Κάθε Ιούνιο επαναλαμβάνεται το ίδιο σκληρό τελετουργικό. Ανακοινώνονται οι βαθμολογίες των Πανελλαδικών και χιλιάδες σπίτια χωρίζονται στα δύο: από τη μία τα χαμόγελα, τα συγχαρητήρια, οι φωτογραφίες και οι δημόσιες αναρτήσεις επιτυχίας· από την άλλη η σιωπή, η στεναχώρια, η ντροπή και η αίσθηση ότι «όλα τελείωσαν».

Μόνο που δεν τελείωσε τίποτα.

Μια βαθμολογία μπορεί να δείχνει την επίδοση ενός μαθητή σε μια συγκεκριμένη εξέταση, σε μια συγκεκριμένη ημέρα, κάτω από συγκεκριμένη πίεση. Δεν δείχνει την αξία του. Δεν δείχνει το μέλλον του. Δεν δείχνει τις δυνατότητές του. Και σίγουρα δεν μπορεί να γίνει ετυμηγορία για τη ζωή ενός νέου ανθρώπου.

Το πιο επικίνδυνο μετά τις Πανελλαδικές δεν είναι πάντα η αποτυχία. Είναι ο τρόπος που οι μεγάλοι τη φορτώνουν στις πλάτες των παιδιών.

Οι γονείς δεν είναι δεύτερη εξεταστική επιτροπή

Οι πρώτες ώρες μετά την ανακοίνωση των βαθμών είναι κρίσιμες. Εκεί φαίνεται αν η οικογένεια είναι καταφύγιο ή ακόμη ένα εξεταστικό κέντρο.

Το παιδί έχει ήδη αξιολογηθεί από το σύστημα. Δεν χρειάζεται να αξιολογηθεί ξανά στο σαλόνι του σπιτιού του.

Δεν χρειάζεται να ακούσει «πού έκανες λάθος», «αν διάβαζες λίγο παραπάνω», «ο τάδε πέρασε», «η ξαδέρφη σου τα κατάφερε», «μα τόσο κόπο κάναμε». Αυτές οι φράσεις δεν βοηθούν. Πληγώνουν. Και πολλές φορές μετατρέπουν μια απογοήτευση σε βαθύ αίσθημα προσωπικής αποτυχίας.

Ο γονιός εκείνη τη στιγμή δεν χρειάζεται να γίνει αναλυτής βαθμολογιών. Χρειάζεται να γίνει άνθρωπος ασφάλειας.

Να πει στο παιδί του αυτό που ίσως έχει περισσότερο ανάγκη να ακούσει: «Είσαι πολύ περισσότερα από αυτόν τον βαθμό».

Η απογοήτευση δεν είναι αδυναμία

Ναι, ένα παιδί μπορεί να στεναχωρηθεί. Μπορεί να κλάψει. Μπορεί να θυμώσει. Μπορεί να νιώσει ότι αδικήθηκε, ότι κουράστηκε χωρίς αποτέλεσμα, ότι απογοήτευσε τους γύρω του.

Αυτό δεν είναι αδυναμία. Είναι φυσιολογική αντίδραση.

Το πρόβλημα δεν είναι η στεναχώρια. Το πρόβλημα είναι όταν η στεναχώρια βαφτίζεται «αποτυχία ζωής». Όταν ένας νέος άνθρωπος αρχίζει να πιστεύει ότι επειδή δεν έπιασε έναν στόχο, δεν αξίζει. Όταν η κοινωνία, το σχολείο, το σπίτι και τα social media του στέλνουν το ίδιο μήνυμα: «ή πέτυχες ή απέτυχες».

Αυτή είναι η πραγματική παγίδα.

Δεν χρειαζόμαστε παιδιά που δεν στεναχωριούνται. Χρειαζόμαστε παιδιά που μαθαίνουν ότι η στεναχώρια περνά, ότι οι δρόμοι δεν τελειώνουν και ότι καμία εξέταση δεν έχει δικαίωμα να ακυρώνει έναν άνθρωπο.

Τα social media κάνουν πάρτι πάνω στην αγωνία

Τις ημέρες των αποτελεσμάτων, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γεμίζουν επιτυχίες. Φωτογραφίες, σχολές, μόρια, πανηγυρισμοί, συγκρίσεις. Για όσους πέτυχαν, είναι μια στιγμή χαράς. Για όσους δεν πέτυχαν, μπορεί να γίνει ένα σκληρό ψηφιακό χαστούκι.

Όμως ας είμαστε ειλικρινείς: το πρόβλημα δεν είναι μόνο τα social media. Το πρόβλημα είναι η κοινωνία που έχει μάθει να μετρά την αξία των παιδιών με μόρια, σχολές και τίτλους.

Το Instagram απλώς φωτίζει πιο έντονα αυτό που ήδη υπάρχει γύρω μας: μια κουλτούρα σύγκρισης, επίδειξης και επιτυχίας με κάθε κόστος.

Αν το παιδί ξέρει ότι στο σπίτι δεν το αγαπούν λιγότερο επειδή δεν πέτυχε, τότε οι αναρτήσεις των άλλων πονάνε λιγότερο. Αν όμως μέσα στο σπίτι νιώθει ήδη αποτυχημένο, τότε κάθε ανάρτηση γίνεται άλλη μια απόδειξη ότι «δεν τα κατάφερε».

Η πιο σκληρή αποτυχία είναι να χάσεις το παιδί σου μέσα στις προσδοκίες σου

Οι γονείς έχουν δικαίωμα να στεναχωρηθούν. Έχουν επενδύσει χρόνο, χρήμα, αγωνία, ελπίδες. Περίμεναν κάτι διαφορετικό. Είναι ανθρώπινο.

Αλλά υπάρχει μια λεπτή γραμμή που δεν πρέπει να περάσει κανείς: άλλο απογοητεύομαι από ένα αποτέλεσμα και άλλο κάνω το παιδί μου να νιώθει ότι με απογοήτευσε ως άνθρωπος.

Το παιδί δεν είναι η σχολή που θα περάσει. Δεν είναι τα μόρια που συγκέντρωσε. Δεν είναι η επιβεβαίωση των γονεϊκών ονείρων.

Δεν το χάνουμε επειδή δεν πέτυχε. Δεν το κερδίζουμε επειδή πέτυχε.

Το έχουμε ήδη. Και αυτό είναι το σημαντικότερο.

Πότε η απογοήτευση χρειάζεται προσοχή

Οι περισσότεροι μαθητές, με χρόνο και στήριξη, θα σταθούν ξανά στα πόδια τους. Θα κάνουν μηχανογραφικό, θα εξετάσουν εναλλακτικές, θα ξαναπροσπαθήσουν, θα αλλάξουν διαδρομή, θα βρουν κάτι άλλο.

Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η απογοήτευση δεν υποχωρεί. Όταν το παιδί απομονώνεται έντονα, όταν παραιτείται από όλα, όταν επαναλαμβάνει ότι «δεν έχει νόημα τίποτα», όταν χάνει κάθε ενδιαφέρον για την καθημερινότητα, τότε χρειάζεται προσοχή.

Και πολλές φορές το πρώτο βήμα δεν είναι να σταλεί αμέσως το παιδί σε ειδικό σαν να είναι «το πρόβλημα». Το πρώτο βήμα μπορεί να είναι να ζητήσουν οι ίδιοι οι γονείς συμβουλευτική, ώστε να μάθουν πώς να σταθούν δίπλα του χωρίς πίεση, ενοχές και πανικό.

Γιατί σε πολλές οικογένειες το παιδί δεν χρειάζεται άλλη μία συμβουλή. Χρειάζεται έναν ενήλικα που να αντέχει τη στεναχώρια του χωρίς να την κάνει ακόμη βαρύτερη.

Η ζωή δεν χωράει σε έναν βαθμό

Οι Πανελλαδικές είναι σημαντικές. Δεν είναι όμως η ζωή ολόκληρη.

Υπάρχουν σπουδές, δεύτερες ευκαιρίες, αλλαγές πορείας, επαγγελματικές διαδρομές, δεξιότητες, εμπειρίες, επιλογές που σήμερα ίσως κανείς δεν βλέπει καθαρά. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν πέτυχαν τον πρώτο τους στόχο και αργότερα βρήκαν δρόμους πιο ταιριαστούς, πιο ουσιαστικούς, πιο δικούς τους.

Η αποτυχία στις Πανελλαδικές πονά. Αλλά δεν έχει το δικαίωμα να γίνει ταυτότητα.

Το παιδί που σήμερα νιώθει ότι απέτυχε χρειάζεται να ακούσει κάτι απλό και καθαρό: αυτό που συνέβη είναι ένα αποτέλεσμα, όχι το τέλος της διαδρομής.

Η βαθμολογία είναι πληροφορία. Δεν είναι καταδίκη.

Και ίσως αυτό είναι το πιο δύσκολο αλλά και το πιο σημαντικό μάθημα μετά τις εξετάσεις: η ζωή δεν τελειώνει εκεί που δεν βγήκε ο βαθμός που περιμέναμε. Πολλές φορές, από εκεί ακριβώς αρχίζει η επόμενη ευκαιρία.

ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟ

Οχι στο «μια κι έξω» για την εισαγωγή στα Πανεπιστήμια – Το νέο μοντέλο αλλαγών στο λύκειο και τις πανελλαδικές