ΤΟ ΥΠΕΡΤΑΜΕΙΟ ΚΑΙ Η ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΚΩΣΤΗ ΧΑΤΖΗΔΑΚΗ

Η αρχή του προβλήματος – το φιάσκο των ΕΛΤΑ

Η αιφνιδιαστική διακοπή λειτουργίας δεκάδων καταστημάτων των Ελληνικών
Ταχυδρομείων δεν ήταν ένα απλό επικοινωνιακό ατόπημα. Ήταν η αποκάλυψη ενός
πολύ βαθύτερου μηχανισμού, εκείνου που ξεκινά από το Υπερταμείο και απλώνεται
σε ολόκληρο το δίκτυο δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών. Δεν είναι τυχαίο
ότι ο πρώτος που έσπευσε να δικαιολογήσει το φιάσκο ήταν ο αντιπρόεδρος της
κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης. Ο ίδιος που γνωρίζει, όσο κανείς άλλος, πώς
λειτουργεί αυτό το πλέγμα εξουσίας, αφού ουσιαστικά ήταν ο άνθρωπος που το
δημιούργησε, το στελέχωσε και το ελέγχει.

Το Υπερταμείο – ο μηχανισμός συγκέντρωσης του δημόσιου πλούτου

Το Υπερταμείο ή Growthfund, όπως μετονομάστηκε για λόγους «μοντέρνας
διαχείρισης», είναι ο θεσμός που συγκεντρώνει σήμερα τον πλούτο του Δημοσίου:
από τα ΕΛΤΑ και την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου έως τη ΔΕΗ, την ΕΥΔΑΠ, τα
μεγάλα λιμάνια και τις δημόσιες συγκοινωνίες. Όλες οι κρίσιμες υποδομές, κάτω
από μία ομπρέλα, διοικούμενες με κανόνες ανώνυμης εταιρείας. Η ίδια η
φιλοσοφία του είναι πολιτικά ουδέτερη στα χαρτιά, αλλά απόλυτα ελεγχόμενη στην
πράξη, μέσω διορισμών και «εποπτείας» που περνούν από συγκεκριμένα γραφεία.

Η περίπτωση των ΕΛΤΑ και η «θυσία» Σκλήκα

Όταν λοιπόν ο Κωστής Χατζηδάκης εμφανίζεται να υπερασπίζεται τα ΕΛΤΑ, δεν το
κάνει ως θεατής. Είναι ο άνθρωπος που επί των ημερών του ανασχεδιάστηκε η
διοίκηση του Οργανισμού, με επιλογή του ίδιου του Γρηγόρη Σκλήκα στη θέση του
διευθύνοντος συμβούλου. Είναι αδύνατον να μη γνώριζε τι συνέβαινε με τις
περικοπές, τα κλεισίματα και τις αποφάσεις που προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων.
Κι όμως, ο μόνος που βρέθηκε να πληρώσει το τίμημα ήταν ο Σκλήκας, που
απομακρύνθηκε άρον-άρον για να μην «αγγίξει» η κρίση τον πραγματικό πολιτικό
υπεύθυνο.

Η πραγματικότητα πίσω από το αφήγημα της “εξυγίανσης”
Αν όντως υπήρχε πρόθεση εξορθολογισμού, τα οικονομικά δεδομένα των ΕΛΤΑ θα
έπρεπε να είναι ο πρώτος μάρτυρας. Αντί για περιστολή δαπανών, η διοίκηση
προχώρησε σε σπατάλες που θυμίζουν άλλες εποχές: πολυτελή κτίρια με ενοίκια
180.000 ευρώ τον μήνα, εταιρικά αυτοκίνητα, συμβουλευτικές αναθέσεις
εκατομμυρίων, ασφαλιστήρια για στελέχη, ακόμη και παροχές που φτάνουν ως τις
μηχανές espresso. Όλα αυτά για έναν οργανισμό που εμφανίζει ελλείμματα και
λειτουργεί υπό κρατική εποπτεία. Το αφήγημα της «εξυγίανσης» μοιάζει
περισσότερο με σκηνικό βιτρίνας.

Η εναλλακτική που δεν επιλέχθηκε

Αν πραγματικά ο στόχος ήταν να μην κλείσουν τα ΕΛΤΑ, τότε οι επιλογές θα
μπορούσαν να είναι τελείως διαφορετικές. Ο Οργανισμός θα είχε τη δυνατότητα,
πριν καν ανακοινωθούν τα λουκέτα, να προχωρήσει σε πρόσκληση ενδιαφέροντος
προς ιδιώτες πράκτορες, ώστε να αναλάβουν τη λειτουργία συγκεκριμένων
καταστημάτων, ιδιαίτερα στην περιφέρεια, εκεί όπου υπήρξαν οι μεγαλύτερες
αντιδράσεις, ακόμη και από βουλευτές της συμπολίτευσης. Μια τέτοια λύση θα
διασφάλιζε τη συνέχεια της εξυπηρέτησης των πολιτών, χωρίς κοινωνικό ή πολιτικό
κόστος, και ο φορέας θα έβγαινε κερδισμένος σε όλα τα επίπεδα. Όμως κάτι τέτοιο
δεν συνέβη. Η επιλογή της πλήρους διακοπής εξυπηρέτησης γεννά ερωτήματα ως
προς τα πραγματικά κίνητρα πίσω από τη στρατηγική αυτή. Και δεν είναι λίγοι
εκείνοι που βλέπουν σε αυτήν την εξέλιξη μια επανάληψη του γνωστού μοντέλου
«αναδιάρθρωσης», εκείνου που προηγήθηκε της μερικής ιδιωτικοποίησης της ΔΕΗ.
Τότε, επίσης, είχε παρουσιαστεί ως αναγκαία μεταρρύθμιση που θα οδηγούσε σε
μείωση τιμών. Σήμερα, όμως, οι λογαριασμοί ενέργειας θυμίζουν ότι το
αποτέλεσμα ήταν ακριβώς το αντίθετο.

Το προαναγγελθέν κύμα εκχώρησης

Δεν είναι τυχαία η αναφορά στους οργανισμούς και τις εταιρείες που ελέγχει το
Υπερταμείο. Είναι μια υπενθύμιση προς κάθε πολίτη για το τι έρχεται στη συνέχεια:
το νέο κύμα εκχώρησης δημόσιας περιουσίας που παρουσιάζεται ως
«μεταρρύθμιση» και «εκσυγχρονισμός». Στην πράξη, το Υπερταμείο λειτουργεί ως
το όχημα μέσα από το οποίο περνά, με πιο «ευρωπαϊκό» περιτύλιγμα, η ίδια
γνώριμη πολιτική ιδιωτικοποιήσεων και συγκέντρωσης ισχύος στα χέρια λίγων.

Ο πολιτικός παράγοντας πίσω από το Υπερταμείο

Και πίσω από αυτόν τον μηχανισμό, ο ρόλος του Κωστή Χατζηδάκη φαίνεται να
παραμένει καθοριστικός. Ως υπουργός που έχει χειριστεί τα χαρτοφυλάκια
Ανάπτυξης, Υποδομών, Ενέργειας και πλέον ως αντιπρόεδρος της κυβέρνησης με
εποπτεία στα οικονομικά υπουργεία, θεωρείται από πολλούς ο πολιτικός που έχει
τη μεγαλύτερη επιρροή στο δίκτυο του Υπερταμείου. Οι επιλογές προσώπων και οι
κατευθύνσεις πολιτικής φέρουν συχνά τη σφραγίδα των στρατηγικών του
αποφάσεων, διατηρώντας τη συνοχή ενός μηχανισμού που, όσο κι αν
παρουσιάζεται ως τεχνοκρατικός, εξακολουθεί να λειτουργεί με έντονο πολιτικό
αποτύπωμα.

Το διακύβευμα για το μέλλον

Το Υπερταμείο δεν είναι απλώς ένας ακόμη δημόσιος φορέας. Είναι η πιο κεντρική
δομή διαχείρισης του δημόσιου πλούτου και ο τρόπος που ασκείται πάνω του ο πολιτικός έλεγχος καθορίζει, περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο, το μέλλον των δημόσιων υπηρεσιών της χώρας.