Ο «μαύρος επιζών» του Τσερνόμπιλ: ο μύκητας που τρέφεται με ακτινοβολία και υπόσχεται επανάσταση στην επιστήμη

Ο μαύρος μύκητας του Τσερνόμπιλ: Πώς ένα «πλάσμα» της καταστροφής ίσως γίνει ασπίδα για τους αστροναύτες

Οι επιστήμονες έχουν ανακαλύψει κάτι εξαιρετικά παράξενο στα ερείπια του πυρηνικού σταθμού του Τσερνόμπιλ: μια μαύρη μούχλα που όχι μόνο επιβιώνει στην έντονη ακτινοβολία, αλλά δείχνει να αναπτύσσεται χάρη σε αυτήν.

Η ανακάλυψη έγινε το 1997 από την ερευνήτρια Νέλι Ζντάνοβα, η οποία εντόπισε τους μύκητες να καλύπτουν οροφές, τοίχους και μεταλλικές σωληνώσεις μέσα σε χώρους όπου η ακτινοβολία ήταν – και παραμένει – επικίνδυνη για τη ζωή.

Η μελανίνη ως «κλειδί» της επιβίωσης

Οι μύκητες αυτοί είναι μαύροι επειδή έχουν τεράστιες ποσότητες μελανίνης, της ίδιας ουσίας που σκουραίνει το ανθρώπινο δέρμα. Όπως προστατεύει εμάς από την UV ακτινοβολία, φαίνεται ότι λειτουργεί ως ασπίδα και για τους μύκητες απέναντι στη ιονίζουσα ραδιενέργεια.

Έρευνες έδειξαν ότι οι μελανωμένοι μύκητες αναπτύσσονται έως και 10% πιο γρήγορα όταν βρίσκονται δίπλα σε ραδιενεργό υλικό. Υπάρχει μάλιστα η θεωρία ότι «τρέφονται» από την ακτινοβολία μέσω μιας διαδικασίας που ονομάστηκε ραδιοσύνθεση.

Παρόμοια φαινόμενα παρατηρήθηκαν και στη φύση: βάτραχοι της περιοχής με πιο σκούρο χρώμα (περισσότερη μελανίνη) είχαν μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης.

Δοκιμή στο διάστημα

Το είδος Cladosporium sphaerospermum, που βρέθηκε στο Τσερνόμπιλ, στάλθηκε στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Εκεί, μέσα σε 26 ημέρες, αναπτύχθηκε 21% γρηγορότερα από τα δείγματα στη Γη.

Ακόμα πιο εντυπωσιακό: ένα λεπτό στρώμα μύκητα κατάφερε να μειώσει τα επίπεδα κοσμικής ακτινοβολίας που έφταναν σε έναν αισθητήρα.

Η επόμενη μεγάλη ιδέα: τοίχοι από μύκητες στα διαστημόπλοια

Η NASA εξετάζει πλέον σοβαρά την πιθανότητα να χρησιμοποιήσει αυτούς τους μύκητες για την κατασκευή:

τοίχων ή θολών σε βάσεις στη Σελήνη και στον Άρη
αυτοαναγεννόμενων ασπίδων ακτινοβολίας για αστροναύτες

Μια τέτοια «μυκο-αρχιτεκτονική» θα ήταν ελαφριά, οικονομική και οικολογική. Οι μύκητες θα μπορούσαν να μεγαλώσουν επιτόπου και να λειτουργούν σαν ζωντανή προστασία απέναντι στη γαλαξιακή κοσμική ακτινοβολία – έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για τα διαστημικά ταξίδια.

Από το πιο επικίνδυνο μέρος της Γης… στους άλλους κόσμους

Η ιδέα ότι κάτι που αναπτύχθηκε μέσα στα ερείπια του Τσερνόμπιλ μπορεί μια μέρα να προστατεύει ανθρώπους στο φεγγάρι ή στον Άρη, μοιάζει σχεδόν επιστημονική φαντασία.
Κι όμως – οι μύκητες της πυρηνικής ζώνης ίσως αποτελούν τη βάση ενός νέου κεφαλαίου στην εξερεύνηση του διαστήματος.