Τι θα γινόταν αν η Ουκρανία είχε ακολουθήσει το «αυστριακό μοντέλο» και δεν προκαλούσε τη Ρωσία;

Η ρωσική εισβολή του 2022 αποτελεί ξεκάθαρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου, καμία αμφιβολία. Ωστόσο, στον πραγματικό κόσμο, η νομιμότητα από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζεται και διπλωματία, κάτι που το Κίεβο φαίνεται πως υποτίμησε. Αν είχε επιλέξει την πορεία που ακολούθησε κάποτε η Αυστρία, ίσως σήμερα να παρέμενε μια ενιαία και ειρηνική χώρα.

Αυτή τη στιγμή, ο ουκρανικός στρατός δίνει σκληρές μάχες για να υπερασπιστεί πόλεις όπως το Ποκρόβσκ. Η χώρα, χωρίς άμεση οικονομική στήριξη, κινδυνεύει να ξεμείνει από πόρους έως τον Φεβρουάριο του 2026. Οι πολίτες υπομένουν τεράστιες δυσκολίες, ενώ η πιθανότητα στρατιωτικής νίκης φαίνεται ελάχιστη. Παρ’ όλα αυτά, τόσο το Κίεβο όσο και οι δυτικοί του σύμμαχοι επιμένουν στην ένταξη στο ΝΑΤΟ. Όπως είχε δηλώσει το καλοκαίρι ο γ.γ. του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, η πορεία της Ουκρανίας προς τη Συμμαχία θεωρείται “μη αναστρέψιμη”, αν και η πλήρης ένταξη δεν βρίσκεται στο τραπέζι, παρά μόνο εγγυήσεις ασφάλειας τύπου “Άρθρου 5”.

Η διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς όξυνε τα ρωσικά διλήμματα ασφαλείας, ώσπου ήρθε η σειρά της Ουκρανίας. Η Μόσχα είχε ήδη καταστήσει σαφές ότι θα πολεμήσει προκειμένου να αποτρέψει την ένταξη του Κιέβου στη Συμμαχία, μια στάση που, σύμφωνα με τον πρώην Αμερικανό πρέσβη Ντέιβιντ Ράντελ, αποτέλεσε τη βασική αιτία του πολέμου. Ο ίδιος διερωτήθηκε: «Πώς μια αμυντική συμμαχία όπως το ΝΑΤΟ ωφελείται από την προσθήκη αδύναμων και ευάλωτων μελών;».

Η Αυστρία, πάντως, είχε βρεθεί σε παρόμοια κατάσταση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Από το 1945 έως το 1955 τελούσε υπό κατοχή των τεσσάρων νικητριών δυνάμεων, ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Ην. Βασιλείου και Γαλλίας. Η ανεξαρτησία της κατοχυρώθηκε το 1955 με τη Συνθήκη του Κράτους της Αυστρίας, ύστερα από συμφωνία με τη Μόσχα. Ο Χρουστσόφ συναίνεσε στην αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων με έναν όρο: η χώρα να παραμείνει για πάντα ουδέτερη και εκτός ΝΑΤΟ.

Από τότε, η ουδετερότητα έχει γίνει μέρος της αυστριακής ταυτότητας. Δημοσκόπηση του 2022 έδειξε πως το 76% των Αυστριακών θέλει να διατηρηθεί αυτό το καθεστώς, ενώ μόλις 18% στηρίζει την ένταξη στο ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 1995 χωρίς να αμφισβητηθεί η ουδετερότητά της.

Η Ουκρανία θα μπορούσε να είχε ακολουθήσει τον ίδιο δρόμο, ένταξη στην ΕΕ με ταυτόχρονη στρατιωτική ουδετερότητα. Όπως υπογραμμίζει ο Ράντελ, «ο τερματισμός του πολέμου θα απαιτήσει διαπραγματεύσεις για δύο βασικά ζητήματα: την ουδετερότητα της Ουκρανίας και τα σύνορά της». Υπενθυμίζει ότι η ΕΣΣΔ αποσύρθηκε από την Αυστρία μόνο αφού αυτή δεσμεύτηκε να παραμείνει ουδέτερη· γιατί να μη συμβεί κάτι ανάλογο και με την Ουκρανία;

Κατά τον ίδιο, περιοχές όπως το Ντονμπάς και η Κριμαία είναι ιστορικά ρωσόφωνες και εντάχθηκαν στην Ουκρανία για πολιτικούς λόγους την εποχή της Σοβιετικής Ένωσης. Θεωρεί πως θα έπρεπε να υπάρξει δημοψήφισμα υπό την αιγίδα του ΟΗΕ για να αποφασίσουν οι κάτοικοι την τύχη τους, όπως έπραξαν οι λαοί της Σκωτίας ή του Κεμπέκ.

Τέλος, προτείνει μια διπλωματική λύση. Η Ρωσία να λάβει πολιτική αποκατάσταση και άρση κυρώσεων με αντάλλαγμα την αποδοχή ενός τέτοιου δημοψηφίσματος, και η Ουκρανία να λάβει διεθνή βοήθεια ανοικοδόμησης. Ίσως τότε να είχε μια ευκαιρία να αποφύγει τον πόλεμο που τη διέλυσε.

Γράφει ο Σαλαμινομάχος