Μια σφυρίχτρα αρκούσε: Όταν ο φόβος του δασκάλου έφτανε σε όλο το χωριό
Βέργα, κουρέματα και δημόσια ντροπή: Οι σχολικές τιμωρίες που πόνεσαν για μια ζωή
Μαρτυρίες στο Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης ανασύρουν αναμνήσεις φόβου και αδικίας. Η επιτήρηση που συνεχιζόταν μετά το σχόλασμα και οι προσβολές που δεν ξεχάστηκαν.
Για ορισμένους ανθρώπους, η επιστροφή στα μαθητικά χρόνια φέρνει μαζί της αναμνήσεις που παραμένουν επώδυνες δεκαετίες αργότερα. Η βέργα, τα χαστούκια, τα τιμωρητικά κουρέματα και η δημόσια ταπείνωση έχουν αφήσει βαθύ αποτύπωμα στις αφηγήσεις τους.
Στο άρθρο της , η Ευαγγελία Κανταρτζή παρουσιάζει προφορικές μαρτυρίες που συγκεντρώνονται στο Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης, διασώζοντας εμπειρίες από την καθημερινότητα παλαιότερων σχολείων.
Η σφυρίχτρα που διέκοπτε το παιχνίδι
Ο εκπαιδευτικός Νίκος Κοσμάς, από το Μιχαλίτσι Ιωαννίνων, θυμάται ότι η εξουσία κάποιων δασκάλων έφτανε πέρα από τη σχολική αυλή.
Όπως αφηγείται, παρακολουθούσαν τις κινήσεις των παιδιών στο χωριό από ένα ύψωμα και τα καλούσαν με σφυρίχτρα. Το απογευματινό παιχνίδι ή ακόμη και μια οικογενειακή εξυπηρέτηση μπορούσε να γίνει αφορμή τιμωρίας.
Στη μαρτυρία του περιγράφει παιδιά κλειδωμένα στο υπόγειο του σχολείου με ασκήσεις στα χέρια. Αναφέρει, μάλιστα, ότι κάποτε τον ξέχασαν εκεί, ενώ οι δάσκαλοι είχαν αποχωρήσει.
Η προσβολή γινόταν ορατή σε όλους
Ιδιαίτερα επώδυνες ήταν οι ποινές που εξέθεταν τον μαθητή μπροστά στους άλλους.
Σύμφωνα με την αφήγηση, ο δάσκαλος μπορούσε να σχηματίσει σταυρό με μελάνι στο μέτωπο ή να κουρέψει τα μαλλιά του παιδιού αφήνοντας το αντίστοιχο σχήμα. Τα παιδιά προσπαθούσαν επίμονα να αφαιρέσουν το μελάνι, φτάνοντας να πληγώνουν το δέρμα τους.
Ο αφηγητής θυμάται επίσης ορθοστασία στο ένα πόδι, χτυπήματα με βέργα από κρανιά και σφαλιάρες. Οι περιγραφές αποδίδουν τη δική του εμπειρία και δεν αποτελούν γενική εικόνα όλων των σχολείων ή των εκπαιδευτικών της εποχής.
Οι αναμνήσεις που διακόπτουν την αφήγηση
Η Κανταρτζή επισημαίνει ότι ορισμένοι άνθρωποι, μιλώντας στο Μουσείο, σταματούν και κλαίνε. Επανέρχονται στην αδικία, στην προσβολή και στο βλέμμα των συμμαθητών τους.
Στις ίδιες συλλογές διασώζονται, όμως, και αναμνήσεις εκπαιδευτικών που στάθηκαν δίπλα στα παιδιά με καλοσύνη. Δάσκαλοι που έκαναν το σχολείο έναν χώρο στον οποίο οι μαθητές ήθελαν να επιστρέφουν.
Οι προφορικές αυτές μαρτυρίες κρατούν ζωντανές και τις δύο εμπειρίες: εκείνη της εξουσίας που πλήγωνε και εκείνη της παιδαγωγικής σχέσης που πρόσφερε ασφάλεια.





