Από τα πανεπιστημιακά εργαστήρια και την έρευνα στη σχολική αίθουσα. Χιλιάδες επιστήμονες με το υψηλότερο επίπεδο ακαδημαϊκής κατάρτισης διεκδικούν πλέον μια θέση στη δημόσια εκπαίδευση, φωτίζοντας μια εντυπωσιακή αλλά και σύνθετη πλευρά της ελληνικής αγοράς εργασίας.

Οι φετινοί πίνακες του ΑΣΕΠ αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που δύσκολα περνά απαρατήρητη: 2.611 υποψήφιοι εκπαιδευτικοί διαθέτουν διδακτορικό τίτλο, σε σύνολο 87.971 αιτήσεων. Πρόκειται για περίπου το 3% των υποψηφίων.

Το στοιχείο αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή το διδακτορικό αποτελεί την κορυφαία βαθμίδα πανεπιστημιακών σπουδών και, παραδοσιακά, συνδέεται με την έρευνα και την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία. Ωστόσο, για πολλούς επιστήμονες η επαγγελματική διαδρομή καταλήγει πλέον να περνά από τη σχολική τάξη.

Οι ειδικότητες που ξεχωρίζουν

Οι μεγαλύτερες αναλογίες κατόχων διδακτορικού καταγράφονται σε επιστημονικούς κλάδους. Στους βιολόγους, 324 από τους 1.786 υποψηφίους διαθέτουν διδακτορικό, ποσοστό 18,14%. Ακολουθούν οι χημικοί μηχανικοί με 12,94%, οι χημικοί με 10,99%, η Ιατρική με 10,42% και οι φυσικοί με 9,97%.

Σε απόλυτους αριθμούς, όμως, την πρώτη θέση καταλαμβάνουν οι φιλόλογοι με 613 διδάκτορες. Ακολουθούν οι φυσικοί με 373, οι βιολόγοι με 324, οι χημικοί με 216 και οι μαθηματικοί με 161.

Τα δεδομένα γεννούν ένα κρίσιμο ερώτημα: τι οδηγεί έναν επιστήμονα που επένδυσε χρόνια σε σπουδές και έρευνα να διεκδικεί τελικά μια θέση στο δημόσιο σχολείο;

Το διδακτορικό δεν εγγυάται ακαδημαϊκή καριέρα

Η απάντηση βρίσκεται σε σημαντικό βαθμό στην επαγγελματική αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει την έρευνα και την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία.

Η ολοκλήρωση μιας διδακτορικής διατριβής δεν συνεπάγεται αυτόματα θέση σε πανεπιστήμιο ή ερευνητικό κέντρο. Πολλοί νέοι επιστήμονες περνούν για χρόνια από συμβάσεις περιορισμένης διάρκειας, ερευνητικά προγράμματα και προσωρινές θέσεις, χωρίς σαφή προοπτική μονιμότητας.

Και πρόκειται για ανθρώπους που έχουν ήδη επενδύσει σημαντικό κομμάτι της ζωής τους στις σπουδές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, 18,7% ολοκληρώνουν το διδακτορικό τους σε τέσσερα χρόνια, 20,2% σε πέντε, 14% σε έξι, ενώ 12,2% χρειάζονται περισσότερα από εννέα χρόνια.

Όταν αυτή η διαδρομή ολοκληρώνεται, η ανάγκη για μια πιο σταθερή επαγγελματική προοπτική γίνεται καθοριστική.

Η δημόσια εκπαίδευση ως διέξοδος

Για έναν επιστήμονα που θέλει να παραμείνει στην Ελλάδα, το δημόσιο σχολείο μπορεί να αποτελέσει μία από τις διαθέσιμες διαδρομές προς την επαγγελματική σταθερότητα.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι ο δρόμος είναι εύκολος. Πολλοί εκπαιδευτικοί εργάζονται για χρόνια ως αναπληρωτές, αλλάζουν τόπο κατοικίας και υπηρετούν μακριά από το σπίτι τους μέχρι να αποκτήσουν μια μονιμότερη επαγγελματική βάση.

Η επιλογή του σχολείου επομένως δεν πρέπει να διαβάζεται απλώς ως «εγκατάλειψη» της έρευνας. Για αρκετούς αποτελεί συνειδητή επιλογή διδασκαλίας· για άλλους, μια ρεαλιστική απάντηση στην αβεβαιότητα της αγοράς εργασίας.

Το μεγάλο πλεονέκτημα στους πίνακες του ΑΣΕΠ

Υπάρχει και ένας εξαιρετικά πρακτικός παράγοντας: η μοριοδότηση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του αρχικού δημοσιεύματος, το διδακτορικό προσφέρει 400 μόρια, έναντι 180 για μεταπτυχιακό τίτλο και 90 για integrated master. Έτσι, ο τίτλος μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη θέση του υποψηφίου στους πίνακες.

Το αποτέλεσμα είναι ένα ολοένα εντονότερο «κυνήγι προσόντων», στο οποίο μεταπτυχιακά, διδακτορικά και πρόσθετες πιστοποιήσεις αποκτούν καθοριστικό ρόλο.

Τι λένε πραγματικά οι 2.611 διδάκτορες

Τα στοιχεία δεν σημαίνουν ότι 2.611 άνθρωποι απέτυχαν να κάνουν ακαδημαϊκή καριέρα. Τα κίνητρα για την απόκτηση διδακτορικού είναι πολύ διαφορετικά.

Σύμφωνα με τα δεδομένα του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης που παρατίθενται στο αρχικό κείμενο, 57,1% των νέων διδακτόρων είχαν ως βασικό κίνητρο το προσωπικό ενδιαφέρον για την έρευνα. Για το 21,6% βασικός στόχος ήταν η ακαδημαϊκή σταδιοδρομία και για το 19,1% οι καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες.

Ωστόσο, οι 2.611 κάτοχοι διδακτορικού στους πίνακες της εκπαίδευσης δείχνουν κάτι ευρύτερο: ακόμη και η υψηλότερη ακαδημαϊκή εξειδίκευση δεν οδηγεί αυτομάτως σε μια ασφαλή επαγγελματική διαδρομή.

Και κάπως έτσι, άνθρωποι που πέρασαν χρόνια σε πανεπιστήμια, βιβλιοθήκες και ερευνητικά εργαστήρια βρίσκονται σήμερα μπροστά στον πίνακα μιας σχολικής αίθουσας.

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι γιατί ένας διδάκτορας επιλέγει το σχολείο. Είναι πόσες πραγματικές και σταθερές επιλογές έχει ένας υψηλά καταρτισμένος επιστήμονας ώστε να αποφασίσει ελεύθερα αν θέλει να βρίσκεται στο πανεπιστήμιο, στην έρευνα ή στην εκπαίδευση.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

«Αγόρι»: Η καθημερινή ελληνική λέξη που κρύβει ένα απρόσμενο μυστικό