Πανελλαδικές: Τις «καταργούν» εδώ και 50 χρόνια, αλλά πάντα επιστρέφουν – Γιατί κανείς δεν βρίσκει τον αντικαταστάτη τους

Εδώ και σχεδόν μισό αιώνα οι Πανελλαδικές Εξετάσεις βρίσκονται μονίμως υπό… κατάργηση. Κυβερνήσεις αλλάζουν, υπουργοί Παιδείας διαδέχονται ο ένας τον άλλον, νέα συστήματα εξαγγέλλονται, όμως ο βασικός μηχανισμός επιλογής για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια παραμένει.

Άλλοτε αλλάζει το όνομά του. Άλλοτε ο αριθμός των εξεταζόμενων μαθημάτων. Άλλοτε η εξέταση μεταφέρεται περισσότερο μέσα ή έξω από το Λύκειο. Και κατά περιόδους επανέρχεται η συζήτηση για μεγαλύτερη συμμετοχή του βαθμού του απολυτηρίου.

Το αποτέλεσμα, όμως, μοιάζει εντυπωσιακά σταθερό:

Οι Πανελλαδικές «καταργούνται» και οι Πανελλαδικές παραμένουν.

Γιατί δεν εξαφανίζονται;

Οι Πανελλαδικές έχουν δεχθεί σχεδόν κάθε πιθανή κριτική.

Κατηγορούνται ότι προκαλούν υπερβολικό άγχος στους μαθητές, ότι μετατρέπουν το Λύκειο σε προθάλαμο του πανεπιστημίου, ότι ενισχύουν την παραπαιδεία και ότι μία εξέταση λίγων ωρών αποκτά δυσανάλογο βάρος για το μέλλον ενός νέου ανθρώπου.

Κι όμως, υπάρχει ένα ερώτημα που επανέρχεται κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση περί κατάργησής τους:

Τι ακριβώς θα τις αντικαταστήσει;

Η απάντηση αποδεικνύεται πολύ δυσκολότερη από την εξαγγελία της κατάργησης.

Το μεγάλο πλεονέκτημα που δύσκολα αντικαθίσταται

Παρά τις αδυναμίες τους, οι Πανελλαδικές διαθέτουν ένα χαρακτηριστικό που έχει μεγάλη κοινωνική βαρύτητα: όλοι οι υποψήφιοι εξετάζονται με κοινούς κανόνες, κοινά θέματα και συγκεκριμένες διαδικασίες βαθμολόγησης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι εξασφαλίζουν απόλυτη κοινωνική ισότητα. Οι μαθητές δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια οικονομική, οικογενειακή και εκπαιδευτική αφετηρία.

Σημαίνει όμως ότι η ίδια η διαδικασία επιλογής βασίζεται σε ένα ενιαίο πλαίσιο.

Και αυτό είναι ίσως το δυσκολότερο στοιχείο να διατηρηθεί σε οποιοδήποτε νέο σύστημα.

Εθνικό Απολυτήριο: Αλλαγή ή Πανελλαδικές με άλλο όνομα;

Η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο επαναφέρει το παλιό δίλημμα με νέα μορφή.

Εάν η πρόσβαση στα πανεπιστήμια εξαρτάται περισσότερο από εξετάσεις που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια του Λυκείου, από τον βαθμό του απολυτηρίου ή από συνδυασμό πανεθνικά οργανωμένων εξετάσεων, τότε προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα:

Καταργούνται πράγματι οι Πανελλαδικές ή απλώς μετασχηματίζονται;

Αν οι μαθητές συνεχίσουν να κρίνονται μέσα από κοινές εξετάσεις πανελλαδικού χαρακτήρα, μπορεί να αλλάξει η αρχιτεκτονική του συστήματος χωρίς να εξαφανιστεί η βασική του λογική.

Και αν την επιλογή αναλάβουν τα πανεπιστήμια;

Μια εντελώς διαφορετική λύση θα ήταν κάθε πανεπιστήμιο ή τμήμα να επιλέγει μόνο του τους φοιτητές του.

Αυτό όμως ανοίγει μια νέα σειρά δύσκολων ερωτημάτων.

Με ποιες εξετάσεις; Με συνεντεύξεις; Με τον βαθμό του σχολείου; Με ξεχωριστές διαδικασίες ανά ίδρυμα; Και κυρίως, πώς εξασφαλίζονται διαφάνεια, συγκρισιμότητα και ίσοι κανόνες για δεκάδες χιλιάδες υποψηφίους;

Εδώ βρίσκεται η πραγματική δυσκολία της μεταρρύθμισης.

Η «κατάργηση» είναι εύκολη – Ο αντικαταστάτης δύσκολος

Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα ασφαλώς μπορεί να αλλάξει τον τρόπο πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Καμία διαδικασία δεν είναι αιώνια ούτε υπεράνω κριτικής.

Αλλά μια σοβαρή μεταρρύθμιση δεν μπορεί να εξαντλείται στη λέξη «κατάργηση».

Χρειάζεται να απαντά συγκεκριμένα: ποιος εξετάζει, ποιος βαθμολογεί, πόσες φορές εξετάζεται ο μαθητής, πόσο μετρά το σχολείο, πώς αντιμετωπίζονται οι διαφορετικές βαθμολογικές πρακτικές και πώς διασφαλίζεται ότι η πρόσβαση σε μια περιζήτητη σχολή δεν θα εξαρτάται από αδιαφανείς ή άνισες διαδικασίες.

Μέχρι να δοθούν πειστικές απαντήσεις, η ιστορία πιθανότατα θα συνεχίζει να επαναλαμβάνεται:

«Οι Πανελλαδικές καταργούνται. Ζήτω οι Πανελλαδικές».