Μετά από εκτεταμένο ρεπορτάζ του Voice News και στο πλαίσιο μίας έρευνας που παραμένει σε πλήρη εξέλιξη, φέρνουμε σήμερα στο φως τα πρώτα συγκεκριμένα στοιχεία μιας υποθέσεως που εγείρει σοβαρά ερωτήματα.
Στο στόχαστρο βρίσκεται ο τρόπος με τον οποίο το Υπερταμείο και το Υπουργείο Περιβάλλοντος προχώρησαν στη διανομή 190 συμβάσεων, συνολικής αξίας 547,7 εκατομμυρίων ευρώ, σε ένα κλειστό κλαμπ προεπιλεγμένων εργολάβων. Την ώρα που η διαφάνεια των κριτηρίων επιλογής παραμένει πλήρως αδιαφανής, το ίδιο το πρόγραμμα που χρηματοδότησε το έργο τίθεται υπό σοβαρή αμφισβήτηση ως προς την ουσιαστική του αποτελεσματικότητα.
547 εκατομμύρια με απευθείας αναθέσεις
Το Antinero παρουσιάζεται από την κυβέρνηση ως το μεγαλύτερο πρόγραμμα πρόληψης δασικών πυρκαγιών που έχει σχεδιαστεί ποτέ στη χώρα. Πίσω όμως από τον τίτλο κρύβεται ένας μηχανισμός ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων πρωτοφανούς έκτασης, τουλάχιστον σε ό,τι έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα δημόσια στη χώρα μας.
Από τον έλεγχο 190 συμβάσεων που έχουν αναρτηθεί στο Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ) προκύπτει ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται: συμβάσεις έργων αντιπυρικής προστασίας, ύψους εκατομμυρίων ευρώ, ανατίθενται με τη διαδικασία της «Απευθείας Ανάθεσης» (άρθρου 118 του Ν.4412/2016), σε μια χούφτα προεπιλεγμένων εταιρειών, χωρίς να δημοσιεύεται πουθενά με ποια κριτήρια επιλέχθηκε η καθεμία. Το άθροισμα αυτών των 190 συμβάσεων φτάνει τα 547,7 εκατομμύρια ευρώ.
190 συμβάσεις, πέντε ονόματα, καμία εξήγηση
Για να τεκμηριωθεί το μοτίβο δεν χρειάζεται υπόθεση, χρειάζεται μόνο να διαβάσει κανείς τα ίδια τα έγγραφα. Από τις 190 συμβάσεις που έχουμε ελέγξει μέχρι στιγμής, πήραμε ως αντιπροσωπευτικό παράδειγμα μία: το έργο «Έργα αντιπυρικής προστασίας σε δημόσιες δασικές εκτάσεις, αρμοδιότητας των Δασαρχείων Αιγάλεω, Μεγάρων, Πειραιά, Λαυρίου και Πόρου», προϋπολογισμού 4.959.612,13 € (πλέον ΦΠΑ). Ό,τι περιγράφεται παρακάτω γι’ αυτήν την περίπτωση δεν είναι μεμονωμένη εξαίρεση· είναι το ίδιο μοτίβο που επαναλαμβάνεται, με μικρές παραλλαγές, στις υπόλοιπες 189.
Η ίδια η πρόσκληση προς τους ενδιαφερόμενους (ΑΔΑΜ 25PROC016314600, 14.02.2025) δηλώνει στο προοίμιό της, χωρίς περιστροφές:
«σας προσκαλεί […] σύμφωνα με την διαδικασία του αρ. 118 (Απευθείας Ανάθεση) του ν. 4412/2016»
Δεν πρόκειται δηλαδή για διαγωνισμό με τη συνήθη έννοια: είναι επίσημα καταγεγραμμένη ως απευθείας ανάθεση. Και η πρόσκληση δεν αναρτήθηκε ως ανοιχτή πρόσκληση ενδιαφέροντος: απεστάλη ονομαστικά σε πέντε συγκεκριμένους οικονομικούς φορείς:
- ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Α.Τ.Ε.Κ.Ε.
- Βονικοπούλου Χριστίνα (φυσικό πρόσωπο)
- Αγγελάτος Ζήσης (φυσικό πρόσωπο)
- Τ & Τ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ Α.Ε., η εταιρεία που τελικά ανέλαβε το έργο
- P. & C. DEVELOPMENT S.A.
Στις 23 σελίδες της πρόσκλησης περιγράφονται αναλυτικά τα «κριτήρια ποιοτικής επιλογής» που πρέπει να πληροί όποιος καταθέσει προσφορά (εγγραφή σε μητρώα, εμπειρία τουλάχιστον 2,48 εκατ. ευρώ σε πενταετία, πιστοποιητικά ISO). Αυτά όμως είναι προϋποθέσεις για όποιον προσκληθεί να συμμετάσχει, όχι εξήγηση για το γιατί προσκλήθηκαν ακριβώς αυτοί οι πέντε και όχι κάποιος από τους δεκάδες άλλους εργολήπτες που είναι εγγεγραμμένοι πανελλαδικά στα μητρώα «Δασοτεχνικών Έργων». Πουθενά στο κείμενο δεν υπάρχει τέτοια εξήγηση.
Το αποτέλεσμα: η Τ & Τ Κατασκευές Α.Ε. κατέθεσε προσφορά με έκπτωση 4,0% επί του προϋπολογισμού και ανέλαβε το έργο έναντι 4.764.511,75 € (πλέον ΦΠΑ), δηλαδή μια σύμβαση πολλών εκατομμυρίων ευρώ, χωρίς καμία δημόσια εξήγηση για τον τρόπο επιλογής των συμμετεχόντων, να «ντύνεται» ως αποτέλεσμα διαγωνιστικής διαδικασίας.
Πώς άνοιξε ο δρόμος για τις απευθείας αναθέσεις
Στην Ελλάδα υπάρχει ένας βασικός κανόνας: μια δημόσια αρχή δεν μπορεί να μοιράζει απεριόριστα δουλειές σε όποιον θέλει, χωρίς διαγωνισμό. Το σύνολο των «απευθείας αναθέσεων» που μπορεί να κάνει μια αρχή μέσα σε έναν χρόνο έχει ανώτατο όριο, συνδεδεμένο με τον ετήσιο προϋπολογισμό της. Αν το ξεπεράσει, οι συμβάσεις είναι άκυρες εκ του νόμου.
Τον Δεκέμβριο του 2021, μέσα σε έναν νόμο (4876/2021, άρθρο 76) που δεν είχε καμία σχέση με δάση, δασοπροστασία ή δημόσιες συμβάσεις (ήταν νόμος για την αντιμετώπιση της πανδημίας COVID19), προστέθηκε μια μικρή διάταξη λίγων γραμμών που συμπλήρωνε έναν νόμο του 1979 (Ν.998/1979). Η διάταξη αυτή ξεπέρασε το εμπόδιο του ενιαίου νόμου προμηθειών (Ν.4412/2016) και έκανε ένα πράγμα: εξαίρεσε τα έργα δασοπροστασίας από το ανώτατο όριο (10%) των απευθείας αναθέσεων.
Το αποτέλεσμα ήταν ότι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και το Υπερταμείο απέκτησαν τη δυνατότητα να μοιράζουν, μέσω απευθείας ανάθεσης, όσο χρήμα χρειαζόταν για έργα δασοπροστασίας, χωρίς κανένα ανώτατο όριο να τους σταματά νομικά. Αυτή η μία διάταξη είναι, ουσιαστικά, η πόρτα από την οποία πέρασαν οι 190 συμβάσεις που εξετάζουμε.
Ήταν μια εξαίρεση που πέρασε σχεδόν απαρατήρητη, μέσα σε νόμο με εντελώς διαφορετικό περιεχόμενο. Μετά από λίγους μήνες ξεκίνησε το πάρτυ των απευθείας αναθέσεων, με σταθερή επίκληση στις διατάξεις ενός νόμου του 1979 και της διάταξης που καταργούσε τον περιορισμό του ανώτατου ορίου απευθείας αναθέσεων. Οι χρονικές συμπτώσεις υποδηλώνουν την πρόθεση ότι το μεγαλύτερο μέρος του Antinero θα διεξαχθεί με την διαδικασία της απευθείας ανάθεσης.
Πώς συνεργάστηκαν: το αλυσιδωτό μονοπάτι των απευθείας ανάθεσης
Κάθε σύμβαση έχει τα δικά της επιμέρους στάδια, με διαφορετική εμπλοκή του κάθε φορέα σε κάθε στάδιο. Ας δούμε αναλυτικά πώς συντελέστηκε αυτή η ασυνήθιστη αλυσίδα απευθείας αναθέσεων, βήμα προς βήμα, όπως προκύπτει από τα ίδια τα έγγραφα.
Όλα ξεκινούν από το ΥΠΕΝ, με ένα τυπικό έγγραφο: το πρωτογενές αίτημα, υπογεγραμμένο από τον Γενικό Γραμματέα Δασών, Ευστάθιο Σταθόπουλο. Το Υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη κάνει την δέσμευση του απαραίτητου ποσού, μια διαδικασία που έχει προετοιμαστεί από νωρίτερα, αφού η ένταξη ολόκληρου του προγράμματος στο Ταμείο Ανάκαμψης έχει προηγηθεί σε επίπεδο κυβερνητικής απόφασης. Ως εδώ, τίποτα δεν ξεχωρίζει από μια συνηθισμένη γραφειοκρατική διαδρομή.
Το σημείο καμπής έρχεται αμέσως μετά. Ο ίδιος ο Σταθόπουλος υπογράφει και μια δεύτερη απόφαση, αυτή που αλλάζει τα δεδομένα: εγκρίνει επίσημα η διαδικασία να διεξαχθεί ως απευθείας ανάθεση, και ορίζει ποιος θα αναλάβει να την τρέξει. Όχι το ίδιο το Υπουργείο. Το PPF (Project Preparation Facility) του Υπερταμείου, ο βραχίονας που είναι γνωστός και ως «Μονάδα Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας».
Από εκεί και πέρα, το ΥΠΕΝ αποσύρεται από τη σκηνή, και στο προσκήνιο περνάει ένα και μόνο πρόσωπο: ο Παναγιώτης Σταμπουλίδης, επικεφαλής του PPF. Αυτός αποφασίζει σε ποιους θα σταλεί η πρόσκληση, αξιολογεί τις προσφορές που θα κατατεθούν, και τελικά υπογράφει την κατακύρωση, δηλαδή την ίδια την απόφαση για το ποιος κερδίζει τη σύμβαση, χωρίς καμία περαιτέρω εμπλοκή του Υπουργείου σε αυτό το κρίσιμο ενδιάμεσο στάδιο.
Το ΥΠΕΝ επιστρέφει μόνο στο τέλος, για να κλείσει τον κύκλο που το ίδιο άνοιξε: η σύμβαση υπογράφεται ανάμεσα στο Υπουργείο και τον ανάδοχο, με τον Σταθόπουλο και πάλι στη θέση του, τώρα ως εκπρόσωπος του «Εργοδότη». Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα όπου το Υπουργείο κάνει το αρχικό αίτημα και υπογράφει το τελικό χαρτί στο τέλος, ενώ η πιο κρίσιμη απόφαση από όλες, ποιος θα πάρει τη δουλειά, λαμβάνεται στο ενδιάμεσο αποκλειστικά από το Υπερταμείο.
Ποιος καθιέρωσε το Antinero και οι πολιτικά υπεύθυνοι
Το πρόγραμμα Antinero δεν προέκυψε από κάποια απρόσωπη κρατική μηχανή. Έχει έναν συγκεκριμένο πολιτικό ιδρυτή: τον Γιώργο Αμυρά, Υφυπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας από τον Ιανουάριο του 2021 έως τον Μάιο του 2023. Κατά τη διάρκεια της θητείας του στο ΥΠΕΝ, ο Αμυράς καθιέρωσε το Πρόγραμμα Προληπτικού Καθαρισμού Δασών «Antinero», με χρηματοδότηση αρχικά εκτός Ταμείου Ανάκαμψης και στη συνέχεια, όπως έχουμε ήδη δείξει, μέσα από αυτό.
Η θητεία του καλύπτει ακριβώς τον Δεκέμβριο του 2021, τον μήνα που πέρασε η διάταξη-εξαίρεση. Και στις πρώτες συμβάσεις του προγράμματος, πριν αναλάβει ο Σταθόπουλος τη Γενική Γραμματεία Δασών, το όνομα που υπογράφει εκ μέρους του ΥΠΕΝ είναι αυτό του Αμυρά.
Φυσικά, άμεση είναι και η συμμετοχή του Θεόδωρου Σκυλακάκη, Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας από τις 27 Ιουνίου 2023 έως τις 15 Μαρτίου 2025, δηλαδή στην πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ όσο υπογράφονταν τόσο η αρχική προγραμματική σύμβαση ΥΠΕΝ και ΤΑΙΠΕΔ (Δεκέμβριος 2023) όσο και το μεγαλύτερο μέρος των «απευθείας αναθέσεων» που έχουμε εντοπίσει μέχρι στιγμής. Τη σκυτάλη στο Υπουργείο έχει πλέον ο Σταύρος Παπασταύρου, σημερινός Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στον οποίο βαραίνει η πολιτική ευθύνη συνέχισης, ή αναθεώρησης, του μηχανισμού.
Στην πλευρά του Υπουργείου Οικονομικών, την απόφαση ένταξης του «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΔΑΣΩΝ – ANTINERO III» στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (6.12.2023) την υπέγραψε ο Νίκος Παπαθανάσης, Αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Σήμερα, την εποπτεία του Υπερταμείου (Ε.Ε.ΣΥ.Π. Α.Ε.), και κατ’ επέκταση της Μονάδας Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας που διενεργεί τις αναθέσεις, έχει ο Κυριάκος Πιερρακάκης, σημερινός Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Στη διάρκεια αυτών των τεσσάρων ετών, από το 2021 μέχρι σήμερα, πέντε πολιτικά πρόσωπα σε δύο υπουργεία κράτησαν αδιάκοπα την ευθύνη του μηχανισμού. Κανείς τους δεν λογοδότησε ποτέ δημόσια για το πώς επιλέγονται οι πέντε ονομαστικά προσκεκλημένοι σε κάθε πρόσκληση, ούτε εξήγησε γιατί μια εξαίρεση που πέρασε μέσα σε νόμο για την πανδημία εξακολουθεί, τέσσερα χρόνια μετά, να είναι η νομική βάση πάνω στην οποία στηρίζονται εκατοντάδες εκατομμύρια δημόσιου χρήματος με τη διαδικασία της απευθείας ανάθεσης.
Έρχονται νέες αποκαλύψεις
Η έρευνα αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη. Μέχρι στιγμής έχει τεκμηριωθεί με πρωτογενή έγγραφα ένα μοτίβο απευθείας αναθέσεων εκατομμυρίων ευρώ σε προεπιλεγμένους αναδόχους, χωρίς δημοσιευμένα κριτήρια επιλογής, εντός αντιπυρικού προγράμματος που έχει ήδη δεχθεί κριτική για την ποιότητα και τον σχεδιασμό των επεμβάσεών του. Όσο επεκτείνεται ο έλεγχος πέρα από τα 547,7 εκατομμύρια ευρώ που έχουν ήδη εντοπιστεί, το εύρημα αναμένεται να μεγαλώσει ακόμη περισσότερο.
Το Voice News δεν σταματά εδώ. Θα συνεχίσει να ψάχνει ποιος αποφασίζει, με ποια κριτήρια, ποιος θα προσκληθεί στην επόμενη απευθείας ανάθεση εκατομμυρίων ευρώ. Ακούνε η βουλή και οι βουλευτές;
Διαβάστε επίσης:
ANTINERO: ΟΙ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ «ΚΑΝΟΥΝ ΦΥΛΛΟ ΚΑΙ ΦΤΕΡΟ» ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΜΕΤΑ ΤΙΣ ΚΑΤΑΓΓΕΛΙΕΣ…
![](https://voicenews.gr/wp-content/uploads/2026/05/our-viber-1.png")
