ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ - ΟΙ ΕΡΧΟΜΕΝΕΣ 21 ΗΜΕΡΕΣ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΤΙΚΕΣ

Ένα δυσμενές σενάριο για την παγκόσμια οικονομία περιγράφεται ως ολοένα πιο πιθανό, εφόσον ο πόλεμος με το Ιράν συνεχιστεί και οι κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες εμπορίου παραμείνουν εκτός λειτουργίας. Η διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ εμφανίζεται ήδη να έχει πρακτικά «παγώσει», ενώ αυξάνονται οι εκτιμήσεις ότι μπορεί να απειληθεί και η εμπορική ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα μέσω μιας ενδεχόμενης περαιτέρω κλιμάκωσης στην περιοχή του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Ένα ταυτόχρονο μπλοκάρισμα και των δύο περασμάτων θα σήμαινε διπλό σοκ: ενέργεια και εμπόριο θα δεχθούν πλήγμα την ίδια στιγμή, σε μια περίοδο που οι αλυσίδες εφοδιασμού είναι ήδη εύθραυστες.

Γιατί δεν υπάρχει ακόμη πανικός στις αγορές

Παρά τη βαρύτητα των κινδύνων, οι επενδυτές –τουλάχιστον προς το παρόν– δεν κινούνται με όρους μαζικού φόβου. Δείκτες της Wall Street παραμένουν σχετικά κοντά στα υψηλά τους, κάτι που υποδηλώνει ότι η κυρίαρχη αφήγηση στις αγορές είναι πως πρόκειται για μια κρίση περιορισμένης διάρκειας. Με άλλα λόγια, πολλοί «τιμολογούν» το γεγονός ως προσωρινό σοκ, όχι ως δομική ανατροπή.

Ωστόσο, το πιο ευαίσθητο βαρόμετρο της ανησυχίας είναι αλλού: στο πετρέλαιο. Οι τιμές του έχουν εκτιναχθεί σημαντικά από την έναρξη του πολέμου και βρίσκονται πολύ υψηλότερα σε σχέση με την αρχή του έτους. Παρότι δεν έχουν ξεπεράσει ιστορικά υψηλά προηγούμενων μεγάλων κρίσεων, η τάση είναι αρκετή για να μεταφέρει πίεση σε πληθωρισμό, μεταφορές και βιομηχανία.

Το παράθυρο του «κορυφαίου πανικού»

Αναλυτές γεωπολιτικού ρίσκου προειδοποιούν ότι, αν ο πόλεμος συνεχιστεί, υπάρχει ένα χρονικό παράθυρο λίγων εβδομάδων στο οποίο η ψυχολογία της αγοράς μπορεί να αλλάξει απότομα. Το σκεπτικό είναι απλό: όσο παρατείνεται η αναταραχή, τόσο περισσότερο οι επενδυτές εγκαταλείπουν την ιδέα του «σύντομου επεισοδίου» και αρχίζουν να ενσωματώνουν στα μοντέλα τους πραγματική οικονομική ζημιά.

Ιδιαίτερα κρίσιμο θεωρείται το όριο των 150 δολαρίων ανά βαρέλι για το Brent, εφόσον δεν πρόκειται για στιγμιαία αιχμή αλλά για παρατεταμένη παραμονή σε αυτά τα επίπεδα. Ένα τέτοιο σενάριο μπορεί να λειτουργήσει ως σημείο καμπής: η ενέργεια μετατρέπεται από «ακριβή» σε «ασφυκτική», με συνέπειες σε σχεδόν κάθε κλάδο.

Γιατί το τέλος του πολέμου δεν φαίνεται άμεσο

Σε πολιτικό επίπεδο, οι δημόσιες τοποθετήσεις δείχνουν ότι οι πλευρές δεν βρίσκονται κοντά σε διαπραγμάτευση ή κατάπαυση του πυρός. Από τη μία υπάρχουν δηλώσεις που απορρίπτουν συνομιλίες, από την άλλη προβάλλονται θέσεις ότι ενδεχόμενη συμφωνία δεν είναι ακόμη αποδεκτή. Παράλληλα, στρατιωτικές εκτιμήσεις που διαρρέουν προς τα μέσα ενημέρωσης υποδηλώνουν ότι οι επιχειρήσεις μπορεί να συνεχιστούν για εβδομάδες ακόμη, με σημαντικό αριθμό στόχων να παραμένει ενεργός.

Σε αυτό το πλαίσιο, η παράλυση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ εμφανίζεται ως κεντρικός κόμβος: όσο το πέρασμα δεν λειτουργεί κανονικά, η ενεργειακή αγορά παραμένει σε καθεστώς σοκ και το κίνητρο αποκλιμάκωσης περιορίζεται.

Το «διπλό σοκ» Ορμούζ + Μπαμπ ελ-Μαντέμπ

Η πιθανότητα επέκτασης της κρίσης στην Ερυθρά Θάλασσα περιγράφεται ως ο πραγματικός εφιάλτης. Αν εμποδιστεί η ναυσιπλοΐα στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, δεν πρόκειται μόνο για πετρέλαιο: πρόκειται για μια βασική ευρωασιατική εμπορική διαδρομή. Επιπλέον, ένα τέτοιο σενάριο θα αύξανε πληθωριστικές πιέσεις, ιδιαίτερα σε περιοχές που εξαρτώνται από τις συγκεκριμένες ροές εμπορίου και ενέργειας.

Οι «δεύτερης και τρίτης τάξης» επιπτώσεις έχουν ήδη ξεκινήσει

Ακόμη κι αν κάποιος βλέπει το ζήτημα ως ενεργειακό, οι επιπτώσεις αρχίζουν να μεταφέρονται σε άλλους κλάδους. Ενδεικτικά, αναφέρονται βιομηχανικές μονάδες που μειώνουν παραγωγή λόγω ναυτιλιακών δυσκολιών και ακριβότερων εισροών. Αυτό είναι το κλασικό μοτίβο μιας κρίσης εφοδιασμού: πρώτα καύσιμα, μετά μεταφορές, μετά πρώτες ύλες, μετά τελικά προϊόντα.

Στο επίπεδο της καθημερινής οικονομίας, η αύξηση των καυσίμων συμπιέζει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς και αναδιαμορφώνει συμπεριφορές: από το κόστος μετακίνησης μέχρι την επιλογή εργασιακών μετακινήσεων. Οι ανατιμήσεις δεν μένουν στο πρατήριο, περνούν στα ράφια, καθώς η παραγωγή και η μεταφορά τροφίμων είναι ενεργοβόρες διαδικασίες.

Γιατί «πονάει παντού» όταν ακριβαίνει το πετρέλαιο

Η τιμή του πετρελαίου λειτουργεί σαν γενικός πολλαπλασιαστής κόστους. Όταν ανεβαίνει, ανεβαίνουν:

τα ναύλα και τα logistics,
τα λιπάσματα και αγροτικές εισροές,
η βιομηχανική παραγωγή,
το κόστος υπηρεσιών που βασίζονται σε μετακίνηση,
και τελικά οι τιμές τροφίμων και βασικών αγαθών.

Γι’ αυτό και μια παρατεταμένη περίοδος στα 150 δολάρια/βαρέλι δεν είναι απλώς «ακριβή βενζίνη», είναι ένα σοκ που μπορεί να διαβρώσει κατανάλωση, να επιβαρύνει επιχειρήσεις και να δοκιμάσει τη συνοχή των αγορών.

Η μεγάλη εικόνα

Το κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται ακόμη σε φάση «ελεγχόμενης ανησυχίας», όχι σε πλήρη πανικό. Όμως το περιθώριο αυτό μπορεί να αποδειχθεί μικρό, αν:

συνεχιστεί η παράλυση στα Στενά του Ορμούζ,
υπάρξει δεύτερη διαταραχή στην Ερυθρά Θάλασσα,
και οι τιμές ενέργειας σταθεροποιηθούν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα για εβδομάδες ή μήνες.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η κρίση παύει να είναι ειδησεογραφικό επεισόδιο και γίνεται μακροοικονομικό γεγονός με επιπτώσεις σε πληθωρισμό, ανάπτυξη, εφοδιασμό και κοινωνική αντοχή.