθεια να θέσει την Κύπρο υπό πλήρη έλεγχο, έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο, υπαινιγμοί για αναθεώρηση της Συνθήκης της Λοζάνης κτλ).

Καταμαρτυρείται ότι αφενός εάν η αποτροπή του αμυνόμενου καταρρεύσει πιθανότατα η κρίση δεν μπορεί να περιοριστεί σε χαμηλής έντασης γεγονότα αλλά θα γενικευτεί και το αποτέλεσμα θα κριθεί από το που θα σταματήσουν τα στρατεύματα όταν τερματιστεί η σύρραξη. Ενώ καμιά αμφιβολία για το γεγονός ότι σε απειλές όπως αυτές, ο επιτιθέμενος έχει σχέδια εκπλήρωσης των αναθεωρητικών σκοπών –και ως προς τούτο καταμαρτυρείται καθημερινά από ενέργειες και αποφάσεις της Άγκυρας–, το ερώτημα είναι τι κάνει ο απειλούμενος και αποτρέπων, δηλαδή η Ελλάδα.

Η έναρξη μιας κρίσης και η έκβασή της, επίσης, θα εξαρτηθεί και από κάτι πολύ σημαντικό:Το πώς εκατέρωθεν εντάσσονται στο πλέγμα διπλωματικών και στρατηγικών συνεννοήσεων με τα άλλα εμπλεκόμενα κράτη, ιδιαίτερα τα ισχυρά. Σε αναρίθμητες περιπτώσεις και καθημερινά τα τελευταία χρόνια σε κρίσεις όπως στην Συρία γινόμαστε μάρτυρες φανερών ή αθέατων συναλλαγών. Τα ερωτήματα είναι πολλά. Μεταξύ άλλων:

α) Τι υπεισέρχεται στο πάρε-δώσε και πόσο αξιόπιστα-πειστικά λειτουργεί ένα κράτος. Είναι το μνημόνιο με την Λιβύη δουλειά του ποδαριού ή σχοινοβατώντας μεταξύ ζημιών-κινδύνων και οφελών συνεκτιμά τα μακροχρόνια συμφέροντα έχοντας πάντα εναλλακτικά σχέδια; Πόσο εντάσσει τις διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο στους στρατηγικούς υπολογισμούς των ΗΠΑ, της Ρωσίας, των Ευρωπαϊκών κρατών, του Ισραήλ και κάθε άλλου ενδιαφερόμενου ή εμπλεκόμενου και τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;

β) Τι ρίσκα είναι έτοιμη να πάρει η Άγκυρα, για πιο λόγο και πόσο επιδέξια σχοινοβατεί η πολιτική ηγεσία; Για παράδειγμα, ακόμη και αν υπόκειται ζημιές και κατατριβή στην Συρία η Τουρκία συνεχίζει να είναι πρωτεύον παίχτης στο κουρδικό. Συνεκτιμά επίσης τις μελλοντικές ισορροπίες ανάλογα με το πώς θα εξελιχθεί το Ιράκ, το Ιράν, ο Λίβανος και η Λιβύη.

Ταυτόχρονα βλέπουμε, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, επιτυχείς ελιγμούς για να μην συνθλιβεί η Άγκυρα στις Συμπληγάδες Ρωσίας-ΗΠΑ αλλά αντίθετα για να αποκομίσει το μέγιστο από αμφότερες αφήνοντας ταυτόχρονα κέρδη και περιθώρια για περισσότερους ελιγμούς;

γ) Τι και με ποιο τρόπο συναλλάσσεται στην βάση όχι μόνο βραχυπρόθεσμων κριτηρίων που συμπλέκονται με μεσοπρόθεσμα/μακροπρόθεσμα σχέδια και σκοπούς των άλλων και ιδιαίτερα των μεγάλων δυνάμεων. Έστω και αν αναμενόμενα όταν ένα κράτος σχοινοβατεί επιδιδόμενο σε στρατηγικά παίγνια, ενώ στην πλάστιγγα οφελών και ζημιών η Τουρκία δεν φαίνεται να είναι πάντα ορατά ωφελημένη, μάλλον εκτιμά σωστά τις γεωπολιτικές σκοπιμότητες κρατών όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Κίνα, η Γερμανία και τις εντάσσει στον δικό της σχεδιασμό κάνοντας διαρκώς ελιγμούς.

Λειτουργεί έτσι με τρόπο ούτως ώστε ακόμη και αν αντιμετωπίσει δυσχέρειες να καταστεί περιφερειακή δύναμη και τοποτηρητής στο υπό διαμόρφωση πολυπολικό διεθνές σύστημα.

δ) Τέλος αλλά όχι το τελευταίο που θα μπορούσε να αναφερθεί, αφορά τα ερείσματα, την θέση και τον ρόλο της Τουρκίας. Όπως εξελίσσεται η Τουρκική στρατηγική τα τελευταία χρόνια οι νέο-Οθωμανοί όχι μόνο διαιώνισαν την ευρωστία των επιτελικών θεσμών του κεμαλικού κράτους αλλά τους ενίσχυσαν. Ανεξάρτητα αν στην εξουσία θα μείνει ο Ερντογάν ή αν θα ανέβει κάποιος άλλος η Τουρκία κινείται και ελίσσεται με συντεταγμένο τρόπο για να εκπληρώσει ηγεμονικούς και αναθεωρητικούς σκοπούς.

Τι εννοούμε όταν αναφερόμαστε στις ασύμμετρες απειλές;

Τι είναι, τώρα, σε γενικές γραμμές οι ασύμμετρες απειλές. Στο παρελθόν εδώ αναλύσαμε το ζήτημα αυτό σε συνάρτηση με τις πυρκαγιές. Στο παρελθόν, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ χρησιμοποίησαν τον όρο «ασύμμετρες απειλές» για να περιγράψουν ένα αριθμό προβλημάτων που αφορούν την δική τους εθνική ασφάλεια (διεθνική τρομοκρατία, περιβαλλοντολογικές καταστροφές, απόκτηση μέσων μαζικών καταστροφών από μη κρατικούς δρώντες, παράνομη διακίνηση όπλων, δολιοφθορείς των δικτυακών τόπων και δομών πληροφορικής, κτλ).

Ασύμμετρη απειλή έχουμε όταν υπάρχει ασυμμετρία μέσων που χρησιμοποιούνται και αποτελεσμάτων που προκαλούνται.

Συμφέρει με λίγα μέσα να εκπληρωθούν πολλοί και μείζονος σημασίας σκοποί. Ανεξάρτητα κεκαλυμμένης χρήσης μέσων ή μεταμφίεσής της με ανθρωπιστικό μανδύα όπως κάνει η Τουρκία σήμερα με τους παράνομους μετανάστες και τους δύσμοιρους πρόσφυγες, υπάρχει πρόκληση δυσανάλογων αποτελεσμάτων για το απειλούμενο κράτος. Αξίζει να τονιστεί ότι σχεδόν πάντοτε συνειδητά και μεθοδευμένα ή ανεπίγνωστα και φανερά ή αθέατα δεν εμπλέκονται μόνο κρατικοί δρώντες.

Στα ανελέητα και ρευστά στρατηγικά παίγνια η συμπλοκή κρατικών και μη κρατικών δρώντων θολώνει όπως για παράδειγμα γίνεται με την Τουρκία όπου σε μικρό ή μεγαλύτερο βαθμό εμπλέκονται τουρκικές υπηρεσίες, ΜΚΟ, ξένες υπηρεσίες που πάντα θέλουν να ξέρουν τι γίνεται για να λειτουργούν στρατηγικά ορθολογιστικά και ασφαλώς αθώα άτομα ακόμη και βρέφη ή παράνομα κινούμενα άτομα όπως για παράδειγμα μετανάστες από την Άπω Ανατολή που εκμεταλλεύονται –εδώ βοηθούσης και της Άγκυρας– το προσφυγικό πρόβλημα.

η συνέχεια του άρθρου… εδώ

Διαβάστε την συνέχεια του άρθρου...
Shares