Ο «κρυφός» ιός που κουβαλά σχεδόν όλος ο πλανήτης – Πώς ο Epstein-Barr μπορεί να ανοίγει τον δρόμο για την πολλαπλή σκλήρυνση

Ένας ιός που βρίσκεται στον οργανισμό της συντριπτικής πλειονότητας των ανθρώπων φαίνεται πως μπορεί να παίζει καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση μιας από τις πιο γνωστές αυτοάνοσες νευρολογικές παθήσεις: της πολλαπλής σκλήρυνσης.

Ο λόγος για τον ιό Epstein-Barr (EBV), έναν εξαιρετικά διαδεδομένο ιό που οι περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν κάποια στιγμή στη ζωή τους, συχνά χωρίς να εμφανίσουν σοβαρά συμπτώματα. Για χρόνια οι επιστήμονες υποψιάζονταν ότι υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στον EBV και την πολλαπλή σκλήρυνση, όμως ο ακριβής μηχανισμός παρέμενε άγνωστος.

Νέα επιστημονικά δεδομένα έρχονται τώρα να φωτίσουν το πώς ένας τόσο κοινός ιός μπορεί, σε συγκεκριμένα άτομα με αυξημένη βιολογική ευαισθησία, να συμβάλει στην ενεργοποίηση μιας λανθασμένης ανοσολογικής αντίδρασης.

Ο ιός που μένει για πάντα στο σώμα

Ο Epstein-Barr ανήκει στην οικογένεια των ερπητοϊών. Μετά την αρχική μόλυνση παραμένει στον οργανισμό σε λανθάνουσα κατάσταση, κυρίως μέσα στα Β-λεμφοκύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος.

Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν προκαλεί προβλήματα. Είναι όμως γνωστός κυρίως ως ο ιός που προκαλεί τη λοιμώδη μονοπυρήνωση, μια ασθένεια που χαρακτηρίζεται από έντονη κόπωση, πυρετό και διόγκωση λεμφαδένων.

Το μεγάλο ερώτημα των επιστημόνων ήταν: Αν σχεδόν όλοι έχουν EBV, γιατί μόνο ένα μικρό ποσοστό ανθρώπων εμφανίζει πολλαπλή σκλήρυνση;

Η απάντηση φαίνεται πως βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο αντιδρά το ανοσοποιητικό σύστημα κάθε ανθρώπου.

Η ανοσολογική «σύγχυση» που μπορεί να οδηγήσει στη νόσο

Η νέα μελέτη έδειξε ότι σε άτομα με πολλαπλή σκλήρυνση, συγκεκριμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού, τα λεγόμενα CD4+ Τ-κύτταρα, παρουσιάζουν πολύ έντονη αντίδραση απέναντι σε πρωτεΐνες του EBV.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η διαδικασία μπορεί να εξελίσσεται ως εξής:

Ο ιός παραμένει μέσα στα Β-κύτταρα.
Τα μολυσμένα κύτταρα παρουσιάζουν τμήματα του ιού στο ανοσοποιητικό σύστημα.
Τα Τ-κύτταρα ενεργοποιούνται υπερβολικά.
Η ανοσολογική αντίδραση μπορεί να στραφεί λανθασμένα εναντίον των κυττάρων του ίδιου του οργανισμού.

Στην πολλαπλή σκλήρυνση, το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στη μυελίνη, το προστατευτικό περίβλημα των νευρικών ινών στον εγκέφαλο και τον νωτιαίο μυελό.

Η καταστροφή της μυελίνης διαταράσσει τη μετάδοση των νευρικών σημάτων και μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα όπως προβλήματα όρασης, μούδιασμα, αδυναμία, διαταραχές ισορροπίας και έντονη κόπωση.

Γιατί οι θεραπείες που χτυπούν τα Β-κύτταρα έχουν αποτέλεσμα

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της έρευνας αφορά τις θεραπείες κατά του CD20, οι οποίες χρησιμοποιούνται ήδη στην αντιμετώπιση της πολλαπλής σκλήρυνσης.

Τα συγκεκριμένα φάρμακα μειώνουν τον αριθμό των Β-κυττάρων στον οργανισμό. Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι μετά από τέτοια θεραπεία μειώθηκε και η αντίδραση των Τ-κυττάρων απέναντι στον Epstein-Barr.

Το εύρημα αυτό ενισχύει την άποψη ότι τα Β-κύτταρα μπορεί να λειτουργούν ως «όχημα» που διατηρεί ενεργή τη φλεγμονώδη διαδικασία.

Δεν σημαίνει ότι όποιος έχει EBV θα πάθει πολλαπλή σκλήρυνση

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η παρουσία του ιού από μόνη της δεν προκαλεί τη νόσο.

Η πολλαπλή σκλήρυνση θεωρείται αποτέλεσμα συνδυασμού πολλών παραγόντων:

γενετικής προδιάθεσης,
τρόπου λειτουργίας του ανοσοποιητικού,
περιβαλλοντικών επιδράσεων,
επιπέδων βιταμίνης D,
καπνίσματος,
άλλων παραγόντων που ακόμη διερευνώνται.

Έτσι, εκατομμύρια άνθρωποι που έχουν μολυνθεί από EBV δεν θα εμφανίσουν ποτέ τη νόσο.

Το μέλλον: Εμβόλια και νέες θεραπείες κατά του EBV

Τα νέα ευρήματα ανοίγουν τον δρόμο για πιθανές μελλοντικές θεραπείες που θα στοχεύουν απευθείας τον Epstein-Barr.

Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο ανάπτυξης:

εμβολίων κατά του EBV,
αντιικών θεραπειών,
ειδικών ανοσοθεραπειών που θα περιορίζουν τη δράση του ιού.

Ωστόσο, απαιτούνται ακόμη πολλές κλινικές δοκιμές ώστε να αποδειχθεί αν τέτοιες προσεγγίσεις μπορούν πράγματι να προλάβουν ή να θεραπεύσουν την πολλαπλή σκλήρυνση.

Ένα σημαντικό βήμα στην κατανόηση της νόσου

Η νέα μελέτη δεν αλλάζει άμεσα τη θεραπεία των ασθενών με πολλαπλή σκλήρυνση, αλλά προσφέρει ένα σημαντικό κομμάτι στο παζλ της ασθένειας.

Ο Epstein-Barr φαίνεται πως δεν είναι απλώς ένας κοινός ιός που παραμένει αδρανής στο σώμα, αλλά πιθανώς ένας παράγοντας που, σε ευάλωτους οργανισμούς, μπορεί να πυροδοτήσει μια αλυσίδα ανοσολογικών αντιδράσεων που οδηγούν στη νόσο.

Η ανακάλυψη αυτή δίνει στους επιστήμονες έναν νέο στόχο και δημιουργεί ελπίδες για πιο αποτελεσματικές θεραπείες στο μέλλον.