ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ: ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΕΡΩΤΗΜΑ – ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΜΕ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΕ ΤΡΑΠΕΖΕΣ, ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ;

Η ψηφιακή εποχή φέρνει μαζί της ευκολίες, αλλά και ερωτήματα που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Ο Προσωπικός Αριθμός, οι ψηφιακές ταυτότητες και η ολοένα μεγαλύτερη διασύνδεση κρατικών και οικονομικών υπηρεσιών δημιουργούν έναν νέο ψηφιακό κόσμο, στον οποίο ο πολίτης καλείται να εμπιστευτεί μεγάλο όγκο προσωπικών δεδομένων.

Το ζητούμενο δεν είναι να υιοθετηθούν θεωρίες συνωμοσίας. Υπάρχουν, όμως, σοβαρά και απολύτως θεμιτά ερωτήματα για το πόσα δεδομένα πρέπει να συγκεντρώνονται, ποιος μπορεί να έχει πρόσβαση σε αυτά και κυρίως ποια θα είναι τα όρια της χρήσης τους.

Τρία ερωτήματα που απαιτούν απαντήσεις

Η συζήτηση μπορεί να ξεκινήσει από τρία βασικά ζητήματα:

Πρέπει να συνδέονται με τον Προσωπικό Αριθμό τα οικονομικά στοιχεία ενός πολίτη;

Πρέπει να συνδέονται ευαίσθητα δεδομένα υγείας;

Και το σημαντικότερο: θα μπορούσε να υπάρξει σύνδεση όλων αυτών με τους τραπεζικούς λογαριασμούς;

Όσο περισσότερα δεδομένα συγκεντρώνονται γύρω από έναν μοναδικό αριθμό ταυτοποίησης, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτούν η προστασία της ιδιωτικότητας, η ασφάλεια των πληροφοριών και οι αυστηροί περιορισμοί πρόσβασης.

Η υπόθεση Farage και το τραπεζικό σύστημα

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της συζήτησης για τα όρια μεταξύ τραπεζών και πολιτικών πεποιθήσεων αποτελεί η υπόθεση του Nigel Farage στη Βρετανία.

Η αντιπαράθεση γύρω από τη σχέση του με τη NatWest προκάλεσε μεγάλη δημόσια συζήτηση για το κατά πόσο ένας πολίτης μπορεί να αντιμετωπίζει προβλήματα στην πρόσβασή του σε τραπεζικές υπηρεσίες εξαιτίας των δημόσιων θέσεων και των πολιτικών του απόψεων.

Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό. Οι τραπεζικοί λογαριασμοί δεν μπορούν να μετατραπούν σε εργαλείο πολιτικής αξιολόγησης. Η οικονομική ζωή ενός ανθρώπου δεν θα πρέπει να εξαρτάται από το εάν οι απόψεις του είναι δημοφιλείς, αρεστές ή συμβατές με την εκάστοτε κυρίαρχη αντίληψη.

Το παράδειγμα της Κίνας και ο φόβος του Social Credit

Ένα ακόμη σημείο προβληματισμού είναι το κινεζικό μοντέλο και η συζήτηση γύρω από το Social Credit.

Η Κίνα έχει αναπτύξει εκτεταμένα ψηφιακά συστήματα ταυτοποίησης και κρατικής παρακολούθησης, γεγονός που έχει προκαλέσει διεθνή συζήτηση για τα όρια μεταξύ τεχνολογίας, διοίκησης και ελέγχου.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ένα αντίστοιχο σύστημα κοινωνικής πίστωσης. Το ερώτημα είναι διαφορετικό: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η διασύνδεση δεδομένων στο μέλλον και ποιες δικλίδες θα εμποδίζουν την κατάχρηση;

Τι γίνεται σε μια νέα πανδημία;

Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τα δεδομένα υγείας.

Σε ένα υποθετικό μελλοντικό σενάριο, εάν ξεσπούσε νέα πανδημία, θα μπορούσαν πληροφορίες σχετικά με τον εμβολιασμό ή την υγειονομική κατάσταση ενός πολίτη να συνδεθούν με την ψηφιακή του ταυτότητα;

Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό ως προς την ανάγκη προστασίας των δεδομένων. Τα δεδομένα υγείας είναι από τις πιο ευαίσθητες κατηγορίες προσωπικών πληροφοριών και απαιτούν αυξημένη προστασία.

Γι’ αυτό και κάθε πιθανή χρήση τους πρέπει να υπόκειται σε σαφείς κανόνες, με συγκεκριμένο σκοπό, αυστηρή πρόσβαση και ουσιαστικές εγγυήσεις για τον πολίτη.

Ο Προσωπικός Αριθμός, η εφορία και οι τράπεζες

Το πιο κρίσιμο ερώτημα αφορά την οικονομική διάσταση.

Ας υποθέσουμε ότι ένας πολίτης χρωστά 5.000 ευρώ στην εφορία και έχει αντίστοιχο ποσό στον τραπεζικό του λογαριασμό.

Η ύπαρξη ενός ενιαίου ψηφιακού συστήματος θα μπορούσε θεωρητικά να διευκολύνει τη διασταύρωση οικονομικών στοιχείων. Αυτό, όμως, είναι διαφορετικό από το να υπάρχει ένας αυτοματοποιημένος μηχανισμός που θα μπορούσε να περιορίζει την πρόσβαση ενός πολίτη στα χρήματά του.

Η φορολογική συνέπεια είναι απαραίτητη. Εξίσου απαραίτητο, όμως, είναι να υπάρχουν σαφείς διαδικασίες, δικαστικός και διοικητικός έλεγχος και δικαιώματα για τον πολίτη.

Δεν μπορεί η ψηφιοποίηση να σημαίνει ότι ένα σύστημα αποφασίζει αυτοματοποιημένα για την οικονομική ελευθερία ενός ανθρώπου χωρίς επαρκείς δικλίδες.

Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον πολίτη

Ο Προσωπικός Αριθμός μπορεί να μειώσει τη γραφειοκρατία και να κάνει πολλές διαδικασίες απλούστερες. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι πρέπει να δημιουργηθεί ένα σύστημα στο οποίο κάθε πτυχή της ζωής ενός ανθρώπου θα συγκεντρώνεται και θα είναι δυνητικά προσβάσιμη από πολλούς διαφορετικούς φορείς.

Το πραγματικό ζητούμενο είναι οι κόκκινες γραμμές.

Ποια δεδομένα συγκεντρώνονται; Ποιος τα βλέπει; Για ποιον λόγο; Πόσο καιρό διατηρούνται; Ποιος ελέγχει αυτούς που αποκτούν πρόσβαση; Και κυρίως, τι προστασία έχει ο πολίτης όταν ένα ψηφιακό σύστημα κάνει λάθος;

Η ψηφιακή μετάβαση δεν πρέπει να γίνει ούτε με τυφλή εμπιστοσύνη ούτε με πανικό. Χρειάζεται έλεγχος, διαφάνεια και ισχυρές εγγυήσεις.

Γιατί η ευκολία είναι χρήσιμη. Η συγκέντρωση όμως υπερβολικής εξουσίας και δεδομένων χωρίς επαρκείς δικλίδες είναι ένα ρίσκο που καμία κοινωνία δεν πρέπει να παίρνει ελαφρά.