Ρήγας Βελεστινλής: Ο φλογερός οραματιστής και πρωτεργάτης του Νεοελληνικού Διαφωτισμού

Κορυφαία μορφή και προάγγελος της ελληνικής εθνικής αφύπνισης, ο Ρήγας Βελεστινλής (γνωστός και ως Φεραίος) σφράγισε με τη δράση του τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό. Γεννημένος το 1757 στο Βελεστίνο της Μαγνησίας, την αρχαία πόλη των Φερών, από όπου οι λόγιοι της εποχής του εμπνεύστηκαν το προσωνύμιο «Φεραίος», ο ίδιος επέλεγε να υπογράφει με βάση τον τόπο καταγωγής του. Αξίζει να σημειωθεί ότι το όνομα «Αντώνιος Κυριαζής ή Κυρίτζης», που για χρόνια θεωρούνταν το πραγματικό του επώνυμο, δεν επιβεβαιώνεται από τη σύγχρονη ιστορική έρευνα.

Έχοντας λάβει τα πρώτα του γράμματα στη γενέτειρά του, ο Ρήγας αναχώρησε νωρίς για την Κωνσταντινούπολη το 1785, όπου διεύρυνε τις σπουδές του και ήρθε σε επαφή με τους ισχυρούς κύκλους των Φαναριωτών. Λίγο αργότερα, το 1788, μετακόμισε στη Βλαχία, αναλαμβάνοντας καθήκοντα διοικητικού υπαλλήλου.

Το συγγραφικό έργο και η «Νέα Πολιτική Διοίκησις»

Σταδιακά, ο Ρήγας αναδείχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους λογίους της εποχής. Με σκοπό την έκδοση και εκτύπωση των συγγραμμάτων του, πραγματοποίησε δύο μεγάλα ταξίδια στη Βιέννη, το 1790 και το 1796. Ανάμεσα στα πιο γνωστά έργα που εξέδωσε εκεί συγκαταλέγονται:

• Το «Σχολείο των ντελικάτων εραστών»

• Το «Φυσικής Απάνθισμα»

• Ο «Ηθικός Τρίποδας»

• Ο «Ανάχαρσις»

Το απόλυτο συγγραφικό και πολιτικό του αριστούργημα, ωστόσο, υπήρξε η «Νέα Πολιτική Διοίκησις». Το μνημειώδες αυτό έργο αποτελούσε ένα ολοκληρωμένο εθνικό και απελευθερωτικό μανιφέστο, καθώς περιλάμβανε τον θρυλικό και ξεσηκωτικό «Θούριο», μια επαναστατική προκήρυξη, τη διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου (επηρεασμένη βαθιά από τα γαλλικά δημοκρατικά πρότυπα), καθώς και το πρωτοποριακό Σύνταγμά του.

Το παμβαλκανικό όραμα και το μαρτυρικό τέλος

Το πολιτικό σχέδιο του Ρήγα ήταν εξαιρετικά προοδευτικό για την εποχή του. Οραματιζόταν τη δημιουργία μιας πολυεθνικής, δημοκρατικής βαλκανικής κοινοπολιτείας, απαλλαγμένης από τον οθωμανικό ζυγό, στην οποία οι Έλληνες θα κατείχαν ηγετική πνευματική και πολιτική θέση. Για να πάρει σάρκα και οστά αυτό το σχέδιο, προσπάθησε να ενώσει και να ξεσηκώσει όλους τους υπόδουλους λαούς των Βαλκανίων εναντίον του κοινού δυνάστη.

Στην προσπάθειά του να εξασφαλίσει διεθνή υποστήριξη, επιδίωξε να έρθει σε επαφή με τον Μέγα Ναπολέοντα. Το απελευθερωτικό του ταξίδι όμως ανακόπηκε βίαια. Στις 8 Δεκεμβρίου 1797 συνελήφθη από τις αυστριακές αρχές στην Τεργέστη και στη συνέχεια παραδόθηκε στους Οθωμανούς. Ο μεγάλος επαναστάτης και διαφωτιστής οδηγήθηκε στο Βελιγράδι, όπου και εκτελέστηκε διά στραγγαλισμού στις 12 Ιουνίου 1798, περνώντας για πάντα στο πάνθεον των ηρώων.