Στο επίκεντρο μια πιθανή «νέα Γιάλτα» στην Κίνα – Οι στόχοι Τραμπ και Πούτιν και η αμηχανία του Σι

Ένα ενδεχόμενο διπλωματικό γεγονός με ευρύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις βρίσκεται στο προσκήνιο, καθώς προετοιμάζεται πιθανή τριμερής συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ στην κινεζική πόλη Σεντζέν, στο περιθώριο της συνόδου του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC).

Στο τραπέζι θα μπορούσαν να βρεθούν ζητήματα όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, η σύγκρουση με το Ιράν, ο πυρηνικός αφοπλισμός και η τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, οι τρεις ηγέτες προσεγγίζουν την πιθανή συνάντηση με διαφορετικές προτεραιότητες, ενώ οι πιθανότητες επίτευξης μιας συνολικής συμφωνίας θεωρούνται περιορισμένες.

Παράλληλα, η προοπτική μιας συνεννόησης μεταξύ των ισχυρότερων δυνάμεων του πλανήτη χωρίς τη συμμετοχή άλλων κρατών προκαλεί ανησυχία, ιδιαίτερα στην Ουκρανία και την Ταϊβάν, αλλά και σε χώρες της ευρύτερης περιοχής, όπως η Ιαπωνία.

Τι αναζητούν Τραμπ και Πούτιν

Για τον Ρώσο πρόεδρο, μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να αποτελέσει ευκαιρία για την προώθηση μιας συμφωνίας που θα οδηγούσε στον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία με όρους ευνοϊκούς για τη Μόσχα.

Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να επιδιώκει μια σημαντική διπλωματική επιτυχία, με ιδιαίτερη έμφαση στον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών. Μια συμφωνία ή έστω ένα ουσιαστικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο της διεθνούς πολιτικής του παρουσίας.

Ωστόσο, η κινεζική πλευρά αντιμετωπίζει την προοπτική της τριμερούς συνάντησης με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα.

Γιατί ο Σι Τζινπίνγκ εμφανίζεται επιφυλακτικός

Το Πεκίνο δεν φαίνεται να επιθυμεί να βρεθεί σε μια διαδικασία διαπραγματεύσεων για τον περιορισμό των πυρηνικών όπλων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία.

Οι δύο αυτές χώρες διαθέτουν περισσότερες από 5.000 πυρηνικές κεφαλές η καθεμία, ενώ το κινεζικό οπλοστάσιο υπολογίζεται σε περίπου 500, αν και η Κίνα το επεκτείνει με ταχείς ρυθμούς.

Η διαφορά αυτή αποτελεί βασικό λόγο της κινεζικής επιφυλακτικότητας, καθώς το Πεκίνο δεν επιθυμεί να αποδεχθεί περιορισμούς αντίστοιχους με εκείνους που θα ισχύουν για τις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις.

Επιπλέον, το απρόβλεπτο και συχνά αυτοσχεδιαστικό διπλωματικό ύφος του Τραμπ έρχεται σε αντίθεση με την προσεκτικά οργανωμένη προσέγγιση που ακολουθεί ο Σι στις διεθνείς συναντήσεις υψηλού επιπέδου.

Οι φόβοι για μια επανάληψη της Διάσκεψης της Γιάλτας

Η πιθανότητα συνάντησης των τριών ηγετών έχει προκαλέσει συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση συζήτησαν τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων και τις σφαίρες επιρροής.

Ο όρος «νέα Γιάλτα» χρησιμοποιείται πλέον για να περιγράψει τον φόβο ότι οι μεγάλες δυνάμεις ενδέχεται να καταλήξουν σε συνεννοήσεις που θα επηρεάσουν την πορεία μικρότερων κρατών, χωρίς τα ίδια να έχουν λόγο στις αποφάσεις.

Στη Ρωσία, ορισμένοι εθνικιστικοί κύκλοι αντιμετωπίζουν θετικά αυτή την προοπτική, θεωρώντας ότι η παρουσία του Πούτιν δίπλα στον Αμερικανό και τον Κινέζο πρόεδρο ενισχύει τη διεθνή θέση της Μόσχας.

Αντίθετα, στο Κίεβο επικρατεί ανησυχία για το ενδεχόμενο να συζητηθεί το μέλλον της Ουκρανίας χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει ήδη εκφράσει την αντίθεσή του σε μια πιθανή αναδιανομή της διεθνούς επιρροής μεταξύ των ισχυρών κρατών.

Ανάλογοι προβληματισμοί καταγράφονται και στην Ταϊβάν, ενώ η Ιαπωνία παρακολουθεί με προσοχή τις εξελίξεις, λόγω των επιπτώσεων που θα μπορούσε να έχει μια τέτοια συνεννόηση στην ασφάλεια και την ισορροπία δυνάμεων στην Ασία.

Το ουκρανικό ζήτημα διχάζει ήδη τις προσεγγίσεις

Ένα από τα βασικά σημεία διαφωνίας αφορά το εάν ο πόλεμος στην Ουκρανία θα αποτελέσει μέρος της ατζέντας.

Η Μόσχα επιθυμεί να τεθεί το ζήτημα στις συνομιλίες, όμως το Πεκίνο εμφανίζεται απρόθυμο να το συμπεριλάβει στην ημερήσια διάταξη. Από την πλευρά της Ουάσιγκτον έχει διατυπωθεί επίσης η θέση ότι μια τριμερής συνάντηση δεν αποτελεί το κατάλληλο πλαίσιο για τη συγκεκριμένη διαπραγμάτευση.

Την ίδια στιγμή, οι επαφές μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών συνεχίζονται, χωρίς να έχει οριστικοποιηθεί πλήρως ούτε η ατζέντα ούτε η μορφή των πιθανών συνομιλιών.

Η κινεζική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον έχει αναφέρει ότι βρίσκεται σε επικοινωνία με τα ενδιαφερόμενα μέρη, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.

Μια συνάντηση με ισχυρό συμβολισμό, αλλά αβέβαιο αποτέλεσμα

Για τον Τραμπ, η πιθανή συνάντηση αποτελεί ευκαιρία να προβάλει τον ρόλο του στη διεθνή σκηνή και να αναζητήσει διπλωματικές επιτυχίες. Μια πρόοδος στον έλεγχο των πυρηνικών όπλων ή μια συμβολή στην αποκλιμάκωση της κρίσης με το Ιράν θα μπορούσε να ενισχύσει το πολιτικό του αποτύπωμα.

Για τον Πούτιν, η συμμετοχή σε μια τέτοια συνάντηση προσφέρει τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως ισότιμος συνομιλητής των ηγετών των ΗΠΑ και της Κίνας, παρά τη διεθνή απομόνωση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ο Σι Τζινπίνγκ, από την άλλη, καλείται να διαχειριστεί μια διπλωματική ισορροπία με αρκετές δυσκολίες: να διατηρήσει τις σχέσεις του με τη Μόσχα, να διαχειριστεί τις σχέσεις με την Ουάσιγκτον και ταυτόχρονα να αποφύγει μια διαδικασία που θα μπορούσε να περιορίσει τα κινεζικά συμφέροντα.

Έτσι, ακόμη και αν η συνάντηση πραγματοποιηθεί, δεν θεωρείται δεδομένο ότι θα οδηγήσει σε συγκεκριμένες συμφωνίες. Το βάρος της ενδέχεται να βρίσκεται περισσότερο στον συμβολισμό της και στο μήνυμα που θα εκπέμψει για τη διαμόρφωση της διεθνούς ισορροπίας δυνάμεων.