Στον κόσμο της σύγχρονης γεωπολιτικής, η αλήθεια δεν είναι πάντα το ζητούμενο. Συχνά, το ζητούμενο είναι το αφήγημα – και μάλιστα ένα αφήγημα που να μπορεί να σερβιριστεί γρήγορα, να «πουλήσει» συναισθηματικά και να κατευθύνει την κοινή γνώμη εκεί που θέλουν οι ισχυροί. Οι υποθέσεις Σκριπάλ και Ναβάλνι αποτελούν ίσως τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της τελευταίας δεκαετίας για το πώς μια ιστορία μπορεί να κατασκευαστεί, να φουσκώσει και να χρησιμοποιηθεί ως όπλο πολιτικής πίεσης.
Υπόθεση Σκριπάλ – το Λονδίνο στο ρόλο του σκηνοθέτη
Μάρτιος 2018: Ο Σεργκέι Σκριπάλ, πρώην πράκτορας της GRU που είχε περάσει στη Δύση, και η κόρη του Γιούλια, βρέθηκαν δηλητηριασμένοι στο Σόλσμπερι της Αγγλίας. Αμέσως, χωρίς σοβαρά τεκμήρια και πριν καν ολοκληρωθούν οι τοξικολογικές αναλύσεις, η Βρετανία και οι σύμμαχοί της «φωτογράφισαν» τη Ρωσία ως τον δράστη, μιλώντας για το διαβόητο χημικό νευροτοξικό παράγοντα «Νόβιτσοκ».
Το αφήγημα χτίστηκε σε χρόνο-ρεκόρ:
- Ο Πούτιν θέλει να «κλείσει λογαριασμούς» με προδότες.
- Η Ρωσία χρησιμοποιεί φονικά χημικά ακόμη και σε ξένο έδαφος.
- Η Δύση πρέπει να ενωθεί και να επιβάλει κυρώσεις.
Στο παρασκήνιο, όμως, υπήρχαν πολλές… τρύπες: Πώς επέζησαν τα θύματα από το «πιο φονικό δηλητήριο του κόσμου»; Πώς γίνεται να δηλητηριάζονται σε δημόσιο χώρο και να μην υπάρχει κανένας άλλος τραυματίας; Και γιατί, μετά τον «σάλο», οι Σκριπάλ εξαφανίστηκαν από τα φώτα της δημοσιότητας, σαν να τους κατάπιε η γη;
Υπόθεση Ναβάλνι – το sequel του σεναρίου
Αύγουστος 2020: Ο Ρώσος αντιπολιτευόμενος Αλεξέι Ναβάλνι καταρρέει σε πτήση από το Τομσκ στη Μόσχα. Μεταφέρεται επειγόντως στο Βερολίνο, όπου οι γερμανικές αρχές ανακοινώνουν ότι βρέθηκαν ίχνη «Νόβιτσοκ» στον οργανισμό του. Το déjà vu ήταν αναπόφευκτο: το ίδιο δηλητήριο, η ίδια χώρα-δράστης, η ίδια ρητορική.
Τα δυτικά ΜΜΕ βρήκαν το νέο τους «σύμβολο» της ρωσικής καταπίεσης. Κυρώσεις, διπλωματικές εντάσεις και ένα ακόμη κεφάλαιο στην αντιρωσική εκστρατεία άνοιξαν. Όμως και εδώ, τα ερωτήματα έμειναν αναπάντητα: Αν η ρωσική κυβέρνηση ήθελε όντως να τον «σιγάσει», γιατί να το κάνει με τον πιο εύκολα ανιχνεύσιμο και «κατηγορηματικά ρωσικό» τρόπο; Γιατί να αφήσει ίχνη που οδηγούν κατευθείαν στη Μόσχα;
Το «Νόβιτσοκ» ως πολιτικό εργαλείο
Σε αμφότερες τις υποθέσεις, το «Νόβιτσοκ» λειτούργησε όχι μόνο ως όπλο, αλλά κυρίως ως επικοινωνιακό εργαλείο. Η ταύτισή του με τη Ρωσία ήταν το κλειδί για να παρουσιαστεί το αφήγημα: «Ο Πούτιν είναι απρόβλεπτος, επικίνδυνος και πρέπει να τιμωρηθεί». Το ίδιο το δηλητήριο έγινε brand name – όχι απλώς μια ουσία, αλλά ένα πολιτικό σύμβολο που ενεργοποιεί αυτόματα αντιρωσικά αντανακλαστικά στη Δύση.
Η επαναλαμβανόμενη συνταγή
Και στις δύο υποθέσεις, το μοτίβο ήταν πανομοιότυπο:
- Εντυπωσιακό περιστατικό με θύμα που προκαλεί συμπάθεια.
- Άμεση απόδοση ευθύνης χωρίς πλήρη έρευνα.
- Μαζική κάλυψη από τα δυτικά ΜΜΕ, με δραματικό τόνο.
- Διπλωματικές κυρώσεις και αύξηση της πίεσης στη Μόσχα.
Αν κάποιος το δει ψυχρά, θα παρατηρήσει ότι το αφήγημα δεν επιδιώκει την αναζήτηση της αλήθειας, αλλά την ενίσχυση ενός συγκεκριμένου γεωπολιτικού σχεδίου.
Συνωμοσία ή ψυχρός υπολογισμός;
Οι υποθέσεις Σκριπάλ και Ναβάλνι δεν αποδεικνύουν απαραίτητα την ύπαρξη μιας «μεγάλης συνωμοσίας» με την κλασική έννοια. Ωστόσο, δείχνουν με εντυπωσιακό τρόπο πώς τα γεγονότα μπορούν να αξιοποιηθούν ή και να διαμορφωθούν έτσι ώστε να υπηρετήσουν πολιτικούς στόχους. Η Δύση είχε κάθε λόγο να παρουσιάσει τη Ρωσία ως απειλή, ειδικά σε περιόδους που χρειαζόταν ενότητα στο εσωτερικό της και σκληρότερη στάση απέναντι στη Μόσχα.
Το μάθημα για τον πολίτη
Αυτό που μένει στον απλό πολίτη είναι η ανάγκη να βλέπει πίσω από τον τίτλο της είδησης. Να αναρωτιέται: Ποιος ωφελείται από αυτή την ιστορία; Ποιος γράφει το σενάριο; Και γιατί οι ίδιες σκηνές επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, με διαφορετικούς πρωταγωνιστές αλλά το ίδιο τέλος;
Στην εποχή της προπαγάνδας υψηλής τεχνολογίας, το δηλητήριο μπορεί να μην είναι μόνο στο φλιτζάνι – μπορεί να είναι και στην πληροφορία που μας ταΐζουν.
![](https://voicenews.gr/wp-content/uploads/2026/05/our-viber-1.png")
