Το κίνημα «Zero Covid»: Από την προστασία στη λατρεία και τη ρητορική της ενοχής

Η μετά-πανδημική εποχή έφερε στο φως ένα από τα πιο ιδιότυπα κοινωνικά φαινόμενα του 21ου αιώνα: την ανάδυση μιας κοινότητας που αρνείται να εγκαταλείψει τα μέτρα προστασίας, μετατρέποντας τη μάσκα από ιατρικό εργαλείο σε σύμβολο μιας νέας, κοσμικής λατρείας.

Το κίνημα «Zero Covid» δεν αποτελεί πλέον μια απλή διαφωνία για τη δημόσια υγεία, αλλά μια σύνθετη ψυχολογική και κοινωνιολογική δομή που βασίζεται στον διαρκή φόβο και την ηθική δαιμονοποίηση του «άλλου».

Για τα άτομα αυτά , ο φόβος του ιού λειτούργησε ως καταλύτης για μια πλήρη αναδόμηση του «Εγώ».

Στην ψυχολογία, αυτό εξηγείται μέσω της γνωστικής ασυμφωνίας. Όταν ο υπόλοιπος κόσμος επέστρεψε στην κανονικότητα, η αποδοχή αυτής της αλλαγής θα σήμαινε για τους «Zero Coviders» ότι οι θυσίες και η απομόνωση των προηγούμενων ετών ήταν υπερβολικές. Για να αποφευχθεί αυτή η επώδυνη συνειδητοποίηση, ο κίνδυνος πρέπει να παραμείνει «υπαρκτός» και «θανάσιμος» στο διηνεκές.

Όταν λένε ότι «η άρνηση είναι αντίδραση φόβου» επικαλούνται έναν  έναν κλασικό μηχανισμό προβολής (projection).

Αποδίδουν στους άλλους το συναίσθημα που τα ίδια αδυνατούν να διαχειριστούν.

Έτσι αυτοπαρουσιάζονται ως οι μοναδικοί λογικοί παρατηρητές μιας σφαγής σε πραγματικό χρόνο.

Αυτή η «σχιζοειδής» προσέγγιση της πραγματικότητας οδηγεί σε έναν αυτοεπιβαλλόμενο εξοστρακισμό, όπου η μοναξιά βαφτίζεται «ασφάλεια».

Το κίνημα παρουσιάζει όλα τα δομικά στοιχεία μιας λατρείας (cult).

Οι τελετουργίες, όπως η σχολαστική εφαρμογή μασκών N95/N99 ακόμη και σε εξωτερικούς χώρους ή ο φετιχισμός εξειδικευμένων συσκευών καθαρισμού αέρα, προσφέρουν μια ψευδαίσθηση ελέγχου πάνω στο απρόβλεπτο. Η κοινωνία χωρίζεται αυστηρά σε «Καθαρούς» (όσοι φορούν μάσκα )  και «Μολυσμένους» (όσοι αναπνέουν ελεύθερα).

Στην περίπτωση αυτή η μάσκα λειτουργεί ως τοτέμ, ένα σύμβολο ηθικής ανωτερότητας. Όταν διασημότητες όπως η Stevie Nicks δηλώνουν ότι «φορούν τη μάσκα ως πράξη αγάπης», ουσιαστικά πλαισιώνουν τη συμπεριφορά τους με θρησκευτικούς όρους. Όποιος δεν συμμετέχει στην τελετουργία δεν είναι απλώς απρόσεκτος, είναι «κακός» ή «εγωιστής».

Σε κοινωνιολογικό επίπεδο, η μάσκα έγινε το απόλυτο σύμβολο πολιτικής ταυτότητας και κοινωνικής σηματοδότησης (virtue signaling). Τα άτομα που την έχουν εντάξει στην καθημερινότητά τους , δηλώνουν επιστημονικά εγγράμματοι και κοινωνικά ευαίσθητοι.

Ωστόσο, αυτή η στάση δημιουργεί ένα «παράδοξο ασφάλειας». Όσο περισσότερο απομονώνονται αυτά τα άτομα σε ψηφιακές «φούσκες», τόσο περισσότερο αυξάνεται το άγχος τους. Η έλλειψη κοινωνικής τριβής μειώνει την ψυχική ανθεκτικότητα, οδηγώντας σε μια κατάσταση διαρκούς ηθικού συναγερμού.

Το κίνημα «Zero Covid» είναι η απάντηση μιας μερίδας του πληθυσμού στο συλλογικό τραύμα της πανδημίας. Αντί για επούλωση, επέλεξαν την παγίωση του τραύματος ως τρόπο ζωής. Η μάσκα δεν προστατεύει πλέον μόνο τους πνεύμονες, αλλά λειτουργεί ως «τείχος» ενάντια σε μια πραγματικότητα που τους τρομάζει περισσότερο από τον ίδιο τον ιό: την πραγματικότητα της ατομικής ευθύνης και της απώλειας του απόλυτου ελέγχου.

Η μετατροπή της επιστήμης σε πολιτική θεολογία, όπου η ασφάλεια είναι η ύψιστη αξία και η ελευθερία θεωρείται «βία», απειλεί να δημιουργήσει μόνιμα ρήγματα στον κοινωνικό ιστό. Για τους «για πάντα μασκοφόρους», η πανδημία δεν θα τελειώσει ποτέ, όχι γιατί ο ιός είναι ακόμα εδώ, αλλά γιατί η νέα τους ταυτότητα εξαρτάται από την ύπαρξή του.