ΟΛΕΣ ΟΙ ΦΟΡΕΣ ΠΟΥ Ο «ΠΛΑΝΗΤΑΡΧΗΣ» ΤΡΑΜΠ... ΤΙΝΑΞΕ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ ΤΟ ΚΟΓΚΡΕΣΟ!

Στα αμφιθέατρα των Πολιτικών Επιστημών και των Διεθνών Σχέσεων, το σύστημα Checks and Balances (Έλεγχοι και Ισορροπίες) διδάσκεται κατα κόρον για την αμερικανική δημοκρατία. Η θεωρία του Μοντεσκιέ, ενσωματωμένη στο αμερικανικό Σύνταγμα, προέβλεπε ότι καμία εξουσία δεν μπορεί να καταστεί απόλυτη, καθώς το Κογκρέσο (Βουλή) λειτουργεί ως θεσμικό ανάχωμα στις ορέξεις του εκάστοτε ενοίκου του Λευκού Οίκου.

Ωστόσο, το 2026 η θεωρία αυτή μοιάζει να ανήκει σε άλλη εποχή. Στη δεύτερη θητεία του, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν επιδιώκει απλώς να κάμψει τις αντιστάσεις του νομοθετικού σώματος, αλλά να τις παρακάμψει πλήρως, αναδιαμορφώνοντας το πολίτευμα σε ένα μοντέλο υπερ-προεδρικής κυριαρχίας. Η πιο τρανταχτή απόδειξη της θεσμικής εκτροπής είναι οι πρόσφατες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ενώ το Σύνταγμα ορίζει ρητά ότι μόνο το Κογκρέσο μπορεί να κηρύξει πόλεμο, ο Τραμπ προχώρησε σε επιθέσεις κατά του Ιράν και σε επιχειρήσεις στη Βενεζουέλα (με τη σύλληψη του Μαδούρο) χωρίς να ζητήσει την έγκριση των νομοθετών.

Παρά την οργή των Δημοκρατικών και τις προσπάθειες του γερουσιαστή Τιμ Κέιν για ψήφισμα περιορισμού των πολεμικών εξουσιών, η εκτελεστική εξουσία κινείται πλέον με ταχύτητες που το Κογκρέσο αδυνατεί να ακολουθήσει. Η χρήση του ρόλου του «Αρχιστρατήγου» ως λευκή επιταγή για μονομερείς ενέργειες ακυρώνει στην πράξη την ανάγκη διακομματικής συναίνεσης σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας.

Στο πεδίο της οικονομίας, ο Τραμπ αξιοποίησε το «παραθυράκι» του Νόμου περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA). Αντί να διαπραγματευτεί δασμούς με το Κογκρέσο, κήρυξε εθνική κατάσταση έκτακτης ανάγκης για να επιβάλει παγκόσμιες εμπορικές κυρώσεις.

Ακόμα και όταν το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε πολλούς από αυτούς τους δασμούς παράνομους, η αντίδραση του Προέδρου ήταν ενδεικτική της νέας νοοτροπίας, αντί να συμμορφωθεί ή να απευθυνθεί στους νομοθέτες, αναζήτησε εναλλακτικούς νόμους για να συντηρήσει το δασμολογικό του τείχος. Το «πορτοφόλι» του κράτους, που παραδοσιακά ανήκε στο Κογκρέσο, έχει πλέον μετακομίσει στο Οβάλ Γραφείο.

Η πιο εσωτερική, αλλά εξίσου δραστική παρέμβαση, αφορά τη διάλυση της ομοσπονδιακής γραφειοκρατίας. Μέσω του DOGE και εκτελεστικών διαταγμάτων, ο Τραμπ προχώρησε σε σαρωτικές απολύσεις και συγχωνεύσεις υπηρεσιών (EPA, NASA, USAID), παρακάμπτοντας τις θεσμοθετημένες διαδικασίες λειτουργίας του κράτους.

Αυτή η αποδυνάμωση των ομοσπονδιακών υπηρεσιών πέρα από διοικητική αλλαγή είναι και μια πολιτική κίνηση που αφαιρεί από το Κογκρέσο τα εργαλεία άσκησης πολιτικής μέσω των υπηρεσιών αυτών. Όταν οι οργανισμοί που εφαρμόζουν τους νόμους καταργούνται μονομερώς, οι ίδιοι οι νόμοι του Κογκρέσου καθίστανται γράμμα κενό.

Ακόμα και σε επίπεδο σημειολογίας, η παράκαμψη του Κογκρέσου είναι εμφανή. Από τη μετονομασία του Υπουργείου Άμυνας σε Υπουργείο «Πολέμου» μέχρι την προσθήκη του ονόματός του στο «Kennedy Center», ο Τραμπ χρησιμοποιεί εκτελεστικά διατάγματα για να αλλάξει την ταυτότητα των θεσμών. Παρόλο που νομικά πολλές από αυτές τις αλλαγές απαιτούν πράξη του Κογκρέσου για να οριστικοποιηθούν, η de facto επιβολή τους δημιουργεί ένα τετελεσμένο γεγονός που το νομοθετικό σώμα δυσκολεύεται να ανατρέψει.

Επιθέσεις στο Ιράν

Πρακτικά, ο Τραμπ εκμεταλλεύεται το θολό όριο μεταξύ της ιδιότητας του «Αρχιστρατήγου» και της συνταγματικής απαίτησης για έγκριση από το Κογκρέσο. Ενώ το Κογκρέσο θεωρεί ότι ο Πρόεδρος μπορεί να δράσει μόνο σε περίπτωση άμεσης απειλής, ο Λευκός Οίκος επιβάλλει μια στρατηγική τετελεσμένων. Ακόμη και αν ξεκινήσουν διαδικασίες περιορισμού (όπως του Τιμ Κέιν), οι εσωτερικές διαφωνίες των Δημοκρατικών και η ταχύτητα των στρατιωτικών εξελίξεων καθιστούν το Κογκρέσο απλό παρατηρητή των γεγονότων.

Επιχείρηση στη Βενεζουέλα

Εδώ το ζήτημα είναι η πλήρης έλλειψη ενημέρωσης. Στην περίπτωση της σύλληψης του Μαδούρο, ο Πρόεδρος λειτούργησε χωρίς να δώσει λογαριασμό στους νομοθέτες, ούτε καν εκ των προτέρων. Η πρακτική αποτυχία του συστήματος ελέγχου φάνηκε στη Γερουσία, όπου οι Ρεπουμπλικανοί μπλόκαραν κάθε προσπάθεια ελέγχου. Αυτό αποδεικνύει ότι όταν η νομοθετική εξουσία ταυτίζεται τυφλά με την εκτελεστική, το θεσμικό αντίβαρο παύει να υφίσταται για κομματικούς λόγους.

Δασμοί

Ο Τραμπ βρήκε το «παραθυράκι» στον Νόμο IEEPA, βαφτίζοντας τις εμπορικές σχέσεις ως εθνική απειλή. Πρακτικά, αυτό του επιτρέπει να επιβάλλει φόρους (δασμούς) χωρίς να ψηφιστούν από τη Βουλή. Παρόλο που τα δικαστήρια έκριναν τις κινήσεις παράνομες, η αντίδρασή του, να ψάχνει άλλους νόμους αντί να πάει στο Κογκρέσο, δείχνει μια συστηματική άρνηση συνεργασίας με το νομοθετικό σώμα, προτιμώντας τη «δικαστική μάχη» από τον κοινοβουλευτικό συμβιβασμό.

Αλλαγές Ονομάτων

Αν και η μετονομασία ενός υπουργείου (π.χ. σε «Υπουργείο Πολέμου») απαιτεί νόμο, ο Τραμπ χρησιμοποιεί εκτελεστικά διατάγματα για να επιβάλει τη χρήση των νέων ονομάτων στην καθημερινή επικοινωνία και στα έγγραφα. Πρακτικά, δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα «στο δρόμο», αναγκάζοντας το Κογκρέσο να τρέχει πίσω από τις εξελίξεις για να επικυρώσει ή να ακυρώσει κάτι που έχει ήδη γίνει συνήθεια στις κρατικές δομές και στα ΜΜΕ.

Αποδυνάμωση Υπηρεσιών

Μέσω του DOGE, η παράκαμψη γίνεται μέσω της διοικητικής αποδιοργάνωσης. Αντί να καταργήσει νόμους (που θα απαιτούσε Κογκρέσο), ο Τραμπ απολύει το προσωπικό που τους εφαρμόζει. Πρακτικά, ένας νόμος για το περιβάλλον είναι άχρηστος αν δεν υπάρχει κανείς στην EPA να τον ελέγξει. Παρά τις δικαστικές αποφάσεις που καλούν σε επαναπροσλήψεις, η αναστάτωση που προκαλείται στις υπηρεσίες (NASA, USAID κ.α.) παραλύει τη δυνατότητα του κράτους να λειτουργήσει ανεξάρτητα από τις προεδρικές επιθυμίες.