Μαθητικές παρελάσεις: Η ιστορία που λίγοι γνωρίζουν – Πότε ξεκίνησαν και τι άλλαξε ο Μεταξάς

Οι μαθητικές παρελάσεις δεν γεννήθηκαν επί Μεταξά, όπως συχνά πιστεύεται. Η ιστορία τους ξεκινά από τον 19ο αιώνα, ενώ η δικτατορία της 4ης Αυγούστου διαμόρφωσε καθοριστικά τον χαρακτήρα τους.

Κάθε 25η Μαρτίου και 28η Οκτωβρίου, χιλιάδες μαθητές παρελαύνουν κρατώντας την ελληνική σημαία, με τις οικογένειές τους να παρακολουθούν και να χειροκροτούν.

Πώς, όμως, καθιερώθηκε αυτή η παράδοση; Πότε εμφανίστηκαν για πρώτη φορά μαθητές σε παρέλαση και ποιος ήταν πραγματικά ο ρόλος του Ιωάννη Μεταξά;

Η πρώτη μαθητική παρέλαση έγινε το 1899

Η ιστορία των μαθητικών παρελάσεων στην Ελλάδα ξεκινά πολύ πριν από τη δικτατορία του Μεταξά.

Στις 25 Μαρτίου 1899, μαθητές σχολείων της Αττικής συμμετείχαν σε παρέλαση στην Αθήνα, κρατώντας την ελληνική σημαία.

Η εφημερίδα «Εμπρός», στο φύλλο της επόμενης ημέρας, κατέγραψε την παρουσία μαθητών που βάδιζαν σε τετράδες, επισημαίνοντας ότι η συμμετοχή τους προκάλεσε ιδιαίτερη εντύπωση.

Τα επόμενα χρόνια, η παρουσία σχολείων σε εθνικούς εορτασμούς έγινε συχνότερη, χωρίς ωστόσο να έχει αποκτήσει τον οργανωμένο και πανελλαδικό χαρακτήρα που γνωρίζουμε σήμερα.

Τι άλλαξε με τον Μεταξά

Η μεγάλη αλλαγή σημειώθηκε κατά τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936.

Το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά αξιοποίησε τις μαθητικές παρελάσεις ως μέσο οργανωμένης κινητοποίησης και ιδεολογικής διαπαιδαγώγησης της νεολαίας.

Μέσα από την Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (ΕΟΝ), οι δημόσιες τελετές απέκτησαν εντονότερο στρατιωτικό χαρακτήρα, με ομοιόμορφη εμφάνιση, συντεταγμένο βηματισμό και μαζική συμμετοχή.

Επομένως, ο Μεταξάς δεν επινόησε τις μαθητικές παρελάσεις, αλλά συνέβαλε καθοριστικά στη συστηματική οργάνωση και την πολιτική αξιοποίησή τους.

Γιατί συνεχίστηκαν μετά τη δικτατορία

Οι μαθητικές παρελάσεις διατηρήθηκαν και στις επόμενες ιστορικές περιόδους, αποκτώντας σταδιακά διαφορετικό περιεχόμενο στο πλαίσιο των εθνικών επετείων.

Σήμερα αποτελούν μια καθιερωμένη δημόσια τελετή μνήμης, με την οποία τιμώνται η Επανάσταση του 1821 και οι αγώνες του ελληνικού λαού κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ωστόσο, η παρουσία τους στην εκπαίδευση εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις.

Για πολλούς, αποτελούν σύμβολο εθνικής μνήμης, ιστορικής συνέχειας και συλλογικής συμμετοχής. Άλλοι θεωρούν ότι ο στρατιωτικού τύπου βηματισμός δεν αποτελεί τον καταλληλότερο τρόπο για να προσεγγίζουν οι μαθητές την Ιστορία.

Το βέβαιο είναι ότι πίσω από τη σημερινή εικόνα των σχολικών παρελάσεων βρίσκεται μια ιστορία μεγαλύτερη των 125 ετών.

Μια ιστορία που ξεκίνησε το 1899, άλλαξε σημαντικά την περίοδο του Μεταξά και εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της σχολικής ζωής μέχρι σήμερα.