Για χρόνια, μια μικρή πινακίδα σε δρόμο της Κρήτης με την ένδειξη «Ονυθέ» προκαλούσε απορίες. Για τους περισσότερους κατοίκους ήταν απλώς ένα άγνωστο τοπωνύμιο. Πίσω από το όνομα, όμως, κρυβόταν η ιστορία μιας σημαντικής αρχαίας πόλης, η οποία σταδιακά έρχεται ξανά στο φως έπειτα από δεκαετίες.
Ο αρχαιολογικός χώρος της Ονιθές βρίσκεται νότια και ανατολικά του Ρεθύμνου, πάνω από το χωριό Γουλεδιανά, σε μια θέση με πανοραμική θέα προς μεγάλο μέρος της κεντρικής Κρήτης.
Οι ανασκαφές που πραγματοποιούνται τα τελευταία χρόνια αποκαλύπτουν σταδιακά μια πόλη με μακρά ιστορία, η οποία φαίνεται πως αποτέλεσε σημαντικό κέντρο ήδη από τους αρχαϊκούς χρόνους και παρέμεινε ενεργή μέχρι τη ρωμαϊκή περίοδο.
Μια ιστορία που ξεκινά χιλιάδες χρόνια πριν
Η ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή χρονολογείται ήδη από τη Νεολιθική εποχή, κατά την 4η χιλιετία π.Χ.
Τα σημαντικότερα, ωστόσο, ευρήματα συνδέονται με την περίοδο ακμής της πόλης κατά τους αρχαϊκούς χρόνους.
Η θέση ήταν γνωστή στους αρχαιολόγους από τον 19ο αιώνα, όμως οι πρώτες οργανωμένες ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν το 1952 από τον αρχαιολόγο Νικόλαο Πλάτωνα.
Τότε αποκαλύφθηκαν δύο μεγάλα αρχαϊκά οικοδομήματα, γνωστά ως «Οικία Α» και «Οικία Β». Η «Οικία Α» θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα δείγματα αρχαϊκής οικιστικής αρχιτεκτονικής στην Κρήτη.
Μετά από δεκαετίες διακοπής, η συστηματική αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή ξεκίνησε εκ νέου το 2018 από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου και συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Τα νέα ευρήματα της ανασκαφής
Την ανασκαφική προσπάθεια διευθύνει ο αρχαιολόγος Κυριάκος Ψαρουδάκης, συνεχίζοντας ουσιαστικά την έρευνα που είχε ξεκινήσει ο Νικόλαος Πλάτων.
Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα μεγάλο οικοδομικό συγκρότημα της αρχαϊκής περιόδου, το οποίο χρονολογείται στον 7ο αιώνα π.Χ.
Σύμφωνα με τον κ. Ψαρουδάκη, τα μέχρι σήμερα ανασκαφικά δεδομένα δείχνουν ότι το συγκρότημα φαίνεται να είχε δημόσιο ή κοινοτικό χαρακτήρα και συνδέεται με τις πρώιμες διαδικασίες αστικοποίησης και τη διαμόρφωση της πόλης-κράτους στην αρχαία Κρήτη.
Στόχος της νέας ανασκαφικής περιόδου είναι να αποκαλυφθεί σημαντικό τμήμα της αρχαίας πόλης μέσα από ένα πενταετές πρόγραμμα έρευνας.
Στον χώρο έχουν ήδη εντοπιστεί σημαντικά κατάλοιπα από διαφορετικές περιόδους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται μια παλαιοχριστιανική βασιλική του 6ου αιώνα μ.Χ., αρχαία κρήνη, καθώς και τμήματα πύργου στην ακρόπολη, τα οποία χρονολογούνται στον 4ο αιώνα π.Χ.
Η προσπάθεια των κατοίκων να γίνει γνωστή η Ονιθέ
Στην προσπάθεια ανάδειξης της αρχαίας πόλης συμμετέχουν ενεργά και οι κάτοικοι της περιοχής.
Για τον σκοπό αυτό δημιουργήθηκε η «Εταιρεία Φίλων της Ονιθές», με στόχο να γίνει περισσότερο γνωστή η ιστορία της περιοχής και να έρθει το κοινό πιο κοντά στον αρχαιολογικό χώρο και τα ευρήματά του.
Όπως ανέφερε ο Μανούσος Ψαρουδάκης, εκ μέρους του συλλόγου, έχει δημιουργηθεί ψηφιακή πλατφόρμα μέσω της οποίας οι επισκέπτες μπορούν να ενημερώνονται για τα σημεία του αρχαιολογικού χώρου, τις ανασκαφές και τα ευρήματα.
Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα πραγματοποιείται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, με τη συμμετοχή συντηρητών και φοιτητών από ελληνικά και αμερικανικά πανεπιστήμια.
Η προσπάθεια υποστηρίζεται οικονομικά από την Περιφέρεια Κρήτης, μέσω της Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμού 2026-2027 που έχει υπογραφεί με το υπουργείο Πολιτισμού και τον Δήμο Ρεθύμνου.
Έπειτα από περίπου επτά δεκαετίες από τις πρώτες ανασκαφές του Νικόλαου Πλάτωνα, η Ονιθέ επιστρέφει στο επίκεντρο της αρχαιολογικής έρευνας, με κάθε νέα ανασκαφική περίοδο να προσθέτει νέα κομμάτια στο παζλ της ιστορίας της αρχαίας πόλης.
![](https://voicenews.gr/wp-content/uploads/2026/05/our-viber-1.png")
