ΘΑ ΦΤΑΣΕΙ Η... ΕΚΕΧΕΙΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΤΛΙΑ ΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ;

Τα κακώς κείμενα πίσω από τη βενζίνη των 2 ευρώ και γιατί η κυβέρνηση δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από πλαφόν και ΠΝΠ

Η βενζίνη ξεπερνά τα 2 ευρώ στις εθνικές οδούς, αγγίζει τα 2,20 ευρώ στα νησιά. Η αισιοδοξία στηρίζεται στην βουτιά του 14% του μπρεντ μετά την ανακοίνωση εκεχειρίας στον Περσικό. Στα χαρτιά, η λογική είναι, πέφτει το αργό, πέφτει η τιμή στην αντλία σε 4-5 ημέρες.

Στην πράξη, ωστόσο, η ιστορία είναι εντελώς διαφορετική. Και αυτό δεν οφείλεται μόνο στην αστάθεια της Μέσης Ανατολής. Οφείλεται σε δομικές αδυναμίες που κανένα πλαφόν δεν μπορεί να θεραπεύσει και έχει να κάνει με αδυναμίες που η κυβέρνηση οχι απλως απλώς αγνόησε, αλλά σε πολλές περιπτώσεις επέλεξε συνειδητά να μην αντιμετωπίσει.

Ας ξεκινήσουμε από τον ελέφαντα στο δωμάτιο. Στην Ελλάδα, οι φόροι αποτελούν μεταξύ 55% και 65% της τελικής τιμής στην αντλία. Ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στη βενζίνη ανέρχεται σε 70 λεπτά ανά λίτρο, πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο που κυμαίνεται μεταξύ 55 και 65 λεπτών. Πάνω σε αυτό τον φόρο, επιβάλλεται ΦΠΑ 24%, δηλαδή φόρος πάνω στον φόρο. Η χώρα κατατάσσεται στην 5η θέση στις ακριβότερες αγορές βενζίνης στην ΕΕ, σε σύγκριση με τα 27 κράτη μέλη.

Και ενώ η Ισπανία αντέδρασε στην κρίση μειώνοντας τον ΦΠΑ στα καύσιμα στο 10% και ρίχνοντας τον ειδικό φόρο υδρογονανθράκων στο ελάχιστο που επιτρέπει η ΕΕ, ένα μέτρο που μπορεί να φέρει ελάφρυνση έως 30 λεπτά ανά λίτρο, στην Ελλάδα η κυβέρνηση επιλέγει να μην αγγίζει την φορολογία. Ο λόγος είναι ότι τα έσοδα από τα καύσιμα αποτελούν διαχρονικά σημαντική πηγή χρηματοδότησης του κρατικού προϋπολογισμού. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, ο κρατικός προϋπολογισμός του 2026 αναμένει περίπου 1,7 δισ. ευρώ μόνο από τη φορολογία καυσίμων.

Η κυβέρνηση προτιμά να εισπράττει παρά να ελαφρύνει τον πολίτη. Το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους, 5 λεπτά στη χονδρική, 12 λεπτά στη λιανική, αγγίζει μόλις τα 17 λεπτά από τη συνολική αλυσίδα. Αντιπαραβάλλοντας αυτό με μια υπερφορολόγηση που «τρώει» πάνω από τα μισά λεπτά ανά λίτρο, καταλαβαίνει κανείς ότι το πλαφόν είναι μια πυροσβεστική κίνηση για τις κάμερες, όχι λύση για το πορτοφόλι.

Η αισχροκέρδεια ως μια σταθερά

Η κυβέρνηση ανακοίνωσε Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου με πρόστιμα έως 5 εκατ. ευρώ για φαινόμενα αισχροκέρδειας, με ισχύ ως τις 30 Ιουνίου 2026. Ωραία. Αλλά η αισχροκέρδεια δεν γεννήθηκε με τον πόλεμο στο Ιράν. Είναι διαρθρωτικό πρόβλημα μιας αγοράς που λειτουργεί ως ολιγοπώλιο, με δύο μόνο διυλιστηριακούς ομίλους, Helleniq Energy και Motor Oil, και μια εφοδιαστική αλυσίδα όπου η διαφάνεια παραμένει ζητούμενο. Η ίδια η Πανελλήνια Ομοσπονδία Πρατηριούχων αντιδρά στο πλαφόν, υποστηρίζοντας ότι το πρόβλημα βρίσκεται στη φορολογία και όχι στα περιθώρια κέρδους τους.

Αν η κυβέρνηση γνώριζε, όπως λέει, «πολύ καλά τη συμπεριφορά της αγοράς», γιατί χρειάστηκε πόλεμος για να θεσπίσει κανόνες; Γιατί δεν υπήρχε μόνιμος μηχανισμός ελέγχου; Γιατί οι 1.500 έλεγχοι σε πρατήρια ανακοινώνονται τώρα ως επιτεύγμα, λες και οι προηγούμενες χρονιές δεν υπήρχε πρόβλημα;

Η χώρα χωρίς δικό της αέριο… ακόμα

Η πιο οδυνηρή πλευρά του ζητήματος αφορά τον ενεργειακό σχεδιασμό ή μάλλον την απουσία του. Η Ελλάδα, μια χώρα που περιβάλλεται από θάλασσα με πιθανά κοιτάσματα υδρογονανθράκων εκτιμώμενα σε 680 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, παραμένει πλήρως εξαρτημένη από εισαγωγές. Από τη δεκαετία του ’60 μέχρι σήμερα, η χώρα δεν κατάφερε να περάσει ποτέ ουσιαστικά στη φάση της παραγωγής.

Οι υπογραφές με Chevron και HELLENiQ ENERGY για τα οικόπεδα νοτίως της Κρήτης και της Πελοποννήσου ήρθαν μόλις τον Φεβρουάριο του 2026. Η πρώτη ερευνητική γεώτρηση στο Ιόνιο (στόχος «Ασωπός») προγραμματίζεται για τα τέλη του 2026 ή αρχές 2027. Οι σεισμικές έρευνες σε Κρήτη αναμένονται στο τελευταίο τρίμηνο του 2026. Οι πιθανότητες επιτυχίας μιας μεμονωμένης γεώτρησης εκτιμώνται μόλις στο 20%.

Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν όλα πάνε καλά, η Ελλάδα δεν θα έχει δική της παραγωγή πριν το τέλος της δεκαετίας. Αυτό σημαίνει ότι κάθε γεωπολιτική αναταραχή, Περσικός Κόλπος, Ουκρανία, Λιβύη, μεταφράζεται σε σοκ στο ελληνικό πορτοφόλι, χωρίς κανένα μαξιλάρι ασφαλείας.

Αποθέματα

Η κυβέρνηση ανακοινώνει την αποδέσμευση 2 εκατ. βαρελιών πετρελαίου από τα στρατηγικά αποθέματα. Ο υπουργός Παπασταύρου μιλά για «πλήρη επάρκεια». Τα 2 εκατ. βαρέλια αντιστοιχούν στο 13% των συνολικών στρατηγικών αποθεμάτων της χώρας, και καλύπτουν μόλις μία εβδομάδα εθνικής κατανάλωσης.

Κι ενώ μας λένε ότι «δεν κινδυνεύουμε» επειδή το 60% της παραγωγής των δύο ομίλων εξάγεται, αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα, ότι η χώρα δεν έχει επενδύσει σε αποθηκευτική υποδομή, σε στρατηγικά αποθέματα πέρα από τα ελάχιστα που ζητά ο ΙΕΑ, και σε ενεργειακή αποκέντρωση. Το γεγονός ότι τα διυλιστήρια κλείνουν τη Δευτέρα του Πάσχα και δεν τιμολογούν νέες ποσότητες, αποκαλύπτει τις αδυναμίες ενός συστήματος που λειτουργεί χωρίς ελαστικότητα.

Η ηλεκτρική ενέργεια

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ίδια κυβέρνηση που δεν μπόρεσε να αποτρέψει τις τιμές-ρεκόρ στα καύσιμα, βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δεύτερο ενεργειακό παράδοξο: η υπερπαραγωγή από φωτοβολταϊκά απειλεί με μπλακ άουτ τις ημέρες χαμηλής ζήτησης. Την περασμένη Κυριακή, οι περικοπές στην πράσινη ενέργεια έφτασαν τα 6 Γιγαβάτ. Δηλαδή, ενώ η χώρα πληρώνει ακριβά τα εισαγόμενα καύσιμα, ταυτόχρονα πετά στα σκουπίδια εγχώρια καθαρή ενέργεια, γιατί κανείς δεν φρόντισε να χτίσει αποθηκευτικά συστήματα (μπαταρίες, αντλησιοταμίευση) που θα μετέτρεπαν αυτό το πλεόνασμα σε σταθερή παροχή.

Τι θα έπρεπε να είχε κάνει η κυβέρνηση και δεν έκανε

Η κρίση στα καύσιμα δεν ξέσπασε ξαφνικά. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται εδώ και μήνες. Πάνω από το 10% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου έχει τεθεί εκτός λειτουργίας λόγω χτυπημάτων σε υποδομές του Κόλπου. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σε κίνδυνο. Η Ευρώπη ψάχνει ήδη φορτία αερίου για τον επόμενο χειμώνα, με εκτιμήσεις που τοποθετούν τις τιμές στα 50-60 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Σε αυτό το σκηνικό, μια σοβαρή κυβέρνηση θα είχε ήδη προχωρήσει σε μείωση του ΕΦΚ, έστω προσωρινή, όπως έκανε η Ισπανία. Θα είχε θεσμοθετήσει μόνιμο μηχανισμό κατά της αισχροκέρδειας αντί για ΠΝΠ τριμήνου. Θα είχε επιταχύνει τις έρευνες υδρογονανθράκων αντί να χάνει δεκαετίες σε γραφειοκρατικές διαδικασίες. Θα είχε επενδύσει σε αποθήκευση ενέργειας, ώστε τα γιγαβάτ που πετιούνται κάθε Κυριακή να μην χάνονται αλλά να τροφοδοτούν τη χώρα τις ημέρες αιχμής. Θα είχε διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού πριν χτυπήσει η κρίση, όχι αφού τα φορτία από τον Κόλπο σταμάτησαν.

Ο λογαριασμός πέφτει πάντα στον πολίτη

Η Ελλάδα βρίσκεται εκτεθειμένη σε κάθε ενεργειακή κρίση, χωρίς δική της παραγωγή, με υπερφορολόγηση-ρεκόρ στα καύσιμα, με ολιγοπωλιακή αγορά, χωρίς επαρκή αποθηκευτική υποδομή, και με μια κυβέρνηση που αντιδρά αντί να προλαμβάνει. Τα πλαφόν λήγουν τον Ιούνιο. Οι μειώσεις «μπορεί» να φτάσουν στην αντλία σε 4-5 ημέρες. Και αν ξανακλείσουν τα Στενά του Ορμούζ, η εκεχειρία καταρρεύσει ή νέα χτυπήματα πλήξουν ενεργειακές υποδομές, τα 2 ευρώ θα φαίνονται νοσταλγικά φθηνά.

Θα δούμε μειώσεις στην αντλία; Ίσως. Για λίγο. Μέχρι την επόμενη κρίση, που σε αυτό το γεωπολιτικό περιβάλλον μπορεί να είναι θέμα εβδομάδων. Αυτό που δεν θα δούμε, αν δεν αλλάξει ριζικά η πολιτική, είναι μια χώρα που ελέγχει τη μοίρα της στην ενέργεια.