Επιστρέφει το ελεύθερο εμπόριο; Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) ψήφισαν την Παρασκευή για να εγκρίνουν μια εμπορική συμφωνία με το εμπορικό μπλοκ Mercosur της Νότιας Αμερικής, η οποία θα δημιουργήσει μία από τις μεγαλύτερες ζώνες ελεύθερων συναλλαγών στον κόσμο όταν οι δύο πλευρές υπογράψουν επίσημα τη συμφωνία τις επόμενες ημέρες. Η συμφωνία -η οποία βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση από το 1999- πέρασε παρά τις αντιρρήσεις αρκετών κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας, που εξέφρασαν ανησυχίες για το πώς η μείωση των εμπορικών φραγμών με τα κράτη της Mercosur θα επηρεάσει την εγχώρια γεωργία. Ποιο αντίκτυπο θα έχει αυτή η συμφωνία στην ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και στις αγορές εξαγωγών της Νότιας Αμερικής; Και ποιες λεπτομέρειες απομένουν να διευθετηθούν καθώς η συμφωνία θα προωθηθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για τελική έγκριση; Οι ειδικοί μας παρέχουν τις γνώσεις τους σχετικά με αυτή την εμπορική συμφωνία που διαμορφώνεται εδώ και δεκαετίες.
Οι Ευρωπαίοι αγρότες και άλλοι που αντιτίθενται στη συμφωνία ΕΕ-Mercosur μπορούν να κατηγορήσουν τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για τη σύναψη αυτής της σημαντικής συμφωνίας ελεύθερων συναλλαγών. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur ουσιαστικά ανεστάλησαν αφότου η βασική συμφωνία, η οποία ολοκληρώθηκε το 2019, αντιμετώπισε σοβαρή αντίθεση από βασικά κράτη μέλη της ΕΕ. Κατά τη διάρκεια του 2024 και του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Mercosur διαπραγματεύτηκαν ένα «επιπλέον μέσο» με προστασία σε εργασιακά, ανθρώπινα δικαιώματα και περιβαλλοντικά ζητήματα. Με τους δασμούς του Τραμπ να ισχύουν από το καλοκαίρι του 2025, αυξήθηκε η πίεση προς την ΕΕ να διαφοροποιήσει τους εμπορικούς της εταίρους. Πέρυσι, η ΕΕ ολοκλήρωσε μια νέα εμπορική συμφωνία με την Ινδονησία και ενημέρωσε μια υπάρχουσα συμφωνία με το Μεξικό. Το μπλοκ σημείωσε επίσης σημαντική πρόοδο σε μια εμπορική συμφωνία ΕΕ-Ινδίας. Παρ’ όλα αυτά, η συμφωνία της Mercosur εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει σχεδόν μοιραία αντίθεση μέχρι να λάβει δύο τελικές πιέσεις:
Πρώτον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε διασφαλίσεις για την προστασία των γεωργικών συμφερόντων από τις αυξήσεις των εισαγωγών. Δεύτερον, η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ κατέστησε σαφές στην ΕΕ ότι οι εμπορικές σχέσεις με τη Λατινική Αμερική ήταν μια γεωπολιτική επιταγή. Παρ’ όλα αυτά, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι αρνήθηκε να παράσχει την απαραίτητη ψήφο της χώρας της μέχρι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποσχεθεί πρόσθετη γεωργική στήριξη στον επόμενο προϋπολογισμό της ΕΕ. Με την υποστήριξη της Ιταλίας σήμερα – και μετά από μια επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα που άφησε την Ευρώπη σε αγωνία για τη Γροιλανδία – η συμφωνία ΕΕ-Mercosur έφτασε τελικά στη γραμμή τερματισμού. Η εμπορική συμφωνία ΕΕ-Mercosur έρχεται σε μια στιγμή αυξανόμενης πίεσης για διαφοροποίηση των εξαγωγικών αγορών και των εμπορικών εταίρων εν μέσω αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας, ιδίως υπό το φως των εντάσεων των ΗΠΑ με την Κίνα και της επιβολής αμερικανικών δασμών.
Για τη Mercosur, αυτή η επείγουσα ανάγκη ήταν ιδιαίτερα έντονη για τη Βραζιλία, τη μεγαλύτερη οικονομία του μπλοκ, η οποία έχει αντιμετωπίσει πρόσθετους δασμούς 40% των ΗΠΑ επιπλέον των βασικών δασμών και της οποίας ο νούμερο ένα εμπορικός εταίρος είναι η Κίνα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επιδιώξει να επεκτείνει το δίκτυο εμπορικών σχέσεων της ΕΕ για να αντισταθμίσει τις πιέσεις από τους αμερικανικούς δασμούς, τις επιθετικές προκλήσεις από την Κίνα και την ανάγκη διασφάλισης πρόσβασης σε κρίσιμα υλικά. Το κατά πόσον αυτή η στρατηγική διαφοροποίησης είναι αξιόπιστη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από αυτήν την εμπορική συμφωνία – όχι μόνο από την ουσία της πρόσβασης στην αγορά και των συγκριτικών πλεονεκτημάτων, αλλά και από τη γεωπολιτική σκοπιμότητα μιας τόσο σημαντικής συμφωνίας.
Οι αλλαγές στην εμπορική πολιτική των ΗΠΑ υπό τον Τραμπ, οι προκλήσεις για το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα από το οποίο εξαρτώνται οι εξαγωγικά προσανατολισμένες οικονομίες της Ευρώπης, και η επίδειξη του ασφυκτικού ελέγχου της Κίνας σε κρίσιμους πόρους επιτάχυναν σαφώς τις δεκαετιών διαπραγματεύσεις μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur, οι οποίες ξεκίνησαν για πρώτη φορά το 1999 και ολοκληρώθηκαν μόλις το 2024. Προσθήκες της τελευταίας στιγμής έγιναν από την ΕΕ το 2025 για να παράσχει περισσότερες προστασίες στους Ευρωπαίους αγρότες. Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ήλπιζε να υπογράψει τη συμφωνία στην Μπραζίλια τον Δεκέμβριο του 2025, μετά την συμφωνία των αρχικών μέτρων ασφαλείας τον Σεπτέμβριο, αλλά η Ιταλία έριξε μια απροσδόκητη ανατροπή σε αυτά τα σχέδια μέχρι να δοθούν περαιτέρω εγγυήσεις για την προστασία των εγχώριων παραγωγών.
Οι δραματικές διαμαρτυρίες των αγροτών στις Βρυξέλλες τον Δεκέμβριο εδραίωσαν τη δυναμική κατά της υπογραφής της συμφωνίας πριν από τα Χριστούγεννα. Την Τετάρτη, οι διασφαλίσεις που ήθελε η Ιταλία συμφωνήθηκαν από τον υπουργό Γεωργίας της ΕΕ και η Ρώμη ήρε το βέτο της. Αυτό άνοιξε τον δρόμο για να ψηφίσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπέρ της συμφωνίας σήμερα με ειδική πλειοψηφία —παρά το γεγονός ότι η Γαλλία ψήφισε κατά της συμφωνίας, εν μέσω νέων διαμαρτυριών των αγροτών στο Παρίσι και αυξημένης πολιτικής πίεσης στον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν— και για να υπογράψει επίσημα η φον ντερ Λάιεν τη συμφωνία με τους ηγέτες της Mercosur στην Παραγουάη μόλις στις 12 Ιανουαρίου.
Η Ευρώπη εργάστηκε σκληρά για να καταλήξει σε συναίνεση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα κατευναστούν οι αμφιβολίες των Ευρωπαίων αγροτών σχετικά με τυχόν αρνητικές επιπτώσεις στα μέσα διαβίωσής τους. Τα πρόσθετα μέτρα που προστέθηκαν στη συμφωνία περιλαμβάνουν «διασφαλίσεις» για ευαίσθητους γεωργικούς τομείς, όπως τα πουλερικά, το βοδινό κρέας, τα αυγά, τα εσπεριδοειδή και η ζάχαρη, οι οποίες θα «αναστείλουν τις δασμολογικές προτιμήσεις» σε περίπτωση «σοβαρής ζημίας» για τους αγρότες της ΕΕ. Η σοβαρή ζημία ορίζεται ως η αύξηση του όγκου εισαγωγών ή η μείωση των τιμών κατά περισσότερο από 8% σε σύγκριση με τον τριετή μέσο όρο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εισήγαγε επίσης μια σειρά από τακτικά μέσα παρακολούθησης, τα οποία θα πρέπει να υποβάλλουν έκθεση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο για αυξημένη λογοδοσία σχετικά με την επιβολή της νομοθεσίας.
Η Επιτροπή θα μπορεί να αναστείλει τις εισαγωγές από τη Mercosur σε ευαίσθητους τομείς, εάν το κρίνει απαραίτητο. Οι τελικές παραχωρήσεις που συμφωνήθηκαν αυτή την εβδομάδα για να συμπεριληφθεί η Ιταλία περιλαμβάνουν επίσης μια αναθεώρηση του προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, ώστε να επιτραπεί στους αγρότες να έχουν πρόωρη πρόσβαση σε περίπου 45 δισεκατομμύρια ευρώ σε επιδοτήσεις, καθώς και μείωση των εισαγωγικών δασμών στα λιπάσματα, η μη προσιτή τιμή των οποίων ήταν ένα σημαντικό σημείο τριβής για τους διαδηλωτές.
Από οικονομικής άποψης, η συμφωνία θα καταργήσει δασμούς αξίας περίπου τεσσάρων δισεκατομμυρίων ευρώ μεταξύ των δύο εμπορικών συνασπισμών, κάτι που είναι σημαντικό για αρκετούς βασικούς τομείς της ΕΕ που προηγουμένως υπόκεινταν σε υψηλούς δασμούς κατά τις εξαγωγές προς τη Mercosur. Οι Ευρωπαίοι εξαγωγείς δεν θα αντιμετωπίζουν πλέον δασμούς 35% στα ανταλλακτικά αυτοκινήτων, 28% στα γαλακτοκομικά και 27% στο κρασί. Η Επιτροπή εκτιμά ότι η συμφωνία θα μπορούσε να αυξήσει τις εξαγωγές της ΕΕ προς τη Mercosur κατά 39% κάθε χρόνο και να υποστηρίξει περισσότερες από 440.000 θέσεις εργασίας στην Ευρώπη. Ωστόσο, δεν συμμερίζονται όλοι αυτή την αισιόδοξη εκτίμηση. Ο Μακρόν, στην ανακοίνωσή του ότι η Γαλλία δεν θα υποστηρίξει τη συμφωνία, δήλωσε ότι τα οικονομικά οφέλη θα είναι ελάχιστα και ότι η συμφωνία είναι «από μια άλλη εποχή». Παρά τις πολύ ορατές και μερικές φορές βίαιες διαμαρτυρίες των Ευρωπαίων αγροτών, το σύμφωνο της Mercosur είναι πιθανό να συμβάλει θετικά στην ευρωπαϊκή οικονομία. Η συμφωνία καταργεί τους περισσότερους δασμούς της Mercosur για τα βιομηχανικά αγαθά (που επί του παρόντος ορίζονται σε συντελεστές που κυμαίνονται από 15-35%), ανοίγοντας την αγορά για ευρωπαϊκά εργαλειομηχανές, αυτοκίνητα, φαρμακευτικά προϊόντα και άλλα προϊόντα.
Οι δασμοί της Mercosur στα περισσότερα τρόφιμα και γεωργικά προϊόντα (που κυμαίνονται από 20-35%) θα καταργηθούν επίσης. Ενώ οι αγρότες της ΕΕ έχουν εκφράσει ανησυχίες για το ενδεχόμενο τα γεωργικά προϊόντα της Mercosur, ιδίως το κρέας, να κατακλύσουν την αγορά της ΕΕ, αυτό είναι πολύ απίθανο στην πραγματικότητα. Η συμφωνία περιλαμβάνει περιορισμένες ποσοστώσεις χωρίς δασμούς για τα προϊόντα της Mercosur και, μόλις επιτευχθούν αυτές οι ποσοστώσεις, επιβάλλονται εκ νέου οι τρέχοντες δασμοί. Για το βοδινό κρέας, η ποσόστωση επιτρέπει μόνο ένα επιπλέον 1,5% της συνολικής παραγωγής της ΕΕ και για τα πουλερικά, μόνο 1,3%. Επιπλέον, εάν υπάρξουν ξαφνικές, απότομες αυξήσεις στις εισαγωγές, η ΕΕ μπορεί να επιβάλει μέτρα για τον περιορισμό τους. Παρά τη ρητορική, η γεωργία παραμένει ένας καλά προστατευμένος τομέας στο πλαίσιο της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur. Και για την ευρωπαϊκή βιομηχανία, αυτή η συμφωνία ανοίγει μια σημαντική νέα αγορά.
Καλύπτοντας χώρες με συνολικό πληθυσμό άνω των 700 εκατομμυρίων ανθρώπων, η εμπορική συμφωνία υπόσχεται να επεκτείνει την πρόσβαση της Νότιας Αμερικής στην ευρωπαϊκή αγορά, ενισχύοντας τις εξαγωγές και προσελκύοντας μεγαλύτερες επενδύσεις από την ΕΕ. Ταυτόχρονα, θα πιέσει τις βιομηχανίες της Mercosur να εκσυγχρονιστούν, να ψηφιοποιηθούν και να βελτιώσουν την αποδοτικότητά τους, ώστε να παραμείνουν ανταγωνιστικές εν μέσω αυξημένης έκθεσης σε ευρωπαϊκά μεταποιημένα προϊόντα. Πολιτικά, η συμφωνία ενισχύει την αξιοπιστία και τη συνοχή της Mercosur σε μια στιγμή εσωτερικού κατακερματισμού, σηματοδοτώντας ότι το μπλοκ παραμένει μια βιώσιμη πλατφόρμα για συλλογική εμπορική πολιτική και διπλωματία, παρά τις ιδεολογικές διαφορές μεταξύ των μελών του.
Καθώς το μπλοκ γίνεται τριάντα πέντε ετών φέτος, επαναβεβαιώνει τον στρατηγικό του σκοπό, έχοντας οριστικοποιήσει μια συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών, έχει επανεκκινήσει τις διαπραγματεύσεις με τον Καναδά και τώρα έχει κλειδώσει μια ιστορική συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κυβέρνηση Τραμπ είναι απίθανο να παράσχει δημόσια υποστήριξη για αυτήν τη συμφωνία, αλλά είναι επίσης απίθανο να την καταστήσει σημαντικό ζήτημα στις σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ, παρά την τρέχουσα έμφαση που δίνει στη Λατινική Αμερική ως σφαίρα επιρροής της. Πρόκειται για σοβαρή υποτίμηση της σημασίας αυτής της συμφωνίας. Η ΕΕ θα έχει πλέον συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών με σχεδόν ογδόντα χώρες, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συμφωνίες ελεύθερων συναλλαγών μόνο με είκοσι. Ενώ ο Τραμπ έχει υπογράψει πρόσθετες «συμφωνίες» με πολλές χώρες, αυτές γενικά έχουν αυξήσει τα εμπορικά εμπόδια, αντί να ανοίξουν τις αγορές, και οι απαιτήσεις των ΗΠΑ για εισερχόμενες επενδύσεις και άλλους όρους έχουν αφήσει πολλούς εμπορικούς εταίρους μελανιασμένους και δυσαρεστημένους.
Η ΕΕ είναι σίγουρα ένας σκληρός διαπραγματευτής και η συμφωνία της Mercosur θα δυσαρεστήσει ορισμένους εκλογείς και από τις δύο πλευρές, αλλά είναι πιθανό να αυξήσει τα επίπεδα εμπορίου μεταξύ δύο σημαντικών οικονομικών συνασπισμών. Η μείωση των υψηλών δασμών της Mercosur για τα προϊόντα της ΕΕ θα σημαίνει περισσότερες εξαγωγές για τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες, είδη πολυτελείας και άλλα προϊόντα. Οι εταιρείες της ΕΕ θα μπορούν να υποβάλλουν προσφορές σε δημόσιους διαγωνισμούς στις χώρες της Mercosur σε ισότιμη βάση με τις τοπικές επιχειρήσεις. Η συμφωνία διασφαλίζει επίσης την επωνυμία περισσότερων από τριακόσια παραδοσιακών προϊόντων τροφίμων της ΕΕ, όπως η σαμπάνια και το τυρί παρμεζάνα, πράγμα που σημαίνει ότι τα αμερικανικά προϊόντα με τα ίδια ονόματα πρέπει να αλλάξουν επωνυμία για να εισέλθουν στην αγορά της Mercosur. Αυτή δεν είναι μόνο μια οικονομική απώλεια για τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και μια γεωπολιτική.
Οι επιχειρήσεις της ΕΕ και της Mercosur θα δημιουργήσουν περισσότερες συνεργασίες και αυτοί οι αυξανόμενοι οικονομικοί δεσμοί είναι πιθανό να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη πολιτική ευθυγράμμιση σε μια εποχή που πολλοί στο Νότιο Ημισφαίριο εξισορροπούν τα συμφέροντά τους μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών. Για τους ηγέτες της Mercosur και τους πολίτες της, η αντίθεση δεν θα μπορούσε να είναι πιο έντονη: Την ίδια εβδομάδα που οι Ηνωμένες Πολιτείες διεξήγαγαν στρατιωτική επιχείρηση εναντίον ενός γείτονα, η ΕΕ συμφώνησε τελικά σε μια σημαντική εμπορική συμφωνία βασισμένη στο κράτος δικαίου. Καθώς η ΕΕ και η Mercosur εντείνουν την προσπάθειά τους σε μια πολυμερή, βασισμένη σε κανόνες γεωπολιτική πραγματικότητα ελεύθερου εμπορίου, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται να κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Δεδομένου του τρέχοντος γεωπολιτικού πλαισίου και μετά από μια νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ που τοποθετεί το Δυτικό Ημισφαίριο στο επίκεντρο της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, αυτή η συμφωνία αποτελεί μια ευκαιρία για τις χώρες μέλη της Mercosur να μειώσουν την οικονομική τους εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σε συμβολικό επίπεδο, και ίσως το πιο σημαντικό, η συμφωνία καταδεικνύει την προθυμία της Ευρώπης να προσαρμοστεί σε μια ολοένα και πιο ασταθή παγκόσμια οικονομία, τους αντιξοότητες από τους αμερικανικούς δασμούς και μια νέα πρόκληση για την Κίνα σε κρίσιμους τομείς. Για όσους στις Βρυξέλλες ζητούν η ΕΕ να σταθεί περισσότερο οικονομικά στα πόδια της, αυτή είναι μια στρατηγική νίκη. Επιπλέον, εάν οι ηγέτες της ΕΕ είχαν αποτύχει για άλλη μια φορά να καταλήξουν σε εσωτερική συναίνεση για τη συμφωνία, θα μπορούσε κάλλιστα να είχε κλείσει την πόρτα για οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία με τη Mercosur και να είχε αποδείξει ότι δικαιώνει τις αμφιβολίες της Ουάσιγκτον σχετικά με την ικανότητα της Ευρώπης να δράσει αποφασιστικά στην παγκόσμια σκηνή.
![](https://voicenews.gr/wp-content/uploads/2026/05/our-viber-1.png")
