Η χλιαρή υποδοχή ενός «πωλητή», Η επίσκεψη Βάντεφουλ

Στην Αθήνα βρέθηκαν τη Δευτέρα 4 Μαΐου 2026 οι υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδας και Γερμανίας, με στόχο, επίσημα, τον εντοπισμό κοινών σημείων στην ευρωπαϊκή πολιτική έναντι τρίτων χωρών και στον τομέα της άμυνας. Η ελληνική πλευρά έθεσε ως όρο τη μη χρήση γερμανικών εξοπλισμών από τρίτους εις βάρος συμμάχων, ενώ παράλληλα το Βερολίνο ήρθε με σαφή ατζέντα διεκδίκησης με νέα προγράμματα αναβάθμισης των αρμάτων Leopard, εκσυγχρονισμός τεσσάρων υποβρυχίων μέσω της ThyssenKrupp Marine Systems στο ναυπηγείο Σκαραμαγκά, καθώς και η πάγια γερμανική θέση για κατάργηση της ομοφωνίας στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ, δηλαδή του δικαιώματος βέτο που αποτελεί ασπίδα για κράτη όπως η Ελλάδα.

1. Eurofighter: Το «αυτονόητο» που δεν είναι εγγύηση

Όταν ρωτήθηκε ευθέως αν μπορεί να εγγυηθεί ότι τα 40 Eurofighter που η Γερμανία ενέκρινε να πουληθούν στην Τουρκία δεν θα στραφούν εναντίον της Ελλάδας, ο Βάντεφουλ απάντησε ότι αυτό αποτελεί «την αυτονόητη προϋπόθεση», παραπέμποντας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και τονίζοντας ότι η συμμαχική άμυνα αφορά «εξωτερικούς εχθρούς».

Είναι ίσως η πιο επικίνδυνη φράση όλης της συνέντευξης. Διότι:

Δεν αποτελεί δέσμευση, αλλά ευχή. Η ίδια η ελληνική πλευρά, σύμφωνα με δημοσιεύματα από τον Νοέμβριο του 2025, είχε ζητήσει να καταγραφεί ρητά στη συμφωνία ότι τα αεροσκάφη δεν θα χρησιμοποιηθούν εναντίον χώρας-μέλους της Συμμαχίας. Η γραπτή αυτή δέσμευση δεν έχει αποτυπωθεί.

Σε προηγούμενη συνέντευξή του, ο ίδιος ο Βάντεφουλ είχε αρκεστεί να χαρακτηρίσει «αδιανόητο» το ενδεχόμενο μια χώρα του ΝΑΤΟ να επιτεθεί σε άλλη, δηλαδή να αρνηθεί να συζητήσει εγγυήσεις.

Στην Άγκυρα, μιλώντας στο τουρκικό NTV, ο ίδιος υπουργός είχε δηλώσει ότι η αποστολή Eurofighter «είναι απολύτως φυσιολογική» και ότι θα μπορούσε να ολοκληρωθεί ακόμη και εντός του τρέχοντος έτους.

Η αντίδραση του Γιώργου Γεραπετρίτη; Δήλωσε ότι «η Ελλάδα δεν μπορεί να απαιτήσει από οποιαδήποτε χώρα» πώς θα χειρίζεται τις προμήθειές της και ότι το «κατ’ ελάχιστον» αναγκαίο είναι να μη χρησιμοποιηθούν εναντίον συμμάχου. Διπλωματική γλώσσα για ένα ζήτημα που αφορά ευθέως την εθνική άμυνα. Όταν ο Γερμανός υπουργός σού λέει «αυτονόητο» και εσύ απαντάς «κατ’ ελάχιστον», η συζήτηση έχει ήδη χαθεί στο πεδίο των διατυπώσεων.

2. «Η ΕΕ είναι η πιο στενή οικογένεια», αλλά οπλίζουμε τον γείτονά σου

Στο πιο εντυπωσιακό σημείο της συνέντευξης, ο Βάντεφουλ δηλώνει ότι «η ΕΕ είναι η πιο στενή οικογένεια» που έχει η Γερμανία και ότι θα φροντίζει «πάντα να προστατεύονται όλα τα μέλη της οικογένειας».

Δύο ερωτήματα προκύπτουν αυτομάτως

α) Πώς συμβιβάζεται η προστασία ενός μέλους της «οικογένειας» (Ελλάδα) με την έγκριση πώλησης 40 μαχητικών νέας γενιάς σε χώρα που διατηρεί casus belli εναντίον του; Η απάντηση «το ΝΑΤΟ» είναι, ευγενικά, αφελής. Πρακτικά, σημαίνει ότι το Βερολίνο μετακυλίει την ευθύνη της ασφάλειας του Αιγαίου στην ίδια την Ελλάδα και στην ποιοτική υπεροχή της Πολεμικής Αεροπορίας.

β) Όταν αναφέρεται στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, ο Βάντεφουλ μιλά για την ανάγκη να ενισχυθεί ο «ευρωπαϊκός πυλώνας στο ΝΑΤΟ» και να αναλάβουν οι Ευρωπαίοι μεγαλύτερες ευθύνες, ιδίως μετά την ανακοίνωση Τραμπ για απόσυρση 5.000 Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία. Δηλώνει αισιόδοξος ότι «η ευρωπαϊκή κυριαρχία αποκτά νέο νόημα». Όμως αυτή η «κυριαρχία» χτίζεται με πώληση πανίσχυρων οπλικών συστημάτων σε μη μέλος της ΕΕ, τη στιγμή που τα μέλη της «οικογένειας» καλούνται απλώς να κατανοήσουν.

3. Το βέτο, η ομοφωνία

Ο Βάντεφουλ είναι ένας από τους πολιτικούς που έχουν ταχθεί δημοσίως υπέρ της κατάργησης της αρχής της ομοφωνίας στις αποφάσεις της ΕΕ, ιδίως σε εξωτερική πολιτική, άμυνα και διεύρυνση. Η θέση αυτή υιοθετείται και από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς και από τον επικεφαλής του ΕΛΚ Μάνφρεντ Βέμπερ.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι:

Η Ελλάδα θα χάσει το όπλο του βέτο σε ευαίσθητα ζητήματα όπως η ένταξη της Τουρκίας ή των Σκοπίων υπό αμφισβητούμενους όρους, οι ελληνοτουρκικές εκκρεμότητες, οι κυρώσεις, η ενεργειακή ασφάλεια.

Η ειδική πλειοψηφία (65% του πληθυσμού, 55% των κρατών-μελών) ευνοεί τις μεγάλες χώρες, δηλαδή τη Γερμανία και τη Γαλλία.

Στο Ευρωκοινοβούλιο έχει ήδη υπερψηφιστεί, οριακά, με 310 ψήφους σε σύνολο 640, έκθεση που προβλέπει εγκατάλειψη της ομοφωνίας για τα επιμέρους κεφάλαια της ενταξιακής διαδικασίας.

Η ελληνική κυβέρνηση δεν φάνηκε να αναδεικνύει δημόσια αυτή την αντίφαση: πώς γίνεται η Γερμανία, που ζητά να μας αφαιρέσει το διπλωματικό μας όπλο, να καλείται ταυτόχρονα «στρατηγικός εταίρος».

4. SAFE

Παράλληλα με τα Eurofighter, η Γερμανία εργάζεται μεθοδικά για να εντάξει την Τουρκία στον ευρωπαϊκό αμυντικό χρηματοδοτικό μηχανισμό SAFE, παρά τις ελληνικές αντιρρήσεις. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Handelsblatt και της DW, το Βερολίνο επιχειρεί να συνδέσει σε ενιαίο «πακέτο» την πώληση Eurofighter με τη συμμετοχή της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας στο SAFE, αρκεί να παρακαμφθεί ο σκόπελος του ελληνικού βέτο.

Στην ίδια τη συνέντευξη του Βάντεφουλ στην Αθήνα, καμία αναφορά στο SAFE.

5. Μετανάστευση

Ο Γερμανός υπουργός χρησιμοποιεί επανειλημμένα τη διατύπωση ότι «τα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ είναι και εξωτερικά σύνορα της Γερμανίας», εξυμνεί τη συνεργασία με την Αθήνα και αναφέρεται σε «νέα αλληλεγγύη». Ωστόσο, η ουσία της ρητορικής του είναι ότι η Ελλάδα, μαζί με Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, «φέρει το βάρος εκ μέρους μας». Αυτό σημαίνει ότι το νότιο σύνορο πρέπει να σφραγίζει αποτελεσματικά τις ροές, ώστε να μην φτάνουν στο σύνορο Αυστρίας-Γερμανίας.

Η «στήριξη» που προσφέρεται είναι προσχηματική όσο δεν συνοδεύεται από:

ουσιαστική ανακατανομή προσφύγων εντός ΕΕ (κάτι που το γερμανικό σύστημα Δουβλίνου ποτέ δεν δέχτηκε ουσιαστικά να ανατρέψει),
σαφή χρηματοδότηση για τις δομές υποδοχής,
αντιμετώπιση της Τουρκίας ως πραγματικού «εργαλειοποιητή» των ροών.

6. Τα οικονομικά συμβόλαια κρυμμένα πίσω από τη «στρατηγική συνεργασία»

Πέρα από τα διπλωματικά σχήματα, η ουσία της επίσκεψης ήταν εμπορική:

Επίσκεψη στα ναυπηγεία Σκαραμαγκά, όπου η ThyssenKrupp έχει ήδη υπογράψει συμφωνία για εκσυγχρονισμό τεσσάρων υποβρυχίων.
Πιέσεις για νέα προγράμματα αναβάθμισης των γερμανικών αρμάτων Leopard που διαθέτει ο Ελληνικός Στρατός.
Επίσκεψη σε γερμανική εταιρεία ψηφιακής τεχνολογίας για δορυφορικές εικόνες ανίχνευσης δασικών πυρκαγιών.

Η «στρατηγική συνεργασία», λοιπόν, μεταφράζεται σε νέες παραγγελίες της γερμανικής αμυντικής και τεχνολογικής βιομηχανίας. Η ίδια η Γερμανία που εφοδιάζει την Τουρκία με Eurofighter, εφοδιάζει και την Ελλάδα με υποβρύχια και άρματα. Καλή δουλειά για τις γερμανικές βιομηχανίες, όχι αναγκαστικά καλή δουλειά για τη γεωπολιτική ισορροπία.

7. Το κλείσιμο του ελληνικού προγράμματος της Deutsche Welle

Στη συνέντευξη Τύπου, ο Γερμανός δημοσιογράφος ρώτησε για την απόφαση της διοίκησης της DW να κλείσει το ελληνικό πρόγραμμα του σταθμού λόγω περικοπών. Είναι μια λεπτομέρεια που λέει πολλά για το πραγματικό βάρος που έχει η Ελλάδα στη γερμανική δημόσια σφαίρα: ταυτόχρονα στρατηγικός εταίρος και αμελητέο ακροατήριο.